W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, Sąd I instancji błędnie uznał, że jedynym sposobem obalenia domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. PTTK przytoczył orzeczenia Sądu Najwyższego, z których jego zdaniem wynika, że domniemanie z art. 3 cytowanej ustawy jest domniemaniem wzruszalnym i w każdym postępowaniu można przeprowadzić dowód, który prowadzi do obalenia wniosku wynikającego z tego domniemania. W postępowaniu administracyjnym również prowadzi się postępowanie dowodowe, możliwe jest więc obalenie domniemania zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym, gdy ustalenie własności stanowi przesłankę rozstrzygnięcia o żądaniach w tym postępowaniu zgłoszonych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 25 marca 2020 r. sygn. akt I ACa 729/19). Ponieważ księgi wieczyste cechuje ograniczona wiarygodność, to nie można stosować domniemania, że prawo którego nie ujawniono w księdze wieczystej nie istnieje. Z art. 3 nie wynika domniemanie prawne dotyczące praw niewpisanych i niewykreślonych z księgi wieczystej. Wpisy w księgach wieczystych nie mają bezpośredniego znaczenia dla zasiedzenia nieruchomości.
Pogląd Sądu I instancji o bezwzględnym związaniu wpisem w księdze wieczystej, mogącym podlegać wzruszeniu jedynie przez usunięcie niezgodności wpisu w księdze wieczystej w drodze powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, oznacza że PTTK nie zostałoby uznane za stronę nawet jeżeli dysponowałoby prawomocnym orzeczeniem sądu stwierdzającym nabycie w drodze zasiedzenia prawa własności nieruchomości, których dotyczy postępowanie, przed 1 stycznia 2012 r.
Jak wyjaśniło wnoszące skargę kasacyjną PTTK, orzeczenie w przedmiocie stwierdzenia zasiedzenia ma charakter deklaratoryjny, jest potwierdzeniem przez sąd nabycia prawa własności, które następuje ex lege. Zatem, mając na względzie art. 28 K.p.a. oraz deklaratoryjny charakter postanowienia w sprawie stwierdzenia zasiedzenia, należy ocenić okoliczności wskazywane przez PTTK i rzetelnie oraz wnikliwie zbadać przymiot strony postępowania w oparciu o wszystkie dowody i okoliczności, nie poprzestając na odwołaniu się do księgi wieczystej.
W opinii wnoszącego skargę kasacyjną, kwestia braku legitymacji wnioskodawcy powinna być bezsporna, by organ mógł na tym etapie procedowania odmówić wznowienia postępowania. W konsekwencji, przyjmuje się istnienie swoistego domniemania konieczności wznowienia postępowania w przypadku pojawienia się jakichkolwiek wątpliwości co do istnienia legitymacji skargowej (por. wyrok NSA z 5 września 2017 r. sygn. akt I OSK 2997/15). Jeżeli po wznowieniu postępowania organ będzie miał wątpliwości co do tego, czy może samodzielnie ustalić interes prawny PTTK z uwagi na toczące się postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia, będzie mógł zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. (por. np. wyrok NSA z 23 czerwca 2006 r. sygn. akt I OSK 1010/05). Co więcej, z uwagi na to, że postanowienie sądu stwierdzające zasiedzenie ma charakter deklaratoryjny, rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie ma w takim przypadku zastosowania (tak WSA w Poznaniu w wyroku z 17 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Po 874/12).
W odpowiedzi, Tatrzański Park Narodowy (powoływany dalej również jako "TPN") wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej jako bezzasadnej i odniósł się szczegółowo do poszczególnych zarzutów.
W szczególności, zdaniem TPN, wniosek PTTK z 12 czerwca 2018 r. o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości nie stanowi dowodu na to, że PTTK przysługuje prawo własności nieruchomości, a co za tym idzie, że jej właścicielem nie jest Skarb Państwa. Skoro tak, to domaganie się przez PTTK stwierdzenia zasiedzenia własności nieruchomości nie stanowi okoliczności, która uzasadniałaby przyznanie PTTK statusu strony w postępowaniu toczącym się w trybie art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r.
