Wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2026, sygn. I GSK 971/25

W rozpoznawanej sprawie skarżący kasacyjnie sformułował przeciwko wyrokowi WSA zarzuty w oparciu o obydwie podstawy kasacyjne przewidziane w art. 174 p.p.s.a. W pierwszej kolejności rozpoznany został zarzut naruszenia prawa materialnego, dotyczący błędnej wykładni prawa materialnego w postaci przepisu art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., ponieważ ustalenia w tym względzie mają podstawowe znaczenie dla sprawy.

Zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może na wniosek zobowiązanego umarzać w całości – w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Użyte w powyższym przepisie sformułowanie "może" wskazuje, że organ orzekający w przedmiocie umorzenia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Podkreślić jednak w tym miejscu należy, że uznanie administracyjne znajduje zastosowanie dopiero wtedy, gdy spełniona jest jedna z przesłanek, od której zależy przyznanie ulgi. Natomiast w sytuacji gdy ze stanu faktycznego sprawy wynika, że żadna z przesłanek umorzenia nie zachodzi, wówczas nie mamy do czynienia z decyzją uznaniową, a decyzją związaną. Oznacza to, że gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i zobowiązany jest odmówić umorzenia należności. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Organ w istocie wydał decyzję związaną, gdyż - jak stwierdził - nie zaistniała żadna z przesłanek do umorzenia należności z tytułu grzywny.

Należy zwrócić uwagę, że konstruując zarzut naruszenia prawa materialnego autor skargi kasacyjnej odniósł się do stanu faktycznego ustalonego w sprawie i wskazał, że ważny interes zobowiązanego pozwala na umorzenie w całości należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym. Otóż w tym zakresie ustalenia dokonane przez organy administracyjne i zaakceptowane przez Sąd I instancji są przeciwne. W sprawie nie stwierdzono bowiem aby pojawiła się przesłanka ważnego interesu zobowiązanego ani ważnego interesu publicznego.

Zdaniem NSA, zgodzić należy się z Sądem I instancji, który wskazał, że stwierdzone w sprawie okoliczności faktyczne nie uzasadniały zaistnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Trudna sytuacja materialna nie stanowi sama w sobie podstawy do umorzenia należności. Wymagane jest tu także, aby sytuacja strony - w okolicznościach konkretnego przypadku - nie pozwalała na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Słusznie zaakcentowano, że odmowa umorzenia należności nie spowoduje zagrożenia egzystencji czy innych ciężkich skutków dla skarżącego. Jak wykazały organy, skarżący kasacyjnie jest studentem studiów dziennych [...] w W. na Wydziale [...], kierunek: [...]. Skarżący kasacyjnie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jako źródło dochodu wskazał alimenty oraz dochód z prac dorywczych. Z akt sprawy wynika, że uzyskiwany przez skarżącego kasacyjnie dochód jest w takiej samej wysokości jak wydatki. Oznacza to, że skarżący kasacyjnie nie ma możliwości jednorazowej zapłaty należności. Organ odwoławczy nie zakwestionował, że skarżący kasacyjnie znajduje się w trudnym położeniu, ale trafnie uznał że trudna sytuacja finansowa nie jest równoznaczna z wystąpieniem w sprawie ważnego interesu zobowiązanego, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. Słusznie podkreślił również Sąd I instancji, że skarżący kasacyjnie jest osobą młodą, w wieku aktywności zawodowej, a zatem dążąc do poprawy warunków bytowych powinien w pierwszej kolejności poszukać zatrudnienia, zwłaszcza, że nie wykazał on, by w jego przypadku występowały obiektywne przeszkody uniemożliwiające podjęcie pracy zarobkowej. Zgodzić należy się ze stanowiskiem organu, że prawo domagania się zapłaty należności istnieje do czasu ich przedawnienia i organy nie mogą z góry zakładać, że do tego terminu sytuacja strony nie ulegnie poprawie w stopniu umożliwiającym ich uregulowanie. Z tych przyczyn, jak również ze względu na konieczność ochrony interesu publicznego, ocena podstaw umorzenia musi być dokonywana także pod kątem tego, czy istnieją perspektywy poprawy sytuacji dłużnika w przyszłości. Jak wynika z treści zaskarżonego wyroku, sytuacja skarżącego kasacyjnie w tym zakresie została prawidłowo przeanalizowana. Sąd I instancji prawidłowo powołał również okoliczności, które świadczą o tym, że umorzenie przedmiotowej należności nie leży w interesie publicznym.

