Skargę kasacyjną oparto zarówno na zarzucie naruszenia prawa materialnego jak i zarzucie naruszenia prawa procesowego. Zatem w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał zarzut naruszenia przepisów procesowych, tj. art. 151 P.p.s.a w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i 4, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Ich istota tkwi w przekonaniu Skarżącego, że w sprawie nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego, zaś ten zgromadzony został niewłaściwe przeanalizowany i oceniony, zwłaszcza, jeżeli chodzi o wyjaśnienie okoliczności faktycznych, w jakich znajdował się Skarżący w chwili badania sprawy przez organ. Zarzut ten jest nieuprawniony.
Biorąc pod uwagę, że przedmiotem sprawy było umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego należy, wskazać, ze zgodnie z art. 18 pkt 2 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio.
Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.) Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów – art. 80 K.p.a.). Po przeprowadzonym postępowaniu, jeśli sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, organ wydaje decyzję, uwzględniając wytyczne, co do jej elementów składowych wskazane w art. 107 K.p.a., przedstawiając m.in. przyjęty w sprawie stan faktyczny (art. 107 § 3 K.p.a.; por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2401/19).
Skarżący formułując zarzut naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego winien był wskazać, jakich dowodów organ nie przeprowadził a mógł, jakiej okoliczności nie wyjaśnił, jaki element stanu faktycznego pominął oraz w jaki sposób wpłynęło to w istotny sposób na wynik sprawy. Tymczasem uzasadnienie skargi kasacyjnej nie zawiera rozwinięcia tego zarzutu. Skarżący wdał się jedynie w polemikę z ustaleniami Sądu pierwszej instancji, których nie neguje i finalną oceną stanu faktycznego.
W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji podkreślił, że organy nie naruszyły zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie oraz zasady przekonywania. Przeciwne stanowisko zobowiązanej niż organu egzekucyjnego i organu drugiej instancji, co do zastosowania i interpretacji prawa materialnego nie świadczy o działaniu w sposób niebudzący zaufania. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, w zaskarżonym postanowieniu, przedstawił również, jaki ustalił stan faktyczny sprawy, jaka powinna być podstawa prawna rozstrzygnięcia, jakimi motywami i argumentami się kierował. Odniósł się do argumentów zażalenia, opierając się na poczynionych ustaleniach stanu faktycznego i obowiązującego dla przypadku stanu prawnego. Zasada przekonywania, więc nie została naruszona. Uzasadnienie naruszenia przepisów postępowania nie zawiera argumentów przemawiających za przekroczeniem granic powołanych zasad postępowania, a w szczególności, dlaczego ocena zebranych dowodów była niezasadna, niezgodna z logiką i doświadczeniem życiowym.
Uzasadnienia postanowień organów obu instancji zawiera wszystkie wymagane art. 107 § 3 K.p.a. elementy. To, że Skarżący nie zgadza się z przytoczoną w nich argumentacja nei świadczy o wadliwości tych uzasadnień, a w konsekwencji o wadliwości stanowiska Sądu pierwszej instancji akceptującego zawartą w nich argumentację.
W sytuacji, gdy Skarżący skutecznie nie podważył ustaleń Sądu pierwszej instancji, nie wykazał wadliwości tych ustaleń a przede wszystkim ich wpływu na wynik sprawy zarzut z pkt 1 petitum skargi kasacyjnej Naczelny Sad Administracyjny uznał za niezasadny.
Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego. Autor skargi kasacyjnej w jego ramach zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie przez Sąd, że w mniejszej sprawie nie zachodzą przemawiające za umorzeniem należności ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny.
Stosownie do art. 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a., koszty egzekucyjne mogą być umorzone na wniosek zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. W cytowanym przepisie przewidziane zostały, zatem dwie przesłanki, przy zaistnieniu, których organ egzekucyjny jest uprawniony do umorzenia kosztów egzekucyjnych - "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny". Zgodnie z językowymi dyrektywami wykładni spójnik "lub" użyty w przepisie oznacza przy tym, że wystarcza spełnienie jednej z alternatywnych przesłanek. Podkreślić jednocześnie należy, że instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy w sensie dopuszczalności wyboru konsekwencji prawnych sytuacji opisanej w hipotezie normy prawnej. Stąd też w przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek określonych w 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a., organ w sposób uznaniowy podejmuje decyzję o wyborze alternatywy - czy umorzyć koszty egzekucyjne, czy też nie. W sytuacji, gdy organ podatkowy stwierdzi, że w sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w omawianym przepisie, a więc nie występuje ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny, przepis ten w ogóle nie może mieć zastosowania i przyznanie ulgi jest wykluczone (zob. wyrok NSA z 3 grudnia 2015 r., II FSK 3103/15).. Przesłanki z art. 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a. wymagają, zatem oceny na tle okoliczności faktycznych danej sprawy, a ocena ich zaistnienia winna być dokonywana w oparciu o kryteria obiektywne, a nie subiektywne przekonanie, w rozpoznawanie sprawie zobowiązanego lub organu.
