Artykuł 176 p.p.s.a. reguluje elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd I instancji (vide postanowienia NSA: z 8 marca 2004 r. sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r. sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r. sygn. akt FSK 2302/04). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania nie tylko, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, lecz także na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie zmierzać powinien do wykazania, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy.
Podobnie rzecz się ma przy naruszeniu prawa procesowego, gdzie należy wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez sąd I instancji i wpływ tego naruszenia na wynik sprawy, tj. na rozstrzygnięcie (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić bowiem należy, że zamierzony skutek skarga kasacyjna może odnieść tylko wówczas, gdy wykazane zostanie takie naruszenie przez sąd I instancji przepisów postępowania, któremu można zasadnie przypisać możliwy istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Uwzględniając powyższe standardy dotyczące skargi kasacyjnej należy wskazać, że sposób jej skonstruowania przez profesjonalnego pełnomocnika w niniejszej sprawie uniemożliwił kontrolę zaskarżonego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie: - naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); - naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej zarzucił w pkt. 1. petitum skargi kasacyjnej naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 120 o.p. i zasady praworządności, które przejawiało się gromadzeniem materiału dowodowego w sposób niewystarczający dla stwierdzenia istnienia obowiązku podatkowego.
Nadmienić należy, że o charakterze danego przepisu nie decyduje charakter aktu prawnego, w jakim jest on zamieszczony, ale jego treść i cel (wyroki NSA z: 10 maja 2006 r. sygn. akt II OSK 1356/05; 16 marca 2007 r. sygn. akt I OSK 733/06). Za przepisy prawa materialnego uznaje się przepisy regulujące bezpośrednio stosunki administracyjnoprawne (określające zachowanie podmiotów) oraz roszczenia wynikające z tych stosunków (nakładają obowiązki i przyznają prawa lub uprawnienia), a za przepisy postępowania uznaje się normy instrumentalne, określające drogę i sposób dochodzenia uprawnień wynikających z norm materialnoprawnych (tak m.in. w uchwale NSA z 20 maja 2010 r. sygn. akt II OPS 5/09, w wyroku NSA z 8 lutego 2008 r. sygn. akt II FSK 1603/06).
Z punktu widzenia formalnego przepis art. 120 o.p. jest przepisami prawa procesowego, a nie materialnego, jak wskazano w skardze kasacyjnej. Zatem autor skargi kasacyjnej powinien związać zarzut naruszenia ww. przepisów o.p. z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Pozostałe zarzuty również zawierają wadliwość konstrukcyjną. W pkt. 2 – 5 petitum skargi kasacyjnej jej autor nie wskazał podstawy prawnej, tj. nie wskazał czy zarzuty dotyczą naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), czy też naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Jedynie z treści zarzutów oraz ich uzasadnienia można wywnioskować, że zarzuty te dotyczą naruszenia prawa procesowego.
Dalej przypomnieć należy, że w doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego oraz w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest, podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie, pogląd, zgodnie z którym istotą postępowania zainicjowanego skargą kasacyjną w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania (por. H. Knysiak-Molczyk, Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2009, s. 238 - 240; np. wyrok NSA z 15 lipca 2005 r. sygn. akt FSK 2706/04 czy wyrok NSA z 13 lutego 2007 r. sygn. akt II FSK 329/06).
Samodzielną podstawę zarzutów kasacyjnych w przypadku kontroli kasacyjnej postępowania, które doprowadziło do wydania zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, stanowić będą więc jedynie te przepisy, które w przypadku postępowania sądowoadministracyjnego regulują jego przebieg. Wojewódzki sąd administracyjny prowadzi bowiem postępowanie na podstawie przepisów p.p.s.a., a nie przepisów k.p.a., a tym bardziej przepisów o.p. Zatem, sąd ten nie może naruszyć samodzielnie przepisów o.p., a jedynie wadliwie ocenić ich ewentualne naruszenie przez organ administracji publicznej przy nieodpowiednim zastosowaniu, w efekcie tej kontroli, przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne (por. wyrok NSA z 8 lutego 2007 r. sygn. akt II FSK 216/06). Modelowo zatem zarzut naruszenia przepisów postępowania stosowanych przez organy administracji może być na gruncie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzutem skutecznym jedynie wówczas, gdy zostanie jednocześnie powiązany z naruszeniem odpowiednich przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne (ustawa – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), wedle których działał lub powinien działać sąd I instancji (por. wyrok NSA z 19 października 2005 r. sygn. akt I FSK 109/05).
W przedmiotowej sprawie autor skargi kasacyjnej powinien powiązać zatem zarzut naruszenia przepisów art. 122 o.p., art. 191 o.p. i art. 187 § 1 w zw. z art. 180 o.p. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, czego jednak nie uczynił.
Odnosząc się dalej do przytoczonych na wstępie wytycznych dotyczących prawidłowo skonstruowanej skargi kasacyjnej jako wysoko sformalizowanego środka zaskarżenia podkreślić należy, że obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną wynikającym z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jest nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z wykazaniem wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy.
W uzasadnieniu odnoszącym się do zarzutów naruszenia art. 122 o.p., art. 191 o.p. i art. 187 § 1 w zw. z art. 180 o.p. autor skargi kasacyjnej w żaden sposób nie odniósł się do kwestii wpływu tego naruszenia na wynik sprawy.
