Przedłożenie przez indyjskiego eksportera nieprawdziwych danych tamtejszym organom właściwym do wydania świadectw pochodzenia spowodowało wydanie takich świadectw, potwierdzających nieprawdę co do pochodzenia importowanych do Polski towarów.
Zdaniem WSA, ustalony prawidłowo przez organy stan faktyczny sprawy należało uznać za dający w pełni podstawę dla rozważań dotyczących zastosowania przepisów prawa materialnego. Skoro rowery i ich części zakupione przez skarżącego zostały w rzeczywistości wyeksportowane z Chin, a w Indiach poddano je jedynie przepakowaniu, to niewątpliwie zachowały swoje chińskie pochodzenie. Posiadane i przedłożone wraz ze zgłoszeniami celnym przez importera świadectwa pochodzenia towaru okazały się zatem nieprawdziwe.
Przedłożenie przez indyjskiego eksportera oświadczeń i dokumentów poświadczających nieprawdę w celu uzyskania indyjskiego świadectwa pochodzenia dla towarów mających w istocie pochodzenie chińskie, w celu uniknięcia obciążenia tych towarów cłem antydumpingowym, stanowi niewątpliwie czyn określony w art. 87 § 1 kks spełniający znamiona oszustwa celnego, czyli wprowadzenia w błąd organów celnych i narażenia należności celnych na uszczuplenie przez uniknięcie płacenia należnego cła antydumpingowego. Działanie indyjskiego eksportera było oczywiście umyślne, skoro towary sprowadzone przez siebie z Chin przedstawił właściwym władzom jako indyjskie, po to by uzyskać świadectwo pochodzenia z Indii. Oczywistym celem i skutkiem tego działania było uniknięcie zastosowania wobec eksportowanych z Indii do Polski towarów cła antydumpingowego w wysokości 48,5% wartości celnej towaru, a zatem znacznie przewyższającej cło na zasadach ogólnych ze stawką erga omnes w wysokości 14% wartości celnej towaru.
Zdaniem WSA organy celne mogą skutecznie powiadomić dłużnika o kwocie należności celnych, podlegających zgodnie z prawem zapłacie, po upływie trzyletniego terminu od dnia powstania długu celnego w wypadku, gdy organy te nie mogły określić prawidłowej kwoty tych należności wskutek popełnienia czynu podlegającego ściganiu karnemu, choćby sprawcą tego czynu nie był dłużnik celny zgłaszający towar.
Konstrukcja prawna przedłużenia terminu przedawnienia długu celnego w przypadku, gdy powstał on wskutek popełnienia czynu podlegającego ściganiu karnemu wynika z konieczności umożliwienia organom celnym działania w celu ochrony rynku unijnego przed procederem nielegalnego unikania ceł antydumpingowych w przypadku, gdy działania o charakterze przestępczym utrudniają skuteczne wykrycie wszystkich okoliczności sprawy w zwykłym terminie. Z punktu widzenia tak określonego celu analizowanej regulacji nie ma znaczenia, kto podejmuje działania podlegające ściganiu karnemu. W ocenie WSA bezprzedmiotowa jest zatem argumentacja skarżącego, dotycząca braku jego wiedzy, czy świadomości na temat charakteru działania indyjskiego eksportera. Nie było przedmiotem postępowania w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją przypisanie skarżącemu jakiejkolwiek formy zawinienia w popełnieniu czynu wprowadzenia organu celnego w błąd. Przedłużenie terminu przedawnienia długu celnego nie jest środkiem o charakterze karnym, dla zastosowania którego wiedza importera na temat możliwego pochodzenia importowanego towaru miałaby znaczenie. Jest to natomiast środek umożlwiający skuteczne egzekwowanie przez władze celne należnych świadczeń, pomimo utrudnień spowodowanych przez naruszające prawo działania uczestników obrotu. W tym kontekście rozważania skarżącego zawarte w piśmie z 14 listopada 2022 r., a dotyczące kwestii prawnokarnej odpowiedzialności skarżącego na podstawie art. 87 § 1 kks nie mogły być uznane za mające istotne, merytoryczne znaczenie.