Naczelny Sąd Administracyjny akceptuje stanowisko Sądu pierwszej instancji, prezentowane także w orzecznictwie sądów administracyjnych, w myśl, którego "interes publiczny" jest dyrektywą postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej. Owymi wartościami wspólnymi tworzącymi "interes publiczny" są sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego. Jednym z przejawów równości wobec prawa jest to, że każdy jest zobowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne (art. 84 Konstytucji RP. "Interes publiczny" stanowi dążenie do sytuacji, w której zobowiązani regulują swoje zobowiązania w całości, terminowo i dobrowolnie, to dbałość o interes Skarbu Państwa, rozumiany, jako konieczność zapewnienia stałych dochodów państwa, w tym przeznaczanych na służbę zdrowia, instytucji takich jak Zakład Ubezpieczeń Społecznych a więc i możliwości realizacji zadań ogólnospołecznych, ale także, jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej.
Przyczyną powstania kosztów postępowania egzekucyjnego były wyłącznie zaniedbania Skarżącego polegające na niepłaceniu prawnie wymagalnych składek w ustawowo określonych terminach, co finalnie doprowadziło do wszczęcia w stosunku do niego postępowania egzekucyjnego w administracji. Naliczone w jego wyniku koszty egzekucyjne nie stanowią podstawy do zastosowania ulgi. Tym bardziej, że Skarżący latami nie spłacał zaległych składek. W dacie wydania zaskarżonego postanowienia były one nadal wymagalne.
Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się też wadliwości w stwierdzeniu organu, zaaprobowanym przez Sąd pierwszej instancji, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu zobowiązanego.
Skarżący nie zakwestionował ustaleń faktycznych dokonanych przez organy i zaaprobowanych przez Sąd pierwszej instancji, a dotyczących jego sytuacji osobistej, finansowej i majątkowej. Prawidłowo ocenił, że ustalona sytuacja finansowa, osobista i majątkowa nie wypełnia przesłanek ważnego interesu strony i interesu publicznego. Należy tutaj powtórzyć za Sądem pierwszej instancji, że sytuacja finansowa strony jest trudna, szczególnie w świetle obowiązku uiszczenia obciążających konto należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FP i FGŚP wraz z odsetkami za zwłokę, a także przedmiotowych kosztów egzekucyjnych w wysokości 1820,40 PLN. Skarżący nie pracuje zarobkowo z uwagi na problemy zdrowotne. Osiąga jednak niewielkie dochody z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego (w 2021 r. w wysokości 9.081,09 zł) oraz wypłacanego przez GOPS zasiłku pielęgnacyjnego. Dochód rodziny zwiększają również środki z pracy dorywczej żony oraz dorosłej córki. Pomimo podnoszonej przez stronę argumentacji, że dochodów członków rodziny nie należy traktować, jako potencjalnego źródła spłaty zobowiązań organ odwoławczy zauważył, że obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb materialnych rodziny spoczywa na obydwu małżonkach. Powyższy obowiązek wynika z przepisów prawa, a mianowicie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.). Z przepisu tego wynika także obowiązek dzieci, które mieszkają u rodziców, w pomaganiu im we wspólnym gospodarstwie, (jeśli są na utrzymaniu rodziców) lub też przyczyniania się do pokrywania kosztów utrzymania rodziny, (jeżeli mają dochody z własnej pracy). Zatem do oceny możliwości Skarżącego spłaty przedmiotowych kosztów egzekucyjnych należy wziąć pod uwagę, nie pomijając sytuacji majątkowej strony, dochody wszystkich członków rodziny. Skarżący jest właścicielem dwóch nieruchomości. Jedna z nich jest zabudowana domem, w którym rodzina zamieszkuje. Druga natomiast to grunty rolne, które są jednym ze źródeł utrzymania rodziny. Jest to gospodarstwo rolne o powierzchni 2,1935 ha przeliczeniowego. Według danych z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych nieruchomość położona w Dalikowie (Gajówka), dla której ustanowiona jest KW SR2L/00021065/1, ma powierzchnię 8,3375 ha. Wskazana przez stronę wartość przeliczeniowa powierzchni nieruchomości jest wyłącznie umowną jednostką kalkulacyjną ustanowioną do celów obliczenia podatku rolnego. Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 września 2022 r., przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego obowiązujących w roku 2022/2023 wyniósł 3.288,00 zł (jest to dochód roczny). Tymczasem wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa o powierzchni ponad 8 ha. Powyższe poddaje w wątpliwość oświadczenie o braku możliwości poprawy swojej sytuacji finansowej strony, choćby poprzez zaktywizowanie swoich działań w zakresie działalności rolniczej bądź - ewentualnie - sprzedaży roli, która nie jest uprawiana.
Podsumowując odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie miała charakteru dowolnego i mieściła się w granicach swobodnej oceny dowodów. Organy nie naruszyły granic orzekania we wskazanym trybie. Z powyższych względów nie zasługiwał również na aprobatę zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 64e § 1 w zw. z art. 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że w sytuacji Skarżącego nie zachodzi ani ważny interes zobowiązanego, ani interes publiczny przemawiający za umorzeniem wobec niego kosztów egzekucyjnych, choćby w części.
W konsekwencji, ponieważ postawione w skardze kasacyjnej zarzuty nie okazały się zasadne, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. skargę tę oddalił.
O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego postanowił w pkt 2 sentencji wyroku w oparciu o podstawę prawną zawartą w art. 204 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a.