Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z 12 marca 2025 r., I SA/Op 1017/24 oddalił skargę J. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 21 października 2024 r., nr 1601-IEW.4269.111.2024 w przedmiocie umorzenia w całości należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych.
J. M. (dalej: "skarżący kasacyjnie) wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu.
Wniesiono o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika wyznaczonego w ramach prawa pomocy wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Złożono oświadczenie, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu w niniejszym postępowaniu nie zostały zapłacone ani w całości, ani w części. Ponadto zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono na podstawie art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2024 roku poz. 935, dalej: "p.p.s.a."):
1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię w postaci: - przepisu art. 64 ust. 1 punkt 2a ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jednolity: z 11 września 2024 r.; Dz.U. z 2024 r. poz. 1530; dalej: ufp) poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi ważny interes zobowiązanego i w konsekwencji stwierdzenie, że należności budżetowe, które obciążają zobowiązanego, nie powinny zostać umorzone w całości, pomimo tego, że w sprawie występuje przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, której Sąd I instancji nie uwzględnił, w sytuacji, kiedy zobowiązany z uwagi na swoją sytuację osobistą, majątkową oraz zdrowotną, nie jest w stanie ponieść tego obciążenia finansowego bez szczególnej dolegliwości.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, gdyż skarżący kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, zaś organ nie zażądał jej przeprowadzenia.
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Za podstawę wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przyjął ustalenia faktyczne dokonane przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu.
Uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego zawiera jednoznaczne stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.
Skarga kasacyjna sporządzona przez fachowego pełnomocnika, poza wymaganiami z art. 176 § 1 p.p.s.a. powinna ponadto czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony. Skarga kasacyjna musi zawierać wymagane elementy składowe wyrażone w języku tekstu prawnego, w języku prawnym, a nie w języku prawniczym. Ponadto, skarga kasacyjna musi być zredagowana zgodnie z podstawową zasadą techniki prawodawczej, tj. zasadą konsekwencji terminologicznej, do oznaczenia jednakowych pojęć używa się jednakowych określeń, a różnych pojęć nie oznacza się tymi samymi określeniami. Według art. 176 § 1 pkt 2) p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przepis ten jest wypowiedzią ustawodawcy zawartą w tekście prawnym nakazującą skarżącemu kasacyjnie przytoczenie w skardze kasacyjnej własnej wypowiedzi ustawodawcy zawartej w innej jednostce redakcyjnej tego aktu prawnego, tj. w art. 174 p.p.s.a., który brzmi: Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez przytoczenie wskazanych podstaw kasacyjnych w skardze kasacyjnej należy rozumieć wskazanie jednostki redakcyjnej podstawy kasacyjnej lub podstaw kasacyjnych: art. 174 pkt 1) p.p.s.a.; art. 174 pkt 2) p.p.s.a.; art. 174 pkt 1) p.p.s.a. i art. 174 pkt 2) p.p.s.a. (wyodrębniony odcinek tekstu). Przytoczeniem podstaw kasacyjnych z pominięciem jednostek redakcyjnych art. 174 pkt 1) p.p.s.a.; art. 174 pkt 2) p.p.s.a. może być posłużenie się odpowiednimi cytatami tekstu prawnego: skargę kasacyjną opieram na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię; skargę kasacyjną opieram na podstawie naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie; skargę kasacyjną opieram na podstawie naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (błąd podwójny niezależny); skargę opieram na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (wyodrębniony odcinek tekstu). Przytaczając podstawę kasacyjną (podstawy kasacyjne) autor skargi kasacyjnej określa, jakie przepisy prawa naruszył wojewódzki sąd administracyjny wydając zaskarżone orzeczenie.
