- przekroczenie przez organy administracji granic uznania administracyjnego.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu nie wniosło odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Za podstawę wyroku z 20 lipca 2021 r., II SA/Rz 549/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie przyjął ustalenia faktyczne dokonane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie. Wnioskiem z 20 sierpnia 2020 r. spółka zwróciła się do Prezydenta Miasta Przemyśla o umorzenie w całości należności w wysokości 2.880 złotych za zajęcie pasa drogowego. Decyzją z 9 grudnia 2020 r. Prezydent Miasta Przemyśla odmówił umorzenia należności, ponieważ stan majątkowy spółki nie wskazuje na wyjątkowo trudną sytuację ekonomiczną, uniemożliwiającą uregulowanie zobowiązania. Spółka nie wykazała skutecznie, by w jej przypadku zaistniały szczególne i wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby udzielenie ulgi. To rozstrzygnięcie utrzymało w mocy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie decyzją z [...] stycznia 2021 r. Uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego zawiera jednoznaczne stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.
Według art. 176 pkt 2) p.p.s.a, skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, ich niespełnienie skutkuje odrzuceniem skargi kasacyjnej. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie takiej podstawy oraz określenie tych przepisów prawa, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną uległy naruszeniu przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych polega na wykazaniu przez kasatora, że stawiane przez niego zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. Uzasadnienie skargi kasacyjnej ma za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach powołanej podstawy. Uzasadnienie szczątkowe, błędne lub nie na temat podlega ocenie przy merytorycznym rozpoznaniu sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku prawidłowego formułowania za stronę zarzutów kasacyjnych na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej, rozpoznawana skarga kasacyjna nie spełnia tych wymogów. Bez przytoczenia podstaw kasacyjnych tj. z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. oraz z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., w pkt II. petitum skargi kasacyjnej kasator podniósł dziesięć zarzutów, które dotyczą przepisów postępownia oraz przepisów prawa materialnego, również tych które w sprawie nie miały zastosowania. Naruszenia przepisów postępowania kasator upatruje w: "poprzez ich niewłaściwe zastosowanie"; "poprzez błędną wykładnię"; "poprzez nieuwzględnienie wniosku o umorzenie należności." Natomiast zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 57 pkt 1) u.f.p. kasator sformułował następująco: "poprzez jego niezastosowanie." Przepis ten nie mógł być zastosowany a przez to naruszony, ponieważ dotyczy umorzenia należności cywilnoprawnych, a przedmiotem tej sprawy jest umorzenie należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym.
Zgodnie z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym wypadku nie chodzi o to, że ewentualne uchybienie mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, lecz wpływ istotny. Oparcie skargi kasacyjnej na naruszeniu przepisów postępowania jest niezbędne w sytuacji, gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji.
Prawidłowe sformułowanie skargi kasacyjnej opierającej się na podstawie z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie - musi polegać na wskazaniu postaci naruszenia prawa materialnego. Skuteczną podstawą zarzutów kasacyjnych opartych na podstawie z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. może być naruszenie wyłącznie takich przepisów prawa materialnego, które zastosował albo miał zastosować organ administracji publicznej. Podstawą prawną decyzji jest przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego powołany w decyzji jako podstawa prawna decyzji oraz wyjaśniona w uzasadnieniu prawnym decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Takim przepisem prawa jest ten, który kształtuje sytuację prawną podmiotu przez pozbawienie uprawnienia i nałożenie określonego obowiązku, będącego sankcją za jego nieprzestrzeganie. Stawianie Sądowi I instancji zarzutu dotyczącego obu form naruszenia prawa materialnego jest zasadne w przypadku, gdy stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy i nie budzi wątpliwości. Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone. W przeciwnym wypadku ich stawianie jest przedwczesne.
Według art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wymagane jest, aby uzasadnienie decyzji ostatecznej stanowiło logiczną, zwartą całość, aby prześledzić tok rozumowania organu odwoławczego i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem. Tworzy to po stronie organu odwoławczego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi nie powinno budzić wątpliwości wojewódzkiego sądu administracyjnego, że zaskarżona decyzja została wydana po gruntownej analizie zebranego materiału dowodowego i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione. Obowiązkiem organu odwoławczego jest przyjąć określony stan faktyczny i go przedstawić, nie chodzi jednak o przedstawienie jakiegokolwiek stanu faktycznego, lecz stanu rzeczywistego, ustalonego i przyjętego zgodnie z obowiązującym prawem. Należy wskazać, że organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, która rozstrzyga sprawę co do jej istoty w całości lub w części. Ze względów czasowych, uzasadnienie decyzji nie może mieć istotnego wpływu na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji, ponieważ organ administracji publicznej najpierw rozstrzyga sprawę, a dopiero potem to rozstrzygnięcie uzasadnia. Kiedy uzasadnienie decyzji ostatecznej sporządzone jest w taki sposób, że uniemożliwia przeprowadzenie jej kontroli przez sąd administracyjny zachodzi sytuacja, że sąd administracyjny nie może wykonać ustawowej funkcji sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej po względem jej zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a.). W rozumieniu art. 3 § 1 p.p.s.a., zachodzi zatem konieczność zastosowania środka przewidzianego w ustawie tj. art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a.: Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję, ponieważ stwierdził naruszenie przepisów postępowania (przepisów dotyczących wymogów uzasadnienia decyzji). W omawianej sytuacji, przepis art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. ma jedynie odpowiednie zastosowanie, ponieważ wadliwie sporządzone uzasadnienie decyzji z przyczyn już wskazanych, nie może mieć istotnego wpływu na wynik sprawy administracyjnej. Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie przeprowadził skuteczną kontrolę legalności decyzji ostatecznej, to jej uzasadnienie spełnia wymogi ustawowe,
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie nie naruszył art. 1 § 2 p.u.s.a.
