Odnosząc się do wskazanych przez skarżącego kasacyjnie zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, trzeba stwierdzić wadliwe ich sformułowanie. Mając jednak na uwadze treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w Pełnym Składzie z dnia 26 października 2009 r. sygn. I OPS 10/09, (ONSAiWSA 2010, Nr 1, poz. 1) należy uznać, że brak powiązania w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów k.p.a. z naruszeniem stosowanych przez ten Sąd przepisów p.p.s.a. nie dyskwalifikuje samej skargi kasacyjnej i nie może prowadzić do nierozpoznania merytorycznego jej zarzutów (por. wyrok NSA z dnia 11 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 762/09, (w:) CBOSA). Jeżeli zarzut naruszenia przepisów postępowania przez organ administracji nie został wyraźnie powiązany w skardze kasacyjnej z zarzutem naruszenia przepisów o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to zgodnie z zasadą falsa demonstratio non nocet - nie ma przeszkód, dla których Naczelny Sąd Administracyjny nie mógłby samodzielnie zidentyfikować zarzutu naruszenia prawa przez Sąd pierwszej instancji i tak przedstawiony zarzut rozpoznać merytorycznie (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2010 r., sygn. akt I FSK 354/09, (w:) CBOSA). Jednocześnie jednak taki sposób ich prezentacji ogranicza w istotnym stopniu skuteczność zarzutu kasacyjnego z powodu braku możliwości nałożenia samej kontroli kasacyjnej oraz jej wyniku dokonanej na określoną i wskazaną w skardze kasacyjnej argumentację, "zwalczającą" argumentację przeprowadzoną w tym zakresie przez sąd pierwszej instancji.
W przedmiotowej sprawie zarzut naruszenia przepisów postępowania powinien być zasadniczo potraktowany, jako zarzut braku właściwej kontroli, przez Sąd pierwszej instancji, ustaleń poczynionych przez organ.
Z uwagi na podniesienie w skardze kasacyjnej zarówno zarzutu naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania, w pierwszej kolejności podlegają rozpoznaniu zarzuty procesowe. Zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. sprowadza się do zakwestionowania ustalonego stanu faktycznego sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do wydania błędnej decyzji.
Ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, mająca zastosowanie do decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, jest zdeterminowana wyważeniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, przy czym, co wymaga podkreślenia, dokonuje się tego na gruncie regulacji konkretnych przepisów materialnego prawa administracyjnego. Trudno byłoby przyjąć, jak to wywodzi skarga kasacyjna, aby w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności składkowych ZUS na podstawie przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Pracy, Gospodarki i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365, dalej rozporządzenie), był obarczony obowiązkiem zbierania dowodów na okoliczność istnienia wspomnianych przesłanek. W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to znaczy, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na wnioskodawcy (por. wyrok NSA z 8 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2410/11). W związku z tym chybione są zarzuty skarżącej kasacyjnie, że organ swoje rozstrzygnięcie w sprawie oparł na materiale niekompletnym, w sytuacji gdy skarżąca kasacyjnie nie złożyła do akt sprawy dowodów potwierdzających zaistnienie okoliczności, które uzasadniałyby zasadność jej wniosku.
Jak wynika z akt administracyjnych skarżąca kasacyjnie była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. Z deklaracji podatkowej PIT-36 wynika, że w 2019 r. uzyskała dochody z działalności gospodarczej w wysokości 35.452,52 zł. Po odliczeniu składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 3.518,09 zł oraz należnego podatku dochodowego w wysokości 2.227,00 zł dochód netto wyniósł 29.707,44 zł, czyli średnio 2.475,62 zł miesięcznie. Skarżąca kasacyjnie prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z mężem D. M., który osiąga dochody w wysokości 824,00 zł netto miesięcznie. Organ ustalił, że D. M. otrzymuje świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1.017,77 zł brutto, tj. 879,17 zł netto. Nadto organ stwierdził, że budżet gospodarstwa domowego skarżącej kasacyjnie wynosi 3.354,79 zł miesięcznie i jest wyższy niż poziom minimum socjalnego w III kwartale 2020 r. Zatem nie wskazuje on na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Skarżąca kasacyjnie nie korzysta z żadnych form wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku.
Organ podkreślił, że od 8 grudnia 2018 r. skarżącej kasacyjnie przysługuje prawo do świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane na wniosek osoby uprawnionej. Dotychczas skarżąca kasacyjnie takiego wniosku nie złożyła, pomimo że wniosek o umorzenie należności z tytułu składek uzasadnia swoją trudną sytuacją materialną. Jak zauważył organ na sytuację majątkową skarżącej kasacyjnie składają się nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadane składniki majątkowe. Skarżąca kasacyjnie właścicielką dwóch nieruchomości w miejscowości [...], na których ZUS dokonał hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek.
W toku postępowania skarżąca kasacyjnie wskazywała, że cierpi na zakrzepicę w prawej nodze, a jej mąż jest rencistą z powodu tętniaka mózgu oraz astmy. Do akt sprawy nie została jednak przedłożona dokumentacja medyczna potwierdzająca te okoliczności. Skarżąca kasacyjnie w dalszym ciągu była aktywna zawodowo prowadząc działalność gospodarczą. Natomiast kradzież z włamaniem dokonaną na szkodę skarżącej kasacyjnie miało miejsce 10 listopada 2001 r., zaś starta, jaką poniosła wyliczona została na kwotę 3 233,25 zł. Zatem zarówno rozmiar strat, jak i data ich powstania wskazują, że to nie one były przyczyną powstania zaległości.
Zatem, organ na podstawie podanych przez skarżącą kasacyjnie faktów i dowodów ustalił stan faktyczny w sprawie, a w szczególności sytuację finansową skarżącej kasacyjnie, będącą podstawowym kryterium wydania decyzji o umorzeniu składek. Przyjąć bowiem należy, wbrew twierdzeniu skargi kasacyjnej, że w postępowaniu toczącym się wskutek wniosku o umorzenie należności z tytułu składek to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa obowiązek współdziałania z organem na okoliczność wykazania, czy zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 powołanego rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości składkowych. W tych okolicznościach zgodzić należy się z oceną Sądu pierwszej instancji, że organ zasadnie stwierdził brak zaistnienia przesłanek do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Podniesione zaś zarzuty naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nie są zasadne.
Na aprobatę nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że "Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a". Określa on zatem granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, zaś granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonego działania lub bezczynności organu administracji publicznej. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącą, a które Sąd pierwszej instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu. WSA rozpoznając skargę niewątpliwie orzekał w granicach sprawy, oceniając postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a zatem nie orzekał w granicach (w znaczeniu podmiotowym i przedmiotowym) innej sprawy niż ta, w której została wniesiona skarga.
Dodać należy, że w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można kwestionować dokonanej przez Sąd oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym, czy też prawidłowości dokonanej przez Sąd oceny działań organu administracji publicznej pod kątem zachowania przepisów procedur obowiązujących ten organ (por.m.in. wyroki NSA: z dnia 25 marca 2011 r. I FSK 1862/09; z dnia 11 kwietnia 2007 r. II OSK 610/06; z dnia 15 października 2015 r. I GSK 241/14). W ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można kwestionować prawidłowości zajętego stanowiska prawnego i wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądów (por. wyrok NSA z dnia 2 lipca 2015 r. I OSK 450/15), ani prawidłowości oceny materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r. I GSK 264/09). Zob. także np. wyroki NSA z 3 listopada 2021 r., sygn. II OSK 3805/18 oraz sygn. II OSK 2094/19. To bowiem, że strona skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z oceną materiału dowodowego i oceną okoliczności sprawy dokonaną przez Sąd nie oznacza, że doszło do naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a.
Skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia poprzez odmowę umorzenia składek pomimo występowania obiektywnych przesłanek uniemożliwiających spłatę zadłużenia jak również takich przesłanek, które świadczą o całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej, jak i tych świadczących o trudnej sytuacji materialnej skarżącej i wyjątkowych okoliczności oraz poprzez dowolną i wybiórczą ocenę stanu faktycznego oraz brak weryfikacji przesłanek opisanych w ww. przypisie prawa materialnego.
Odnosząc się do tak sformułowanych zarzutów przypomnieć trzeba, że obowiązek wskazania podstaw kasacyjnych i ich należytego uzasadnienia wynika z art. 176 § 1 w związku z art. 174 p.p.s.a. Art. 174 pkt 1 p.p.s.a. stawia wymóg wskazania sposobu w jaki, zdaniem strony skarżącej, zostało naruszone prawo materialne. W art. 174 pkt 1 p.p.s.a. wymieniono dwie formy naruszenia prawa materialnego umożliwiające zaskarżenie orzeczenia sądu administracyjnego pierwszej instancji: błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. W przypadku błędnej wykładni przyjmuje się, że przejawia się ona w nieprawidłowym zrekonstruowaniu normy prawnej z konkretnego przepisu (przepisów) polegającym na mylnym zrozumieniu jej treści lub znaczenia albo na niezrozumieniu intencji prawodawcy, bądź też zastosowaniu normy nieobowiązującej. Natomiast naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, tj. błędnym uznaniu stanu faktycznego ustalonego w sprawie za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w mającej zastosowanie w sprawie normie prawnej. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że jakkolwiek te dwie postacie naruszenia prawa materialnego w procesie stosowania prawa mogą pozostawać ze sobą w funkcjonalnym związku, to jednak nie powinny być utożsamiane, tym bardziej że ustawodawca wyraźnie je wyodrębnił. Dlatego stawiając w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego, strona powinna określić, czy naruszenie to nastąpiło przez błędną wykładnię lub jego niewłaściwe zastosowanie. W pierwszym przypadku należy wskazać, jak naruszony przepis zinterpretował sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu, a jaka, zdaniem strony, powinna być jego prawidłowa wykładnia. Wskazując na drugą postać naruszenia prawa materialnego, wnoszący skargę kasacyjną zobowiązany jest do wyjaśnienia, dlaczego przepis (hipoteza wyprowadzonej z tego przepisu normy prawnej), który sąd pierwszej instancji przyjął za mający zastosowanie w sprawie, "nie przystaje" do stanu faktycznego ustalonego w sprawie i jaki przepis powinien mieć zastosowanie. Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego wymaga wykazania i wyjaśnienia, jak dany przepis prawa powinien być stosowany ze względu na stan faktyczny sprawy albo dlaczego ze względu na ten stan faktyczny nie powinien być on stosowany, a w przypadku zarzutu niezastosowania tego przepisu, dlaczego powinien być on w sprawie zastosowany.
Jak wynika z powyższego, prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych i ich należyte uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy. Z tego względu ustanowiono obowiązek sporządzania skargi kasacyjnej przez osoby mające odpowiednie przygotowanie zawodowe. Zarzuty kasacyjne nieodpowiadające wskazanym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności i taka właśnie sytuacja występuje w niniejszej sprawie w zakresie wskazanych zarzutów.
Stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie podważyła skutecznie prawidłowości kontroli legalności decyzji. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd I instancji nie dopuścił się zarzucanych naruszeń prawa. Tym samym skargę kasacyjną jako nie mającą usprawiedliwionych podstaw na podstawie art. 184 p.p.s.a. należało oddalić.
Na podstawie art. 156 § 1 i § 3 p.p.s.a. sprostowano oczywistą omyłkę pisarską w sentencji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 689/21, w ten sposób, że w wierszu 13 od góry w miejsce błędnie wpisanego organu wydającego zaskarżoną decyzję: "Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych", wpisano prawidłowo: "Zakładu Ubezpieczeń Społecznych".