W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. należy zarzucić wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu naruszenie prawa materialnego tj. przepisu prawa, który jest podstawą prawną decyzji ostatecznej lub miał być taką podstawą przez: błędną jego wykładnię; niewłaściwe zastosowanie; błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (błąd podwójny niezależny) i powiązać ten zarzut z naruszeniem przez wojewódzki sąd administracyjny art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., które to naruszenie polega na nieuwzględnieniu skargi na decyzję ostateczną skutkiem błędnego nie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), lub też na uwzględnieniu skargi skutkiem błędnego stwierdzenia naruszenia prawa materialnego (zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.). Naruszenie przez wojewódzki sąd administracyjny prawa materialnego przez jego błędną wykładnię zachodzi wówczas, kiedy sąd zaakceptuje i uzna za prawidłowe mylne rozumienie przez organ administracji publicznej przepisu będącego podstawą prawną decyzji ostatecznej. Natomiast, naruszenie przez wojewódzki sąd administracyjny prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie zachodzi wówczas, kiedy sąd zaakceptuje błąd subsumcji organu administracji publicznej oddalając skargę, lub też zaakceptuje bezzasadne zarzucenie organowi administracji publicznej popełnienie takiego błędu uwzględniając skargę. Często przytacza się podstawę kasacyjną powołując jednostkę redakcyjną art. 174 pkt 1) p.p.s.a., ale w jej ramach wskazuje jako naruszone przez Sąd I instancji przepisy, które nie są podstawą prawną decyzji ostatecznej. Skoro przepisy te nie są podstawą prawną decyzji ostatecznej, to przez uzasadnienie przytoczonej podstawy kasacyjnej nie można skutecznie wykazać, że stawiane zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, należy wykazać, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego – wykazać, że sąd, stosując przepis, popełnił błąd w subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu z hipotezy normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw (art. 184 p.p.s.a.). Przepis ten Naczelny Sąd Administracyjny stosuje do skargi kasacyjnej, która ma rzeczywistą podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 1) p.p.s.a., a nie tylko wadliwie przytoczoną przez wskazanie tej jednostki redakcyjnej w petitum skargi kasacyjnej, lub też przez przytoczenie cytatu tekstu prawnego: skargę kasacyjną opieram na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Ocena, czy skarga kasacyjna ma usprawiedliwioną przytoczoną podstawę z art. 174 pkt 1) p.p.s.a., może dotyczyć wyłącznie skargi kasacyjnej zawierającej uzasadnienie zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego będącego (lub który miał być) podstawą prawną decyzji ostatecznej.
W ramach przytoczonych obu podstaw kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. w pkt 1) petitum skargi kasacyjnej zarzucono: "naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię w postaci przepisu art. 64 ust. 1 punkt 2a ufp poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi ważny interes zobowiązanego i w konsekwencji stwierdzenie, że należności budżetowe, które obciążają zobowiązanego, nie powinny zostać umorzone w całości, pomimo tego, że w sprawie występuje przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, której Sąd I instancji nie uwzględnił, w sytuacji, kiedy zobowiązany z uwagi na swoją sytuację osobistą, majątkową oraz zdrowotną, nie jest w stanie ponieść tego obciążenia finansowego bez szczególnej dolegliwości".
Skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które miały zastosowanie w sprawie administracyjnej podniesionych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., tj. naruszenia przez Sąd I instacji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w powiązaniu z przepisamo postępowania, które stosował organ administracji publicznej. Tym samym, skarżący kasacyjnie nie podważył skutecznie ustalenia, że nie zachodzi przypadek uzasadniony ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Jest to ustalenie z zakresu faktów.
Stawiajac zarzut błędnej wykładni art. 64 ust. 1 pkt 2) lit. a) ufp skarżący kasacyjnie nie uzasadnił, w czym przejawia się nieprawidłowe zrekonstruowanie normy prawnej tego konkretnego przepisu przez wojewódzki sąd administracyjny, na czym polega mylne zrozumieniu jej treści lub znaczenia. Nie wskazano również, jak naruszony przepis zinterpretował sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu oraz nie przedstawiono prawidłowej wykładni art. 64 ust. 1 pkt 2) lit. a) ufp. Z literalnego brzmienia zarzutu wprost wynika, że ewentualnie dotyczy on niewłaściwego zastosowania art. 64 ust. 1 pkt 2) lit. a) ufp, przy czym skarżący kasacyjnie nie wskazał i nie uzasadnił, że jego błędne zastosowanie polega na błędzie w subsumcji, tj. błędnym uznaniu stanu faktycznego ustalonego w sprawie za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w mającej zastosowanie w sprawie normie prawnej. Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego wymaga wykazania i wyjaśnienia, jak dany przepis prawa powinien być stosowany ze względu na stan faktyczny sprawy albo dlaczego ze względu na ten stan faktyczny nie powinien być on stosowany, a w przypadku zarzutu niezastosowania tego przepisu, dlaczego powinien być on w sprawie zastosowany. Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego (w formie pozytywnej) wiąże się z zarzuceniem zastosowania normy prawnej, która nie powinna być w danej sprawie zastosowana, albo (w formie negatywnej) z zarzuceniem niezastosowania normy prawnej, która w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną powinna być zastosowana w sprawie ze względu na ustalenia jej stanu faktycznego.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1) p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, przyjmując przypadek szczególnie uzasadniony.
Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeka Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu na podstawie art. 254 § 1 p.p.s.a. Z tego powodu nie zawarto w orzeczeniu rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii.