W orzecznictwie stwierdza się, że skoro art. 174 p.p.s.a. przewiduje jako podstawę skargi kasacyjnej naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest prawidłowe ustalenie, jakiego charakteru normy prawne zaskarża i w jaki sposób (zgodnie z art. 174 p.p.s.a.) doszło do ich naruszenia. Okoliczność jest ta o tyle istotna, że stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania strona składająca skargę kasacyjną musi jednocześnie wskazać, w jaki sposób uchybienie tym przepisom mogło wpłynąć istotnie na wynik postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Tylko wykazanie, że gdyby do naruszenia nie doszło, zapadłoby odmienne rozstrzygnięcie, skutkuje uwzględnieniem środka odwoławczego opartego na tej podstawie kasacyjnej.
Podkreślić należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zobowiązany, ale wręcz nawet nie jest uprawniony do precyzowania za stronę zarzutów skargi kasacyjnej bądź do poszukiwania za nią naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny (por. wyrok NSA z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt II FSK 2348/11, LEX nr 984581).
Skarga kasacyjna została oparta zarówno na zarzutach naruszenia prawa materialnego jak i zarzutach naruszenia prawa procesowego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. W takiej sytuacji NSA w pierwszej kolejności rozpoznaje zarzuty procesowe. Konieczność zachowania tej kolejności oceny zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że prawidłowe odniesienie się do zarzutów związanych z naruszeniem prawa materialnego jest możliwe tylko w sytuacji, gdy w postępowaniu kasacyjnym zostanie stwierdzone, że stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości albo, że nie został skutecznie zakwestionowany w skardze kasacyjnej. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. np. wyrok z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11, LEX nr 1217424 oraz wyrok z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08, LEX nr 596025).
Przechodząc do omówienia zarzutów procesowych sformułowanych w pkt I petitum skargi kasacyjnej podkreślić należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił Sąd I instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może więc ograniczyć się tylko do wskazania, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny, związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem, a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do najdalej idącego zarzutu procesowego, w kontekście ewentualnego podważenia ustaleń faktycznych sprawy, dotyczącego naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 191 O.p. w zw. z art. 73 ust. 1 i 2 ustawy Prawo celne, poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów polegające na błędnym przypisaniu stanu faktycznego do powołanej podstawy prawnej. W zarzucie tym powołano się zatem na błędną subsumcję, która jest właściwa dla naruszenia przepisów prawa materialnego. Dodać do tego należy, że w zarzucie tym nie wskazano przepisu prawa, pod który błędnie podciągnięto stan faktyczny. Przez pryzmat tak postawionego zarzutu nie da się przeprowadzić kontroli zaskarżonego orzeczenia. Tym samym zarzut taki należało uznać za nieskuteczny. Zauważyć dalej należy, że jest to jedyny zarzut, na podstawie którego istniałaby ewentualna możliwość kwestionowania ustaleń faktycznych sprawy. Tym samym ustalenia faktyczne sprawy dokonane przez organy zaakceptowane przez Sąd I instancji są wiążące dla NSA podczas oceny pozostałych zarzutów kasacyjnych w tym zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego. Podstawowym istotnym dla sprawy ustaleniem jest niepodważona okoliczność, że zgłoszony organom celnym do wywozu towar nie wyjechał poza obszar celny Unii Europejskiej.
Nie jest też zasadny drugi z zarzutów procesowych, w którym podniesiono naruszenie art. 210 § 4 O.p. w zw. z art. 73 ust. 1 i 2 ustawy Prawo celne w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez brak uzasadnienia przez organ stanu faktycznego i prawnego decyzji, które wskazywałoby na konieczność unieważnienia zgłoszenia celnego. Z zarzutem tym zgodzić się nie można, gdyż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał zarówno na podstawę faktyczną jak i prawną unieważnienia zgłoszenia celnego. Powołał się na normę art. 248 ust. 3 rozporządzenia delegowanego. Wyjaśnił dlaczego miała zastosowanie w sprawie. Dokonane ustalenia faktyczne pozwoliły na podciągniecie tego stanu pod przywołany przepis prawa materialnego. Co zrodziło skutek w postaci unieważnienia zgłoszenia celnego ze względu na brak opuszczenia przez zgłoszone towary obszaru celnego Unii Europejskiej.