Jak podkreślił TPN, nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania znajdowała się w zarządzie, a następnie w trwałym zarządzie TPN. Argumenty PTTK, że władało ono Schroniskiem X. jak właściciel, nie znajdują potwierdzenia w dokumentach przedłożonych przez TPN w niniejszym postępowaniu. Zatem, PTTK nie mogło nabyć własności przedmiotowej nieruchomości przez zasiedzenie. To oznacza, że z dniem 1 stycznia 2012 r. TPN nabył z mocy prawa prawo użytkowania wieczystego tej nieruchomości.
Ponadto kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego. Organ administracyjny nie ma możliwości, by w toku postępowania jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Przed rozpoznaniem skargi kasacyjnej należało przypomnieć, że Sąd I instancji przyjął za podstawę orzekania stan sprawy, zgodnie z którym Minister Klimatu i Środowiska postanowieniem z 25 marca 2021 r. nr DOP-1.200.7.2021.ŁN, po rozpatrzeniu zażalenia PTTK z siedzibą w Warszawie, utrzymał w mocy postanowienie Wojewody Małopolskiego z 24 lipca 2020 r. nr WS-V.752.3.4.2020.EZ o odmowie wznowienia postępowania zakończonego wydaniem decyzji Wojewody Małopolskiego z 15 kwietnia 2020 r. nr 4.
Postanowienie to zostało wydane w wyniku rozpatrzenia wniosku PTTK z 2 lipca 2020 r. wskazującego jako podstawę wznowienia art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.
Minister wskazał, że zarówno Wojewoda Małopolski, jak i Minister rozważali w sprawie zakończonej wydaniem decyzji z 15 kwietnia 2020 r. udział PTTK na prawach strony. W tej sytuacji, w ocenie organu odwoławczego, dalsze rozważania w tym zakresie, jak też badanie okoliczności podniesionych w zażaleniu, nie są konieczne. Nie budzi bowiem wątpliwości, że w dacie 1 stycznia 2012 r., która wynika z regulacji art. 7 ustawy z 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw, PTTK nie legitymowało się tytułem prawnorzeczowym do przedmiotu decyzji z 15 kwietnia 2020 r. Wniesione zaś po tej dacie roszczenia o charakterze cywilnoprawnym (postępowanie toczące się przed Sądem Rejonowym w Zakopanem pod sygn. akt I Ns 315/18) nie mogą niweczyć powstałego z mocy prawa stanu faktycznego nieruchomości, chyba że (również po tej dacie) ujawniony zostanie inny stan prawny ze skutkiem wstecznym. Jak dotąd Minister takich przesłanek jednak nie odnotował.
W tych okolicznościach organ odwoławczy uznał, że organ pierwszej instancji mógł oprzeć swoje orzeczenie o zagadnienie oczywistości braku przymiotu strony w postępowaniu zakończonym decyzją pierwotną i prawidłowo, po rozpoznaniu wniosku o wznowienie opartego o art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., orzekł o odmowie wznowienia postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę PTTK na powyższe postanowienie podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną organów administracyjnych.
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Przede wszystkim należy wskazać, że autor skargi kasacyjnej nie przypisał podnoszonych przez siebie zarzutów, sformułowanych w siedmiu punktach i licznych podpunktach, do żadnej podstawy kasacyjnej, przywołując jako wzorce kontroli zarówno przepisy art. 174 pkt 1, jak i pkt 2 P.p.s.a. Tymczasem związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami, sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1-3 P.p.s.a.). Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia. Wskazane uchybienie w klasyfikowaniu zarzutów kasacyjnych nie uniemożliwia ich oceny w toku niniejszej sprawy przy uznaniu jednak, że zarzuty naruszenia art. 28 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. i art. 7 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. oraz art. 140 K.c. zostały podniesione w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 P.p.s.a., a zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 75, art. 76 § 1 i 3, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 149 § 1-3 i art. 152 § 1 K.p.a. oraz art. 3 ust. 1 i art. art. 10 ust. 1 i art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (w kontekście otwartego katalogu środków dowodowych służących wykazywaniu interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym) zostały podniesione w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Wypełnia to warunek przytoczenia podstaw kasacyjnych obligujący Naczelny Sąd Administracyjny do ich rozpatrzenia (vide: uchwała pełnego składu NSA z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Punktem wyjścia do rozważań w niniejszej sprawie musi być wykładnia prawa materialnego, tj. art. 28 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. i art. 7 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r., gdyż przesłanki prawa materialnego wyznaczają zakres koniecznych ustaleń faktycznych. Jak