Wprowadzenie w błąd organów celnych, co do rzeczywistego pochodzenia towarów w celu uniknięcia zapłaty należności celnych samo w sobie, gdyby czyn ten był popełniony na terenie Polski przez obywateli polskich – spełniałoby znamiona przestępstwa z art. 87 § 1 kks, to jest narażenia należności celnych na uszczuplenie poprzez wprowadzenie organów celnych w błąd.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, domagając się jego uchylenie w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gdańsku, a także o zasądzenia kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił – na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: ppsa) naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, tj.:
- art. 103 ust. 2 UKC w zw. z art. 87 § 1 kks, poprzez przyjęcie, że czynem podlegającym sądowemu postępowaniu karnemu może być czyn skierowany przeciwko organowi państwa niebędącego państwem członkowskim Unii Europejskiej, tj. czyn wymierzony przeciwko Indyjskiej Izbie Handlowej, podczas gdy przedmiotem czynności wykonawczej przestępstwa skarbowego stypizowanego w art. 87 § 1 kks może być jedynie organ państwa członkowskiego Unii Europejskiej;
- art. 103 ust. 2 UKC w zw. z art. 77 ust. 2 UKC poprzez przyjęcie, że przedłożenie przez obywatela Indii oświadczeń i dokumentów poświadczających nieprawdę w celu uzyskania indyjskiego świadectwa pochodzenia towarów mających w istocie pochodzenie chińskie pozostaje w realnym i konkretnym związku przyczynowo-skutkowym z powstaniem długu celnego mimo tego, że dług celny powstaje w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego.
Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postepowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ppsa. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa).
W rozpoznawanej sprawie w skardze kasacyjnej zarzucono wyłącznie naruszenie przepisów prawa materialnego, wskazując na obie postacie naruszenia o których mowa w art. 174 pkt 1 ppsa, tj. błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
Odnosząc się do tak skonstruowanych zarzutów należy zauważyć, że jakkolwiek dwie postacie naruszenia prawa materialnego – przez błędną wykładnię lub jego niewłaściwe zastosowanie – w procesie stosowania prawa mogą pozostawać ze sobą w funkcjonalnym związku, to jednak nie powinny być utożsamiane, tym bardziej że ustawodawca wyraźnie je wyodrębnił (zob. wyrok NSA z 8 maja 2025 r., sygn. akt III FSK 1610/23). Zarzucane postacie naruszenia prawa materialnego winny być wyraźnie wskazane i uzasadnione. Błąd wykładni polega na wadliwym zrekonstruowaniu normy prawnej z przepisu prawa, wyrażający się w mylnym zrozumieniu przez sąd jego treści, a więc wadliwym ustaleniu wpisanego w ten przepis sensu normatywnego. Zarzut błędnej wykładni powinien obejmować zarówno konkretyzację nieprawidłowości wykładni przeprowadzonej przez sąd wojewódzki, jak i wyjaśnienie prawidłowej – zdaniem strony – rekonstrukcji normy prawnej z przepisu. Natomiast niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego obejmuje nieprawidłowość działania sądu w postaci uznania, że ustalony w sprawie, konkretny stan faktyczny odpowiada abstrakcyjnemu stanowi wpisanemu w hipotezę określonej normy prawnej. Polega on na przyjęciu przez sąd błędnej oceny zastosowania (bądź niezastosowania) przez organ administracji przepisu prawa materialnego w odniesieniu do stanu konkretnej sprawy. Podkreślenia przy tym wymaga, że ocena tego rodzaju zarzutu, może być dokonana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego przyjętego jako podstawa wyroku, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Niewłaściwe zastosowanie normy prawa polega w tym przypadku na wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie objętej dyspozycją przepisu.
W rozpatrywanej sprawie skarżący kasacyjnie nie tylko nie wykazał na czym polega błędne rozumienie art. 103 ust. 2 i art. 77 ust. 2 UKC przez WSA, ani też jaka powinna być prawidłowa wykładnia tych przepisów i prawidłowe zastosowanie. Skarżący nie odniósł się do kwestii rozumienia tych przepisów przyjętego przez WSA, lecz przez postawiony zarzut naruszenia prawa materialnego podejmuje polemikę z ustaleniami stanu faktycznego, bowiem z zarzutów skargi kasacyjnej wynika, że stawiając zarzuty naruszenia prawa materialnego kwestionuje uznanie, że czynem podlegającym postepowaniu karnemu jest czyn wymierzony przeciwko Indyjskiej Izbie Handlowej. Kwestionuje także uznanie, że przedłożenie przez obywatela Indii oświadczeń i dokumentów poświadczających nieprawdę w celu uzyskania indyjskiego świadectwa pochodzenia towarów mających w istocie pochodzenia chińskie pozostaje w realnym i konkretnym związku przyczynowym z powstaniem długu celnego.
