Wyrok NSA z dnia 19 sierpnia 2025, sygn. I GSK 719/24

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA.

Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 151 i art. 153 p.p.s.a. poprzez uchylenie decyzji organu, w sytuacji gdy treść uzasadnienia wyroku prowadzi do wniosku, że WSA skargę oddala, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumentację na poparcie postawionego zarzutu.

Skarżący nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, ponieważ ma usprawiedliwione podstawy.

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Należy jeszcze przytoczyć brzmienie art. 141 § 4 p.p.s.a., który to przepis ma charakter formalny i wskazuje jakie niezbędne elementy powinno zawierać uzasadnienie wyroku. Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. NSA w tym miejscu wskazuje, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może mieć miejsce wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera wskazanych w tym przepisie elementów, a także wówczas, gdy uzasadnienie nie zawiera stanowiska odnośnie do przyjętego stanu faktycznego, a także gdy zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej z powodu wadliwości sporządzonego uzasadnienia (zob. np. wyrok NSA z dnia 10 czerwca 2025 r., sygn. akt III OSK 1727/24). Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli.

Analiza treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wskazuje na niebudzącą wątpliwości rozbieżność pomiędzy sentencją orzeczenia, a oceną prawną sformułowaną w uzasadnieniu. Organ słusznie podniósł w skardze kasacyjnej, że z brzmienia uzasadnienia wyroku wynika, że wolą Sądu pierwszej instancji było oddalenie skargi. Świadczą o tym sformułowania: "Z podanych powyżej powodów zarzuty skargi okazały się niezasadne", a także: "Z tych powodów, nie dostrzegając z urzędu żadnych naruszeń wymagających wyeliminowania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji ZUS z obrotu prawnego, skarga na podstawie art. 151 p.p.s.a., została oddalona". Ponadto z treści uzasadnienia wynika, że WSA zaaprobował stanowisko organu, zawarte w zaskarżonej decyzji, podkreślając że nie jest dopuszczalne orzekanie przez ZUS w przedmiocie umorzenia składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez samych ubezpieczonych.

Powyższe oznacza, że zaskarżonym wyrokiem WSA uchylił zaskarżoną decyzję nie wskazując w uzasadnieniu wyroku żadnych naruszeń prawa (ani materialnego, ani procesowego) których dopuściłby się organ rozpatrujący sprawę, a wręcz przeciwnie uznając, że organ ten dokładnie wyjaśnił stan sprawy i prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego, a zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. WSA nie dopatrzył się również żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. Mamy więc do czynienia z całkowitą sprzecznością pomiędzy sentencją zaskarżonego wyroku a jego uzasadnieniem, co powoduje, że wyrok ten uchyla się spod kontroli instancyjnej NSA.

Zasadnie zarzucono naruszenie art. 138 p.p.s.a., zgodnie z którym wyrok ma zawierać "rozstrzygnięcie sądu". Trudno przyjąć, że sentencja obarczona wadą, o której wspomniano wyżej, wykazuje cechy prawidłowego rozstrzygnięcia w rozumieniu przywołanego przepisu prawa.

Zaskarżony wyrok narusza art. 153 p.p.s.a., albowiem WSA pomimo uchylenia zaskarżonej decyzji, nie zamieścił w uzasadnieniu wyroku żadnej argumentacji przemawiającej za koniecznością takiego rozstrzygnięcia, a zarazem oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ. Tym samym organ ponownie rozpatrujący sprawę nie mógłby prawidłowo zastosować art. 153 p.p.s.a. Niemożność wykonania wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję podważa sens dokonanej przez sąd pierwszej instancji kontroli zgodności z prawem decyzji organu.

NSA podkreśla przy tym, że w sprawie nie można zastosować przepisu art. 184 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. W niniejszej sprawie nie mamy bowiem do czynienia z błędnym uzasadnieniem, ale z całkowitą sprzecznością uzasadnienia w stosunku do sentencji wyroku. Skutki błędu popełnionego przez WSA należy usunąć poprzez ponowne rozpoznanie sprawy przez Sąd pierwszej instancji.

W tym stanie rzeczy NSA orzekł na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.