Również jako nieusprawiedliwiony należy uznać zarzut dotyczący braku zebrania i wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że strona wskazała na uchybienie przepisom art. 187 § 1 O.p. w związku z art. 73 ust. 1 i 2 ustawy Prawo celne w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. W oparciu o to unormowanie przyjmuje się, że organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W tych ramach organ ocenia moc i wartość dowodową każdego z dowodów odrębnie, ale też we wzajemnym ich powiązaniu (w kontekście pozostałego materiału dowodowego). Błędy i inne nieprawidłowości popełnione na etapie oceny dowodów, skutkują zasadniczo wadliwością ustaleń faktycznych. Dlatego też chcąc podważyć prawidłowość ustaleń faktycznych, strona winna zarzuć naruszenie art. 191 O.p., czego nie uczyniła. Przy tym zarzucając naruszenie art. 187 § 1 O.p. autor skargi kasacyjnej nie uwzględnił, że ten przepis postępowania podatkowego ma jedynie odpowiednie zastosowanie w postępowaniu w sprawie celnej. Zasada oficjalności postępowania dowodowego w postępowaniu w sprawie celnej doznaje ograniczeń wynikających z prawa celnego, ponieważ to nie organ celny zbiera materiał dowodowy. Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie stwierdził, aby organy celne przekroczyły granice swobodnej oceny dowodów, to tym samym nie miał podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń faktycznych. Jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej, w rozpatrywanej sprawie skarżący zasadniczo ograniczył się jedynie do krytyki działań organów podatkowych, prezentując własną subiektywną ocenę dowodów odnośnie potwierdzenie wywozu komunikatem IE599. Z powyższego wynika, że zasadniczo strona kwestionuje sposób oceny dowodów, który – jej zdaniem – był wybiórczy, nie uwzględniał innych dowodów albo wyprowadzone wnioski wręcz nie miały oparcia w dowodach. Nie może być wątpliwości, że przywołane twierdzenia strony bezpośrednio odnoszą się do stosowania w tej sprawie zasady swobodnej oceny dowodów, niezależnie od tego, czy przybrały formę (zastrzeżenia skarżącej) bezpośredniego wskazania nieprawidłowości po stronie organu, czy też nieprawidłowości w akceptacji Sądu dla oceny dokonanej w zaskarżonej decyzji. W kontekście powyższego samo postawienie zarzutu naruszenia art. 187 § 1 O.p. nie było wystarczające do podważenia oceny dowodów dokonanej w postępowaniu podatkowym. Przy tym strona skarżąca nie wskazała na zaniechania dowodowe ze strony organu, nie przedstawiła, jakich ewentualnie dowodów organ nie przeprowadził, a które byłyby niezbędne dla poczynienia w sprawie prawidłowych ustaleń faktycznych.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny, wobec braku skutecznego podważenia ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd pierwszej instancji, przyjął ten stan faktyczny za podstawę rozstrzygnięcia sprawy.
Prawidłowe sformułowanie podstawy skargi kasacyjnej opierającej się na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie - musi polegać na wskazaniu postaci naruszenia prawa materialnego. Naruszenie prawa materialnego uzasadni uchylenie zaskarżonej decyzji tylko wtedy, gdy miało to wpływ na wynik sprawy. Ustawodawca nie precyzuje, co należy rozumieć przez naruszenie prawa mające wpływ na wynik sprawy. Przyjmuje się, że brak takiego wpływu wystąpi w sytuacji, gdy nawet przy nieprawidłowym zastosowaniu prawa materialnego treść decyzji lub postanowienia byłaby taka sama.
Stawianie Sądowi I instancji zarzutu dotyczącego obu form naruszenia prawa materialnego jest zasadne w przypadku, gdy stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy i nie budzi wątpliwości. Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone. W przeciwnym wypadku ich stawianie jest przedwczesne. Wszelka argumentacja podniesiona przez kasatora w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zmierzająca do podważenia stanu faktycznego sprawy nie może odnieść zamierzonego skutku. Skoro kasator nie podważył skutecznie ustaleń faktycznych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., to w rozumieniu art. 184 p.p.s.a. skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy z art. 174 pkt 1 p.p.s.a.