W tym miejscu warto przypomnieć, że istota sporu dotyczy stwierdzenie, czy zachodzą przesłanki do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Naczelnika PUCS w Białymstoku z 15 czerwca 2020 r. COC1.4103.809.2019.KK (decyzja podatkowa), którą organ odmówił udzielenia zwolnienia z należności podatkowych w odniesieniu do 640 I oleju napędowego i określił należną kwotę podatku akcyzowego, opłaty paliwowej, opłaty emisyjnej i podatku od towarów i usług od przywiezionego paliwa. Co istotne w stanie faktycznym sprawy, w obrocie pozostaje obowiązująca decyzja celna DIAS w Białymstoku z 8 października 2021 r., 2001-IOC.4380.16.2021, utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika PUCS w Białymstoku z 12 lipca 2021 r., nr 318000- COC1.4380.28.2021.KK, w zakresie odmowy uchylenia decyzji Naczelnika PUCS w Białymstoku z 9 marca 2020 r., nr 318000-COC1.4380.336.2019.KK, na mocy której organ odmówił skarżącemu udzielenia zwolnienia od cła w odniesieniu do 640 I oleju napędowego i stwierdził, że w stosunku do tego towaru powstał z mocy prawa dług celny w przywozie oraz określił kwotę wynikającą z długu celnego (decyzja celna).
Tym samym, w związku z takim przedmiotem postępowania, a także biorąc pod uwagę zarzuty i uzasadnienie skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że zarzuty te w istocie zmierzają do ponownego rozpoznania sprawy dotyczącej powstania z mocy prawa długu celnego w przywozie i określenia kwoty długu celnego, a ta okoliczność – o czym będzie jeszcze mowa poniżej – mogła być wyłącznie przedmiotem rozważań organów orzekających w postępowaniu celnym, a nie w postępowaniu podatkowym czy postępowaniu dotyczącym opłaty paliwowej.
Reasumując dotychczasowe rozważania należy stwierdzić, że z uwagi na same wady konstrukcyjne zarzutów skargi kasacyjnej, wymykają się one kontroli instancyjnej.
Już tylko na marginesie warto wskazać, że należy zgodzić się z organem oraz sądem I instancji, że relacje między wskazanymi decyzjami tj. celną i podatkową oceniać należy z perspektywy wzajemnej, ścisłej relacji pomiędzy nimi. "Związanie" to wynika z regulacji prawnych dotyczących podatku akcyzowego, opłaty paliwowej oraz podatku od towarów i usług. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym przedmiotem opodatkowania akcyzą jest import wyrobów akcyzowych. W myśl art. 10 ust. 2 ww. ustawy obowiązek podatkowy z tytułu importu wyrobów akcyzowych powstaje z dniem powstania długu celnego w rozumieniu przepisów prawa celnego. Stosownie do art. 37k ust. 1 ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym obowiązek zapłaty opłaty paliwowej powstaje z dniem powstania zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym od paliw silnikowych oraz gazu. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 pkt 3 u.p.t.u. opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlega import towarów na terytorium kraju. Powstaje on w myśl art. 19 ust. 7 ww. ustawy z chwilą powstania długu celnego. Z powołanych wyżej przepisów wynika zatem, że obowiązek podatkowy w podatku akcyzowym (konsekwentnie obowiązek zapłaty opłaty paliwowej), jak i w podatku od towarów i usług w imporcie powstaje z dniem powstania długu celnego.
Relatywny charakter decyzji celnej i decyzji podatkowej potwierdza orzecznictwo sądowoadministracyjne. Wskazuje się, że w przypadku, gdy dług celny został określony w decyzji organu celnego, dopóki ta decyzja jest w obrocie prawnym, wynikające z niej ustalenia dotyczące wartości niezbędnych do ustalenia podstawy opodatkowania, takie jak: wartość celna towaru, pozycja CN, czy cło nie mogą być weryfikowane w postępowaniu podatkowym dla potrzeb prawidłowego określenia należnych podatków z tytułu importu towarów (wyrok NSA z 10 listopada 2006 r. sygn. akt I FSK 182/06,). Zatem prawny byt decyzji podatkowej uzasadniony jest o tyle, o ile w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja celna, która, co istotne, stanowi element szeroko rozumianej podstawy decyzji podatkowej. Jest to konsekwencją charakteru relacji między nimi, co polega na determinowaniu rozstrzygnięcia podatkowego pierwotnie wydanym rozstrzygnięciem w przedmiocie długu celnego. Ostateczna i prawomocna (od której nie został wniesiony środek odwoławczy) decyzja organu celnego wiąże organ podatkowy – co ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Decyzja taka ma dla organów podatkowych charakter przesądzający zarówno w zakresie strony podmiotowej, jak i przedmiotowej opodatkowania.
W przedmiotowej sprawie skarżący co prawda wniósł odwołanie od decyzji celnej, ale uczynił to po upływie wyznaczonego terminu. Z kolei skarga wniesiona przez skarżącego w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie odmowy zwolnienia z cła oraz stwierdzenia powstania długu celnego i określenia kwoty długu celnego została oddalona przez WSA w Bydgoszczy wyrokiem z 16 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Bk 797/20 – wyrok jest prawomocny. Tym samym również decyzja celna jest prawomocna.
Jak już powiedziano, konsekwencją powstania długu celnego w imporcie jest powstanie obowiązku podatkowego w podatku akcyzowym oraz w podatku od towarów i usług w imporcie. Tym samym, mając na uwadze prawomocne zakończenie procesu ustalenia wysokości wartość celnej towaru i cła, za nieskuteczne należy uznać zarzuty sformułowane w niniejszej skardze kasacyjnej dotyczące sposobu ustalenia ilości towaru oraz ustalenia jego wartości celnej.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 184 p.p.s.a. – oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.