W związku z tym należy podkreślić, że niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Jeżeli skarżący chciał podważyć ustalenia faktyczne organów, zaakceptowane przez WSA, co do faktu popełnienia przestępstwa oszustwa, które to przestępstwo przedłużało termin przedawnienia do 5 lat to powinien postawić zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego ze wskazaniem błędnych ustaleń. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego. Ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Jeżeli strona skarżąca kasacyjnie uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny, zaś zarzut naruszenia prawa przez błędną jego wykładnię niezasadny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu, a właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.
Nie mniej jednak w ocenia NSA w okolicznościach stanu faktycznego sprawy, zauważyć należy, że WSA niezasadnie powoływał się, inaczej niż organy, na popełnienie przestępstwa oszustwa na terenie Indii przez wprowadzenie w błąd na podstawie oświadczeń i dokumentów poświadczających nieprawdę Indyjskiej Izbie Handlowej, co do rzeczywistego pochodzenia towarów, w celu uniknięcia cła antydumpingowego w wysokości 48,5%.
Organy w sposób prawidłowy wskazały, że to polski organ celny został wprowadzony w błąd poprzez podanie w zgłoszeniach celnych nieprawdziwych danych dotyczących rzekomego pochodzenia przywiezionych towarów z Indii, podczas gdy w rzeczywistości pochodziły one z Chin. Takie działanie wyczerpuje znamiona czynu, który w czasie popełnienia podlegał sądowemu postępowaniu karnemu. Zasadna zatem była ich konkluzja, że na gruncie prawa polskiego jest to czyn zabroniony określony w art. 87 § 1 kks stanowiący tzw. oszustwo celne. Polega ono na umyślnym wprowadzeniu w błąd organu uprawnionego do kontroli celnej i narażeniu należności celnych na uszczuplenie.
Niezasadne stanowisku WSA wyrażone w tym zakresie nie ma jednak wpływu na wynik sprawy, bowiem sąd pierwszej instancji w sposób uprawniony oddalił skargę.
W ocenie NSA, czyn który w czasie popełnienia podlegał sądowemu postepowaniu karnemu w rozumieniu art. 103 ust. 2 UKC, którego ustalenie przez organy skutkuje przedłużeniem terminu przedawnienia, zgodnie z prawem krajowym, to czyn – przestępstwo w znaczeniu przedmiotowym. Wystarczy, że organy dla potrzeb postepowania celnego ustalą, że zachodzą wszelkie znamiona czynu zabronionego co do jego strony przedmiotowej. Na tym etapie nie bada się winy sprawcy. Wina może być ustalona w postepowaniu karnym, przez sąd karny. Organy celne nie mają kompetencji do ustalania kto popełnił przestępstwo. Ustalenie winy związane jest z prowadzeniem wnikliwego, czasochłonnego postepowania dowodowego, czego nie może czynić organ w toku postępowania celnego. Organy celnej nie mają bowiem uprawnień do podejmowania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Argumentację tę wzmacnia orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. TSUE w wyroku o sygn. C-62/06 wskazał, że kwalifikacja czynu, jako "czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych" leży w kompetencji organów celnych powołanych do określania dokładnej kwoty należności celnych przywozowych lub wywozowych. Zdaniem Trybunału, dokonana przez organy celne kwalifikacja danego czynu, jako "czynu podlegającego postępowaniu sądowemu w sprawach karnych" nie stanowi stwierdzenia, że rzeczywiście popełnione zostało przestępstwo, lecz jest dokonywana jedynie w ramach i dla celów postępowania o charakterze administracyjnym, mającego na celu wyłącznie umożliwienie organom celnym skorygowania błędnego lub niewystarczającego poboru należności celnych przywozowych lub wywozowych. Kwalifikacja taka nie zagraża skutkom orzeczeń krajowych w sprawach karnych, łącznie ze zwrotem kwot nienależnie żądanych, w szczególności z orzeczeń umarzających postępowanie lub uniewinniających oskarżonych. Przepis art. 103 ust. 2 UKC nie odnosi się ani do wyroku skazującego, ani nawet do wszczęcia jakiegokolwiek postępowania karnego, lecz do popełnionego czynu, który podlega postępowaniu sądowemu w postępowaniach karnych. Powyższe stanowisko zaprezentowane zostało także w wyrokach TSUE z 16 lipca 2010 r. C-124/08 i C-125/08 oraz w wyrokach NSA z 16 marca 2011 r. I GSK 102/10, z 27 lipca 2011 r. I GSK 190/10, z 17 marca 2011 r. I GSK 189/10 oraz z 21 stycznia 2014 r. I GSK 1244/12 (za wyrokiem NSA z 26 maja 2023 r., sygn. akt I GSK 2057/19).
Z powyższych względów, skarga kasacyjna, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, podlegała oddaleniu.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.
Na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 ppsa oraz § 14 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).