Odnosząc się do zarzutu sformułowanego w pkt II.1 petitum skargi kasacyjnej, podkreślić należy, że autor skargi kasacyjnej mylnie odczytuje art. 174 ust. 2 UKC, stwierdzając, że w każdej sytuacji nie można unieważnić zgłoszenia celnego po zwolnieniu towarów. Powyższy przepis, mając na uwadze wykładnię systemową wewnętrzną należy odczytywać łącznie z ust. 1 art. 174 UKC, a tenże przepis reguluje unieważnienie zgłoszenia celnego na wniosek zgłaszającego, a nie z urzędu. Ponadto przepis ten wyraźnie wskazuje, że ma zastosowanie jeżeli nie przewidziano inaczej. Zaś przepisy rozporządzenia delegowanego Komisji nr 2015/2446 i wykonawczego Komisji nr 2015/2447 przewidują wprost sytuacje, kiedy można unieważnić zgłoszenie celne również po zwolnieniu towaru – m.in. wówczas gdy uzyskana zostanie informacja, że towar nie został wyprowadzony poza obszar celny Unii. Z taką sytuacją mamy do czynienia na gruncie niniejszej sprawy, co bezspornie ustaliły organy obu instancji oraz nie zakwestionował WSA w zaskarżonym wyroku.
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut sformułowany w pkt II.2 petitium skargi kasacyjnej odnośnie naruszenia przepisów prawa materialnego. Przepis art. 148 ust. 4 lit. a) rozporządzenia delegowanego stanowi, że oprócz przypadków, o których mowa w ust. 1, 2 i 3, zgłoszenie celne unieważnia się po zwolnieniu towarów, na uzasadniony wniosek zgłaszającego, w każdym z następujących przypadków (...) jeżeli towary zwolniono do wywozu, powrotnego wywozu lub uszlachetnienia biernego i nie opuściły obszaru celnego Unii. W sprawie bezspornie procedura wywozu otwarta w Polsce według dokumentu MRN [...] z dnia [...] stycznia 2019 r., nie została prawidłowo zakończona i towary nie opuściły obszaru Unii Europejskiej. Wszak dokonano zmiany urzędu wyprowadzenia towarów z urzędu [...] na [...]. Na podstawie wspomnianego komunikatu IE518 został wygenerowany w systemie komunikat IE599 potwierdzający wywóz towarów poza obszar Unii Europejskiej. Przy piśmie Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 14 września 2021 r. do Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi wpłynęło pismo Działu Międzynarodowej Pomocy Administracyjnej w Sprawach Celnych Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 10 września 2021 r. wraz z informacją administracji celnej Łotwy z dnia 2 września 2021 r. Z przesłanej informacji wynikało, że 578 deklaracji wywozowych zostało zamkniętych w elektronicznym systemie przetwarzania danych celnych w celnym punkcie kontrolnym [...] ([...]). Ponadto z informacji tych wynikało, że przeprowadzono kontrole dotyczące rzeczywistego wyprowadzenia towarów, w wyniku których stwierdzono, że administracja celna Federacji Rosyjskiej nie potwierdziła wprowadzenia na obszar celny Federacji Rosyjskiej towarów zgłoszonych na podstawie 34 deklaracji w tym będącej przedmiotem postępowania. Decydujące znaczenie należy przypisać kwestii materialnego opuszczenia przez towar granicy UE. Zatem towar został zgłoszony do procedury wywozu [...] stycznia 2019 r. i urząd celny wywozu otrzymał od urzędu celnego wyprowadzenia komunikat IE518, a na podstawie tego komunikatu w systemie obsługującym procedury wywozowe został wygenerowany przez system komunikat IE599, potwierdzający wywóz towarów poza obszar celny UE. Uszło uwadze autora skargi kasacyjnej, że komunikat IE599 potwierdzający opuszczenie obszaru celnego Unii nie ma przesądzającego znaczenia dla stwierdzenia wywozu towaru w sytuacji, gdy istnieją wiarygodne dowody potwierdzające, że do takiego wywozu towaru poza obszar UE nie doszło. Takim w sprawie jest pismo Działu Międzynarodowej Pomocy Administracyjnej w Sprawach Celnych Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu wraz z informacją przekazaną przez Administrację Celną Łotwy. Z informacji wynikało, że 578 deklaracji wywozowych zostało zamkniętych w Elektronicznym Systemie Przetwarzania Danych Celnych (Electronic Customs Data, Processing System) w Celnym Punkcie Kontrolnym [...] ([...]). Przeprowadzono kontrole dotyczące rzeczywistego wyprowadzenia towarów i informacje otrzymane od administracji celnej Rosji nie potwierdziły wprowadzenia na obszar celny Rosji towarów zgłoszonych na podstawie 34 deklaracji. Wśród zgłoszeń wymienionych w ww. piśmie znajduje się zgłoszenie celne nr [...].
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.