przy tym trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii posiadania przez skarżące PTTK legitymacji strony do udziału w toczących się postępowaniach administracyjnych dotyczących nabycia z mocy prawa przez Tatrzański Park Narodowy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. Na przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. powołało się skarżące stowarzyszenie we wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewody Małopolskiego z 15 kwietnia 2020 r., którą stwierdzono nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2012 r. przez Tatrzański Park Narodowy prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w jednostce ewidencyjnej [...], obręb [...], składającego się z działek nr [1] o pow. 23,4908 ha oraz nr [2] o pow. 0,4541 ha oraz prawa własności budynków posadowionych na tym gruncie. Zarówno w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, jak i w skardze kasacyjnej uzasadnienie dotyczy kwestii związanych z faktycznym władaniem nieruchomością, to jest nieruchomością Schroniska X. - jak właściciel i to od lat 70. XIX wieku (biorąc pod uwagę jej wcześniejsze samoistne posiadanie przez Polskie Towarzystwo Tatrzańskie, przeniesione na PTTK) oraz z czynieniem nakładów na nieruchomość będącą przedmiotem decyzji uwłaszczeniowej, a także podejmowanych przez skarżące PTTK czynności i postępowań, w tym również przed sądem powszechnym. Jednym słowem skarżący kasacyjnie przedstawia i odwołuje się do argumentów, które jego zdaniem mają wskazywać, że posiada legitymację strony w postępowaniach administracyjnych prowadzonych przez Wojewodę Małopolskiego, a dotyczących nabycia z mocy prawa przez Tatrzański Park Narodowy prawa użytkowania wieczystego.
Niewątpliwie w każdym przypadku, gdy postępowanie administracyjne zostało wszczęte, czy to na żądanie strony, czy z urzędu, organ zobowiązany jest ustalić wszystkie strony tego postępowania. Ustalenia kręgu stron w danym postępowaniu dokonuje organ zgodnie z art. 28 K.p.a. w związku z przepisami szczególnymi dotyczącymi przedmiotu sprawy. Wynikający z art. 61 § 4 K.p.a. obowiązek zawiadomienia o wszczęciu postępowania wszystkich osób będących stronami w sprawie ma na celu zapewnienie stronom czynnego udziału w sprawie (art. 10 K.p.a.). W myśl art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.
Zgodnie z art. 28 K.p.a.: "Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.". Pojęcie interesu prawnego, o którym stanowi art. 28 K.p.a. należy definiować jako interes oparty na prawie lub chroniony przez prawo. Dany podmiot ma interes prawny w postępowaniu administracyjnym wtedy, gdy istnieje związek normatywny między tym interesem (lub obowiązkiem) a postępowaniem administracyjnym. Interes prawny pozwalający na uznanie danego podmiotu za stronę postępowania musi być "własny", co oznacza, że akt administracyjny (decyzja, postanowienie) wydany w danym postępowaniu rozstrzyga o prawach i obowiązkach tego podmiotu. Interesu prawnego kreującego status strony nie można wywodzić wyłącznie z sytuacji prawnej innego podmiotu, nawet jeżeli w konkretnej sprawie związki między nimi byłyby silne i nawet gdyby związki te miały charakter nie tylko faktyczny, ale i prawny (por. wyrok NSA z 6 marca 2019 r. sygn. II OSK 967/17). Interes prawny musi być przy tym realny, nie może to być interes tylko przewidywalny w przyszłości, hipotetyczny, ale rzeczywiście istniejący w dacie wydania rozstrzygnięcia.
Istoty interesu prawnego należy więc upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji swoich uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem.
Z powyższego wynika, że stwierdzenie interesu prawnego wymaga jednoznacznego ustalenia istnienia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą a sytuacją prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. W przedmiocie istoty interesu prawnego wielokrotnie wypowiadało się orzecznictwo sądów administracyjnych podnosząc, że cechami tego pojęcia są jego indywidualność, konkretność, aktualność, obiektywna sprawdzalność, natomiast jego istnienie znajdować musi potwierdzenie w okolicznościach faktycznych będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2035/10).
Podstawą materialnoprawną postępowania, którego dotyczy wniosek o wznowienie, jest art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. Stosownie do tego przepisu, z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r (1 stycznia 2012 r.) parki narodowe będące państwowymi osobami prawnymi nabywają z mocy prawa prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oddanych dotychczas w trwały zarząd parków narodowych będących państwowymi jednostkami budżetowymi oraz własność położonych na tych nieruchomościach budynków i innych urządzeń oraz lokali.
Z zestawienia powołanych powyżej przepisów wynika, że stroną postępowania w sprawie wydania decyzji uwłaszczeniowej przez wojewodę jest Skarb Państwa oraz park narodowy, w którego trwałym zarządzie jako państwowej jednostce budżetowej znajduje się nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa oraz każda inna osoba lub podmiot, którym przysługuje interes prawny - w rozumieniu art. 28 K.p.a. - w tym postępowaniu. Interes prawny tak rozumiany w postępowaniu uwłaszczeniowym musi być oparty na przepisie prawa powszechnego, który mógłby stanowić podstawę konkretyzacji praw lub obowiązków tej osoby lub podmiotu i byłyby to prawa lub obowiązki konkurencyjne wobec tytułu prawnego Skarbu Państwa lub parku narodowego, niweczące jego skuteczność. Interes prawny musi zatem wynikać z przysługującego tym osobom lub podmiotom prawa rzeczowego do danej nieruchomości na dzień 1 stycznia 2012 r., jako prawa skutecznego erga omnes. Z powyższego wynika, że stroną postępowania administracyjnego o stwierdzenie nabycia z mocy prawa przez park narodowy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej dotychczas własność Skarbu Państwa, prowadzonego na podstawie ww. przepisów ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r., jest więc jedynie podmiot, któremu do przedmiotowej nieruchomości przysługuje tytuł prawnorzeczowy jakim jest tytuł własności albo użytkowania wieczystego. Tylko na takie tytuły prawne może oddziaływać bowiem nowo ukształtowany stan własnościowy. Zatem tylko takie tytuły prawne stanowią, że ich podmiot ma interes prawny, a tym samym przymiot strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. w postępowaniu uwłaszczeniowym.
Przysługiwanie prawa konkurencyjnego względem prawa Skarbu Państwa lub parku narodowego w rozumieniu ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. musi być wykazane (udokumentowane) w sposób lub w formie przewidzianej przepisami obowiązującego prawa dla danego prawa rzeczowego, nawet gdy sposób lub forma ta zmaterializowały się dopiero po dniu 1 stycznia 2012 r., ale potwierdzają przysługiwanie takiego prawa na ten dzień. Także podmiot trzeci, który chciałby zakwestionować taką decyzję w toku postępowania administracyjnym - tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - powinien wykazać, że na dzień 1 stycznia 2012 r. legitymował się interesem prawnym, a zatem przysługuje mu prawo kwestionowania decyzji w tym postępowaniu.
Wnioskodawca nie posiada tak rozumianego interesu prawnego w udziale w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym. Brak bowiem wymaganej cechy interesu prawnego, tj. realności w przypadku wywodzenia interesu z faktu zgłoszenia po dacie uwłaszczenia z mocy prawa wniosku o zasiedzenie przedmiotowych nieruchomości nabycia służebności gruntowej po poprzedniku prawnym, czy posiadania nieruchomości jak właściciel i czynienia na nich nakładów. Nie zachodzi zatem związek normatywny pomiędzy sytuacją prawną skarżącego a przedmiotem postępowania administracyjnego - uwłaszczeniem. Oczywiście skarżący jest zainteresowany tym postępowaniem z uwagi na wskazane wcześniej okoliczności, ale interes ten nosi co najwyżej cechy interesu faktycznego.
Jeśli chodzi zaś o przepis art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r., zgodnie z którym nabycie praw, o których mowa w ust. 1 pkt 1, nie może naruszać praw osób trzecich, to ratio legis tej formuły polega na zapewnieniu ochrony także prawom do tego rodzaju czynności, które zmierzają do zachowania prawa. Przy czym należy podkreslić, że prawa osób trzecich w rozumieniu powyższym funkcjonują w obrocie prawnym dopiero od chwili ujawnienia ich w formie prawnej, a w okolicznościach niniejszej sprawy - od chwili zgłoszenia wniosku o zasiedzenie przedmiotowych nieruchomości. Nie można zatem mówić o pominięciu w postępowaniu uwłaszczeniowym prawa osoby trzeciej, w której posiadaniu znajduje się nieruchomość, jeśli wniosek o zasiedzenie nie został zgłoszony. Zawarta w tym przepisie klauzula "nie może naruszać praw osób trzecich" nie odnosi się, jak trafnie podniósł Minister i zaaprobował to Sąd I instancji, do hipotetycznych praw, ale do praw ujawnionych (skonkretyzowanych). Skutkiem takiego poglądu jest stanowisko, zgodnie z którym zakaz naruszenia praw osób trzecich do nieruchomości nie jest dochowany, gdy przed datą uwłaszczenia z mocy prawa został złożony wniosek o zasiedzenie. W okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że wniosek o zasiedzenie pod sygn. akt I Ns 315/18 został złożony w Sądzie Rejonowym w Zakopanem w czerwcu 2018 r., a zatem nie można uznać, że nastąpiło naruszenie praw osób trzecich do nieruchomości.
Wskazać jeszcze trzeba na takie rozumienie określenia "nie narusza praw osób trzecich", które polega "na zapewnieniu zachowania przez osoby trzecie w stosunku do nieruchomości objętej uwłaszczeniem wszelkich swych praw bez względu na ich źródło i charakter, nie tylko więc takich, których uwzględnienie wyklucza stwierdzenie uwłaszczenia, tj. nabycia użytkowania wieczystego" (por. wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 27 października 2017 r. sygn. akt XIII Ga 875/17, publ. LEX nr 248436, odnoszący się wprawdzie do uwłaszczenia na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, ale pozostający adekwatnym w omawianym zakresie). W odniesieniu do wskazanego rozumienia, zasadnie zwrócił uwagę Sąd I instancji, że nabycie służebności gruntowej nie stoi na przeszkodzie w nabyciu przez osobę prawną prawa użytkowania wieczystego. W takiej sytuacji użytkownik wieczysty musi znosić to, że innej osobie przysługuje ograniczone prawo rzeczowe polegające na korzystaniu z gruntu w sposób właściwy dla natury danego rodzaju służebności.
W niniejszej sprawie nie budzi też wątpliwości, że w dacie istotnej dla uwłaszczenia w tym trybie (1 stycznia 2012 r.) stan prawny spornych nieruchomości determinował stan ujawniony w księdze wieczystej, co wynika z art. 1 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Nie jest przy tym wystarczające powoływanie się na tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości stanowiącej przedmiot uwłaszczenia, lecz konieczne jest legitymowanie się nim. Brak przedłożenia dokumentu potwierdzającego istnienie praw rzeczowych na rzecz PTTK według stanu na 1 stycznia 2012 r. uniemożliwia dowodzenie, że skarżący miał i ma interes prawny by uczestniczyć w niniejszym postępowaniu. Bez istnienia tego dokumentu nie można stwierdzić prawa rzeczowego do spornej nieruchomości i w konsekwencji przymiotu strony w tym postępowaniu. Złożenie w trakcie postępowania administracyjnego do sądu powszechnego wniosku o stwierdzenie zasiedzenia spornej nieruchomości nie potwierdza tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości. Ocenę tę zmienić może dopiero uzyskanie prawomocnego postanowienia stwierdzającego zasiedzenie z datą wsteczną (por. wyrok NSA z 15 czerwca 2023 r. sygn. akt I OSK 79/20).
Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że zarówno w dacie 1 stycznia 2012 r., jak i w chwili wydania postanowień przez organy obu instancji oraz w dacie rozpoznawania sprawy przez Sąd I instancji, PTTK nie legitymowało się dokumentem potwierdzającym prawo własności do przedmiotowej nieruchomości. Sporny obszar przez cały ten czas był ujawniony w księdze wieczystej jako własność Skarbu Państwa. Organ administracyjny w istocie nie ma możliwości, by w toku postępowania dokonywać odmiennych ustaleń od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów ujawnionych w księdze wieczystej. Spór w kwestii praw właścicielskich do objętej uwłaszczeniem nieruchomości jest zagadnieniem, którego wynik przesądza o posiadaniu interesu warunkującego udział w charakterze strony.
Wyjaśnienia też wymaga, że skład orzekający w sprawie w pełni podziela stanowisko, że korzystanie przez wpisy w księgach wieczystych z domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym, nie podlega jurysdykcji organów administracji ani sądów administracyjnych. Wyłączona jest więc ich kompetencja orzecznicza w zakresie podważania wiarygodności orzeczeń z art. 6268 § 6 K.p.c. Przy czym podmiot wnioskujący o wszczęcie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego zobowiązany do wykazania własnego interesu prawnego w tej materii może podejmować działania polegające na udokumentowaniu legitymacji dostępnymi mu środkami dowodowymi taki interes wykazującymi. Nie oznacza to jednak, że uznając na podstawie przedłożonego dokumentu, że wnioskujący posiada przymiot strony, organ rozstrzyga w postępowaniu administracyjnym spór o własność. Zadaniem organu jest tu bowiem ocena, czy przedstawione przez podmiot dowody, taki interes prawny w danym postępowaniu uzasadniają. Przyznanie podmiotowi uprawnienia do występowania w sprawie na prawach strony - znajdujące umocowanie w przedłożonych dowodach - nie prowadzi bowiem do automatycznej zmiany (obalenia) treści wpisu w księdze wieczystej. Organ administracji dokonuje w tym przypadku walidacji dowodów, uznając (bądź nie) interes prawny podmiotu w indywidualnej sprawie, na podstawie przedłożonych dokumentów (por. wyrok NSA z 28 października 2024 r. sygn. I OSK 1125/23, oraz wyrok NSA z 24 października 2013 r. sygn. I OSK 678/13).
Trafnie zauważa przy tym autor skargi kasacyjnej, że na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece tylko domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Wpis prawa własności na podstawie ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest wpisem deklaratoryjnym a nie konstytutywnym, a zatem potwierdza jedynie, a nie kształtuje w tym wypadku prawa własności do danej nieruchomości (por. wyrok NSA z 17 lipca 2024 r. sygn. I OSK 222/23). Jest to domniemanie iuris tantum i, jako takie, może być obalone przez przeciwstawienie mu dowodu przeciwnego. Zasadnym wydaje się więc być przyjęcie, że sam fakt wpisania w księdze wieczystej Skarbu Państwa - jako właściciela uwłaszczonej nieruchomości, nie stanowi wystarczającej podstawy dla przyjęcia braku interesu prawnego dla podmiotu inicjującego postępowanie o wznowienie postępowania zakończonego decyzją uwłaszczeniową. Z tym jednak zastrzeżeniem, że wnoszący o wznowienie takiego postępowania musi dysponować prawomocnym tytułem prawnym do nieruchomości, w tym przypadku prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu zasiedzenia z datą wsteczną względem daty uwłaszczenia.
Podkreślenia przy tym wymaga, że postępowanie uwłaszczeniowe nie dotyczy interesu prawnego ani użytkownika, ani najemcy, ani innego podmiotu posiadającego to mienie bez tytułu prawnego. Sytuacja stron postępowania uwłaszczeniowego w trybie art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. jest odmienna od sytuacji stron na gruncie postępowania o zwrot nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Interes prawny w postępowaniu zwrotowym ma poprzedni właściciel, a także obecny właściciel spornej nieruchomości oraz podmioty, którym służy inne rzeczowe bądź obligacyjne prawo do niej. Pogląd ten został wyrażony na gruncie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Brzmienie przepisu art. 138 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyprowadziło wynikający z interesu prawnego przymiot strony w postępowaniu o zwrot nieruchomości zarządcy, użytkownika, najemcy, dzierżawcy, biorącego w użyczenie nieruchomości objętej żądaniem zwrotu, jak też najemcy lokalu znajdującego w posadowionym na niej budynku. To rozwiązanie normatywne zostało oparte na przekonaniu o tym, że wynik postępowania zwrotowego oddziałuje na prawa i obowiązki tych podmiotów, którym służy tytuł prawnorzeczowy bądź obligacyjny do spornej nieruchomości (wyrok NSA z 10 września 2014 r. sygn. akt I OSK 244/13).
W sytuacji zatem, gdy tak jak w niniejszej sprawie dotychczasowy właściciel – Skarb Państwa jest wpisany do księgi wieczystej, a Tatrzański Park Narodowy powołuje się na prawo zarządu trwałego, które w świetle art. 7 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy ma relewantne znaczenie dla wyniku postępowania administracyjnego, to nie sposób przyjąć, by pomiędzy kontrolowanym postępowaniem zainicjowanym przez TPN a postępowaniem o zasiedzenie tej samej nieruchomości zainicjowanym przez PTTK istniał związek bezpośredni, rozumiany jako bezwzględne uzależnienie rozpatrzenia tej sprawy i wydania decyzji od uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd powszechny.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął powyższy sposób rozumienia art. 28 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. i art. 7 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. Stanowisko Sądu I instancji należy zatem uznać za prawidłowe.
Skoro skarżącemu nie przysługiwał do przedmiotowych nieruchomości tytuł prawnorzeczowy, kreujący jego status strony w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r., to nie legitymował się on także interesem prawnym uprawniającym do wzruszenia wydanej w postępowaniu uwłaszczeniowym decyzji ostatecznej w ramach procedury wznowienia postępowania administracyjnego.
Trafnie też Sąd I instancji podzielił utrwalony w orzecznictwie pogląd, że niedopuszczalność wznowienia postępowania występuje między innymi, w przypadku gdy w świetle twierdzeń wynikających już z samego wniosku o wznowienie postępowania w sposób ewidentny, niebudzący żądnej wątpliwości, wynika, że wniosek składa podmiot niebędący stroną. W takiej sytuacji organ orzeka o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 K.p.a. (por. wyrok NSA z 20 sierpnia 2010 r. sygn. akt II OSK 1332/09). Zasadnie więc Sąd I instancji uznał, że jak wynika z treści wpisów w księdze wieczystej prowadzonej dla spornych nieruchomości, skarżący nie dysponował jakimkolwiek tytułem prawnorzeczowym do tych nieruchomości (jak też nie dysponuje takim tytułem na dzień rozstrzygania sprawy przez organy administracyjne). Zatem, zachodziła przeszkoda o charakterze podmiotowym, uniemożliwiająca uruchomienie z wniosku skarżącego nadzwyczajnego trybu weryfikacji ostatecznej decyzji uwłaszczeniowej. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, brak legitymacji po stronie wnioskodawcy został już szczegółowo rozważony z trakcie postępowania zakończonego decyzją z 15 kwietnia 2020 r.
Powyższe oznacza, że zaskarżone postanowienie z 25 marca 2021 r. oraz utrzymane nim w mocy postanowienie z 24 lipca 2020 r. o odmowie wznowienia postępowania, zważywszy na oczywisty brak interesu prawnego skarżącego w sprawie uwłaszczenia parku narodowego nieruchomościami pozostającymi w trwałym zarządzie tego parku, wbrew zarzutom skargi nie narusza art. 28 K.p.a., art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r., art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., a także art. 149 § 3 K.p.a. w związku z art. 149 § 1-3 K.p.a. Powoływanie się zaś przez skarżącego kasacyjnie na naruszenie art. 28 K.p.a. w związku z art. 140 i art. 144 K.c. z tego powodu, że decyzja uwłaszczeniowa kształtująca stosunki na nieruchomości (sposób korzystania z niej) będzie miała wpływ na sposób wykonywania przez skarżącego prawa własności, jest nieskuteczne skoro skarżący nie wykazał, że przysługuje mu tytuł własności.
Nie mogły być zasadne również zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 75, art. 76 § 1 i 3, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 149 § 1-3 i art. 152 § 1 K.p.a., art. 610 § 1 i art. 677 K.p.c. oraz art. 3 ust. 1 i art. art. 10 ust. 1 i art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.
Słusznie Sąd I instancji nie podzielił również zasadności zarzutu naruszenia art. 152 § 1 K.p.a., skoro organy odmówiły wznowienia postępowania zakończonego opisaną na wstępie decyzją z przyczyn podmiotowych (brak u wnioskodawcy przymiotu strony). Trafnie też zauważył Sąd I instancji, że wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania ma również ten skutek, że postępowanie wznowieniowe się nie toczy. Nie można było zatem wstrzymać wykonania decyzji ostatecznej skoro postępowanie wznowieniowe nie zostało wszczęte.
Biorąc pod uwagę powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji, oddalając skargę kasacyjną jako niezasadną.
Stosownie do art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. w brzmieniu nadanym na podstawie art. 1 pkt 56 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 658), uzasadnienie sporządzanego przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Oznacza to, że sporządzone przez Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnienie wyroku może zostać zawężone wyłącznie do oceny tych aspektów prawnych, które świadczą o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej, z którego to uprawnienia Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie postanowił skorzystać. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jednocześnie zauważyć, że dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej, albowiem w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a.