Przepisy ustrojowe, jakimi są art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. (Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. (Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie), a także art. 3 § 2 pkt 1) p.p.s.a. (Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne), sąd administracyjny może naruszyć wówczas, gdy zaniecha kontroli skutecznie złożonej skargi, rozpozna sprawę nienależącą do jego kognicji, zastosuje środek kontroli inny niż określony w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bądź zastosuje inne niż zgodność z prawem kryterium kontroli działalności administracji publicznej. W tej sprawie Sąd I instancji rozpoznał skargę na decyzję ostateczną oraz ocenił ją pod kątem legalności w zakresie zastosowanych przepisów.
Opłata za zajęcie pasa drogowego jest niepodatkową należnością budżetową o charakterze publicznoprawnym, dochodem pobieranym przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw (art. 60 pkt 7) u.f.p.). Według art. 64 ust. 1 pkt 2) lit. a), należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może na wniosek zobowiązanego umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.
Pojęcia uzasadniony ważny interes zobowiązanego oraz interes publiczny należy wykładać posiłkując się kryteriami uzasadniony ważny interes podatnika oraz interes publiczny z art. 67a ustawy Ordynacja podatkowa.
Składając wniosek o umorzenie należności w całości zobowiązany musi wykazać, że jego własny ważny interes jest uzasadniony. W tym wypadku, ciężar dowodu obciąża zobowiązanego, na organie administracji publicznej nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do umorzenie należności w całości. W tym postępowaniu nastąpiło odejście od zasad prawdy obiektywnej, ustawodawca zastosował regulację odmienną od art. 7 k.p.a., zgodnie z którym to organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. W postępowaniu tym przepis art. 77 § 1 k.p.a. (Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy) ma odpowiednie zastosowanie, organ administracji publicznej jest obowiązany rozpatrzyć cały materiał dowodowy przedstawiony przez wnioskodawcę. W postępowaniu o umorzenie należności w całości zobowiązany (wnioskodawca) ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne. Dopiero, kiedy zobowiązany wykaże istnienie jego uzasadnionego ważnego interesu, organ administracji publicznej ma prawo do wydania uznaniowej decyzji umorzeniowej – może należności umorzyć w całości. Podobnie rzecz się ma, kiedy zobowiązany wykaże istnienie drugiej przesłanki umorzeniowej, tj. istnienie interesu publicznego, ponieważ zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 1) u.f.p., właściwy organ nie może z urzędu umorzyć w całości niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym, jeżeli zachodzi interes publiczny. Z tego powodu właściwy organ decyzją związaną umarza w całości należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny (art. 56 ust. 1 pkt 5) u.f.p.).
Należy wskazać, że organy administracji publicznej prawidłowo ustaliły, że spółka jest w dobrej kondycji finansowej. Posiada duże zabezpieczenie w postaci majątku własnego, a zaciągnięte kredyty bankowe świadczą, że w ocenie banków posiada wiarygodność finansową i środki na spłacenie rat kredytowych. Z uwagi na występowanie jedynie bieżących, a nie wymagalnych zadłużeń spółki wobec Urzędu Skarbowego i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznano, że wystarcza jej środków finansowych na regulowanie zobowiązań publicznoprawnych. Nie zachodzi ważny interes o udzielenie ulgi tj. sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych losowych przypadków zobowiązany nie jest w stanie uregulować należności. Strona nie argumentowała wniosku, że nie jest w stanie spłacić zobowiązań z tytułu opłaty za zajęcie pasa drogowego a jedynie, że opłata jest zbyt wysoka w porównaniu do roku poprzedniego.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., ponieważ kasator nie podważył stanu faktycznego sprawy. W konsekwencji, wobec braku ustalenia jednej z przesłanek umorzeniowych z art. 64 ust. 1 pkt 2) lit. a) u.f.p., tj. przypadku: uzasadnionego ważnym interesem zobowiązanego; uzasadnionego interesem publicznym, wskazany przepis nie mógł mieć zastosowania w sprawie. Z tego też powodu, nie naruszono swobody uznania administracyjnego.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy z art. 174 pkt 1) p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.