W świetle przedstawionych rozważań za nieusprawiedliwiony należało uznać zarzut naruszenia prawa materialnego sformułowany w pkt 1. petitum skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do zarzutu z pkt 2. petitum skargi kasacyjnej zauważyć trzeba, że art. 7 k.p.a. formułuje zasadę prawdy obiektywnej, że w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Powyższa zasada ogólna odnosi się nie tylko do sposobu prowadzenia postępowania administracyjnego, lecz jest także wskazówką interpretacyjną prawa materialnego, gdyż organy administracji publicznej mają obowiązek uwzględniania jej przy "załatwieniu sprawy". Gdy chodzi o czynności związane z ustaleniem stanu faktycznego sprawy, organ administracji ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalony stan był zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym "organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy". Z kolei w myśl art. 80 k.p.a. organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Podkreślić trzeba, że rozstrzygnięcie organu, kontrolowane przez Sąd I instancji, oparte zostało na materiale dowodowym przedstawionym przez skarżącego kasacyjnie. Analizując i interpretując dowody organ ocenił stan faktyczny sprawy z zachowaniem reguł procesowych, czemu dał stosowny wyraz w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu decyzji, które zawiera rozważania co do wystąpienia przesłanek określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., analizę sytuacji skarżącego kasacyjnie oraz wskazanie przyczyn podjętego w tej kwestii stanowiska. Za niezasadny należał zatem uznać omawiany zarzut.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywano wielokrotnie, że przepisy określające kompetencje sądu administracyjnego w fazie orzekania, takie jak m.in. art. 145 § 1 p.p.s.a. czy 151 p.p.s.a. mają charakter ogólny (blankietowy). Są przepisami procesowymi normującymi sposób rozstrzygnięcia sądu administracyjnego w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ administracji odpowiednio prawa materialnego i przepisów postępowania, o ile naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Przeto w "czystej" postaci zarzuty naruszenia ww. przepisów są zasadne wówczas, gdy Sąd wyda innej treści rozstrzygnięcie, nieznane normie prawnej w nich zawartej. Tego typu przepisy nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Unormowania te, jak już wyżej wskazano, są przepisami kompetencyjnymi - dającymi sądowi administracyjnemu podstawę do podejmowania przewidzianych prawem rozstrzygnięć oraz wynikowymi - stanowiącymi o tym, jaki może być wynik sprawy. Ich naruszenie jest zawsze następstwem uchybienia innym normom prawnym, a zatem wymienione w zarzucie przepisy nie mogą być samoistną podstawą skargi kasacyjnej (por. np. wyroki NSA z: 11 października 2018 r., sygn. akt I OSK 2674/16; 26 września 2018 r., sygn. akt II OSK 104/18; 12 stycznia 2017 r., sygn. akt II OSK 970/15; 4 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2387/12; 9 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2054/14). Przepisy te można naruszyć jedynie w powiązaniu z wyraźnie wskazanymi przepisami postępowania lub prawa materialnego. Dopiero bowiem naruszenie konkretnych przepisów postępowania lub prawa materialnego może doprowadzić do konieczności uwzględnienia skargi. Ocena, czy nieuwzględnienie skargi jest wadliwe i stanowi naruszenie art. 145 § 1 p.p.s.a. - przez jego niezastosowanie możliwa jest zatem wtedy, gdy zostanie wykazane naruszenie konkretnych przepisów postępowania lub prawa materialnego (wyrok NSA z 11 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2383/14). W niniejszej sprawie Sąd I instancji prawidłowo zastosował art. 151 p.p.s.a. Zarzut z pkt 3. petitum skargi kasacyjnej nie mógł zostać uwzględniony, zatem został uznany za niezasadny.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznając że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie zasługują na uwzględnienie, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

W odniesieniu do wniosku pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne, w niniejszym wyroku nie zawarto rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii. Zgodnie bowiem z art. 250 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy przyznaje się przez wydanie odrębnego postanowienia przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny.