Spółka starała się wykazać, że prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą, jednak oceniając obiektywnie całokształt materiału dowodowego, Sąd wywiódł wniosek - wbrew argumentacji skargi - że Spółka jest podmiotem pośredniczącym, istniejącym w strukturze grupy w celu optymalizacji podatkowej przejawiającej się w minimalizowaniu obciążeń podatkowych, co w świetle obowiązujących przepisów powinno zostać ocenione jako działanie z nadużyciem prawa - wyłączające możliwość skorzystania ze zwolnienia podatkowego.
Sąd ten wskazał, że w przypadku spółki państwa członkowskiego brak przymiotu rzeczywistego beneficjenta należności oraz brak prowadzenia rzeczywistej działalności gospodarczej jest zwykle integralnym elementem konstrukcji sztucznie stworzonych, zasadniczo w tym celu, aby uniknąć opodatkowania (art. 22c ust. 1 u.p.d.o.p.).
Podmiot stojący organizacyjnie i finansowo, a tym samym decyzyjnie i ekonomicznie, za spółką państwa członkowskiego, chce w ten sposób wpisać się w system unikania podwójnego opodatkowania. W celu ukrycia swojej rzeczywistej głównej roli i swoich rzeczywistych zamierzeń wykorzystuje rozmaite instytucje prawa i tworzy wielopoziomową sieć konstrukcji prawnych na płaszczyźnie podmiotowej i przedmiotowej.
Nie sposób przy tym uznać za przekonującą, zdaniem Sądu pierwszej instancji, prezentowanej przez Spółkę tezy, że prowadzi ona rzeczywistą działalność gospodarczą, bowiem posiadane środki przeznacza na reinwestycje, skoro ich przedmiotem były wyłącznie udziały/akcje w spółkach, które należały już do rodziny K. Żadna z inwestycji nie dotyczyła nowego podmiotu, co prowadzi zdaniem Sądu do uzasadnionego stwierdzenia, że były to wyłącznie operacje o charakterze księgowym, nie zmieniające ostatecznie ani struktury grupy, ani sposobu jej zarządzania.
Powyższe wskazuje, w przekonaniu Sądu pierwszej instancji, na stworzenie sztucznej struktury, w której małżonkowie K. zachowują swoje szerokie uprawnienia zarządcze, jednak wprowadzają do tej struktury podmiot pośredni (fundusz - także w pełni przez nich kontrolowany), poprzez który przepływa kapitał przekazywany przez zależne spółki polskie.
Mając to na względzie Sąd pierwszej instancji uznał jako słuszną konkluzję organu podatkowego, że Spółka jest jedynie pośrednikiem między spółkami zależnymi a swoimi udziałowcami, nie posiada samodzielności decyzyjnej, bowiem o jakichkolwiek przesunięciach majątkowych (określanych przez Spółkę jako inwestycje) decydują małżonkowie K.
W skardze kasacyjnej Spółka, reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie:
I) prawa materialnego:
1) art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p. w zw. z art. 28b ust. 1 u.p.d.o.p., poprzez dokonanie ich błędnej wykładni przejawiające się uznaniem, że w celu skorzystania ze zwolnienia dywidendy z podatku u źródła oraz wystąpienia z wnioskiem o zwrot zapłaconego podatku u źródła - odbiorca dywidendy musi być jej rzeczywistym właścicielem, podczas gdy przepisy materialne nie przewidują takiego wymogu w odniesieniu do dywidend;
2) art. 22 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. w zw. z art. 28b ust. 1 u.p.d.o.p., poprzez dokonanie ich błędnej wykładni polegającej na uznaniu, że Spółka nie spełnia kryterium zastosowania zwolnienia z podatku u źródła i tym samym nie jest uprawniona do wystąpienia o zwrot podatku ww. podatku - z uwagi na fakt, że w ocenie Sądu pierwszej instancji, Spółka nie podlega efektywnemu opodatkowaniu - podczas gdy w rzeczywistości Spółka nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania, co potwierdza, m.in. certyfikat rezydencji podatkowej wystawiony przez administrację podatkową Luksemburga oraz co wynika z zasady opodatkowania przychodów dywidendowych podatkiem dochodowym wedle ustawodawstwa luksemburskiego;
3) art. 22c w zw. z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., poprzez niewłaściwe zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy art. 22c u.p.d.o.p. i tym samym błędne uznanie, że w sprawie uzasadniona jest odmowa zwrotu podatku u źródła, podczas gdy ulokowanie siedziby Spółki w Luksemburgu nie wiąże się z żadnymi korzyściami podatkowymi, które nie występowałyby, gdyby Spółka była polskim rezydentem podatkowym, a zatem przyjęcie przez organy podatkowe, co wadliwie zaakceptował Sąd pierwszej instancji, że skorzystanie ze zwolnienia określonego w art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. było jednym z głównych celów dokonania transakcji, a sposób działania był sztuczny - jest całkowicie bezzasadne;
II) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
1) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., poprzez oddalenie przez Sąd pierwszej instancji skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, mimo że zaskarżona nią decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz poprzedzająca ją decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego, naruszają przepisy postępowania podatkowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 122 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 187 § 1, w zw. z art. 191 Ordynacji podatkowej, jako że ww. rozstrzygnięcia zapadły w wyniku przeprowadzenie wadliwego i tendencyjnego postępowania dowodowego, ukierunkowanego, w ocenie Spółki, na wykazanie z góry powziętej tezy o braku możliwości skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., wobec niespełniania przez Spółkę narzuconego interpretacją organów podatkowych warunku "rzeczywistego właściciela" dywidend - szczególnie wobec zastosowania przez organy podatkowe nie swobodnej a dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym poprzez ignorowanie korzystnych dla Spółki dowodów i okoliczności (np. wykorzystanie otrzymanej dywidendy do dalszych reinwestycji) oraz przy braku przeprowadzenia przez organy podatkowe jakichkolwiek dowodów potwierdzających wnioski nie stawiane, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie.
W związku z powyższym Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W piśmie procesowym z dnia 28 stycznia 2026 r. Spółka podtrzymała swoje stanowisko w sprawie, odniosła się do odpowiedzi na skargę kasacyjną i przedstawiła dalsze argumenty na poparcie swych twierdzeń.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna jest zasadna.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii, która legła u podstaw, zaakceptowanego przez Sąd pierwszej instancji rozstrzygnięcia organów podatkowych o odmowie zwrotu na rzecz Spółki pobranego przez Płatnika podatku z tytułu wypłaty dywidendy - chodzi tu mianowicie o przesłankę bycia "rzeczywistym właścicielem należności", której spełnienie jest według organów podatkowych, niezbędne po stronie odbiorcy dywidendy, aby korzystać ze zwolnienie od podatku dochodowego od osób prawnych na podstawie art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. (a co za tym idzie możliwości uzyskania zwrotu podatku pobranego przez Płatnika), a której to przesłanki, zdaniem tych organów, Spółka nie spełnia.
Kwestii tej zarówno organy podatkowe, jak i Sąd pierwszej instancji, poświęcili znaczną część swojej argumentacji i to w dwóch aspektach Po pierwsze, że taki prawny wymóg dotyczył generalnie rzecz biorąc odbiorców dywidend, a po drugie wykazaniu, że w tej konkretnej sprawie Spółka nie była "rzeczywistym właścicielem dywidendy".
Choć w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przezentowane było niekiedy stanowisko zbieżne z wyrażonym w niniejszej sprawie poglądem Sądu pierwszej instancji co do istnienia prawnego wymogu bycia rzeczywistym właścicielem należności w odniesieniu do odbiorców dywidend, to jednak Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, stanowiska takiego nie podziela, natomiast akceptuje stanowisko przeciwne, prezentowane w dominującej, zwłaszcza w ostatnim okresie, linii orzeczniczej tego Sądu (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 27 kwietnia 2021 r. sygn. akt II FSK 240/21, 8 lutego 2023 r. sygn. akt II FSK 1277/22 i 1281/22, 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt II FSK 561/22, 9 października 2024 r. sygn. akt II FSK 78/22, 9 stycznia 2025 r. sygn. akt 561/22, 13 sierpnia 2025 r. sygn. akt 1510/22, 28 października 2025 r. sygn. akt 143/23, 16 grudnia 2025 r. sygn. akt II FSK 523/23, 3 lutego 2026 r. sygn. akt 674/25). Najpełniejszą argumentację w tym zakresie, biorąc także pod uwagę analogiczny w tamtej sprawie i sprawie niniejszej wywód prawny prezentowany przez organy podatkowe, przedstawiono w ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2025 r. sygn. akt II FSK 523/23. Choć wspomniany wyżej wyrok dotyczył obowiązków płatnika i nieco wcześniejszego okresu, to jednak przeprowadzony w nim wywód prawny jest w pełni adekwatny do opisanego wyżej problemu występującego także w sprawie niniejszej.
Ze stanowiska prezentowanego przez organy podatkowe, zaakceptowanego jako prawidłowe przez Sąd pierwszej instancji, wynika więc, że w przypadku stosowania zwolnienia z opodatkowania na podstawie art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., konieczne jest ustalanie statusu odbiorcy należności z tytułu dywidendy (tu - Spółki) jako jej rzeczywistego właściciela (verba legis z art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p. - "uzyskującego dochody (przychody) z dywidend"). Jak już o tym wspomniano wyżej, według organów podatkowych, możliwość korzystania ze zwolnienia uzależniona jest od posiadania przez Spółkę, jako odbiorcę dywidendy, przymiotu rzeczywistego właściciela należności (z ang. beneficial owner).
Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić, gdyż z polskiego unormowania, a w szczególności z art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p., warunek taki nie wynika. Zgodnie z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., zwalnia się od podatku dochodowego dochody (przychody) z dywidend oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o których mowa w art. 7b ust. 1 pkt 1 lit. a), f) oraz j), z wyjątkiem dochodów uzyskiwanych przez komplementariusza z tytułu udziału w zyskach spółki, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki: 1) wypłacającym dywidendę oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych jest spółka mająca siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; 2) uzyskującym dochody (przychody) z dywidend oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o których mowa w pkt 1, jest spółka podlegająca w Rzeczypospolitej Polskiej lub w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania; 3) spółka, o której mowa w pkt 2, posiada bezpośrednio nie mniej niż 10% udziałów (akcji) w kapitale spółki, o której mowa w pkt 1; 4) spółka, o której mowa w pkt 2, nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania.
Wykładnia językowa tego przepisu prowadzi do wniosku, że warunkiem skorzystania z opisanego w nim zwolnienia nie jest posiadanie przez uzyskującego dochody z dywidendy statusu rzeczywistego właściciela. Wymagane jest, aby był on co do zasady właścicielem udziałów (akcji) spółki wypłacającej dywidendę. Jest to konsekwencją tego, że uprawnienie do otrzymania dywidendy zależy od posiadania własności udziałów. Wywodzenie istnienia warunku posiadania statusu rzeczywistego właściciela w odniesieniu do zwolnienia od podatku dochodowego, o którym mowa w art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., stanowi na gruncie reguł znaczeniowych języka polskiego niedopuszczalne wyjście poza granice językowej wykładni tych przepisów. Przekonują o tym także reguły wykładni systemowej w jej aspekcie historycznym. Definicja "rzeczywistego właściciela" została wprowadzona do u.p.d.o.p. na mocy ustawy z dnia z dnia 5 września 2016 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. poz.1550) z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 2017 r. Zawarta jest ona w art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. Pierwotnie przepis ten brzmiał: "Ilekroć w ustawie jest mowa o rzeczywistym właścicielu - oznacza to podmiot otrzymujący daną należność dla własnej korzyści, niebędący pośrednikiem, przedstawicielem, powiernikiem lub innym podmiotem zobowiązanym do przekazania całości lub części danej należności innemu podmiotowi". Mocą tej samej ustawy zmodyfikowano brzmienie art. 21 ust. 3 pkt 4 u.p.d.o.p., który również dotyczył zwolnienia od podatku dochodowego przychodów, lecz należności z tytułu odsetek i licencji. Podobnego zabiegu legislacyjnego nie poczyniono jednak w stosunku do zwolnienia z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. Jednocześnie w art. 21 ust. 3 pkt 2 u.p.d.o.p. zachowano podobne brzmienie jak w art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p., stanowiące o uzyskującym przychody z tytułu odsetek i licencji. Przepis art. 21 ust. 3 pkt 4 u.p.d.o.p. otrzymał zaś w wyniku nowelizacji od 1 stycznia 2017 r. brzmienie, zgodnie z którym spółka, o której mowa w art. 21 ust. 3 pkt 2 u.p.d.o.p., tj. uzyskująca przychody odsetkowe lub licencyjne, dodatkowo musiała spełniać warunek posiadania statusu rzeczywistego właściciela tych należności. Tym samym należy przyjąć, że ustawodawca stanowiąc w art. 21 ust. 3 pkt 2 i w art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p. o spółce uzyskującej dochody (przychody) z należności czy to odsetkowych i licencyjnych, czy też z dywidend oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, nie miał na myśli rzeczywistego właściciela tych należności. Inaczej zbędna byłaby od początku 2017 r. zmiana brzmienia art. 21 ust. 3 pkt 4 u.p.d.o.p.
Mając powyższe na uwadze, za niezasadny uznać należy zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p.
W sytuacji, w której Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w odniesieniu do Spółki jako odbiorcy dywidendy nie ma prawnego wymogu bycia rzeczywistym właścicielem należności z tego tytułu, zbędne jest odnoszenie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do tej części argumentacji Spółki ze skargi kasacyjnej, w której dowodzi ona, jak to ujęto - "z ostrożności procesowej", że takowym rzeczywistym właścicielem dywidendy Spółka jest.
Jako zasadny ocenić również należy zarzut skargi kasacyjnej, w którym wskazano na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 22 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p.
Przepis ten zawiera kolejną przesłankę, która warunkuje możliwość uzyskania zwolnienia podatkowego, m.in. dochodów uzyskanych z dywidend, uformowaną jako wymóg niekorzystania przez spółkę, o której mowa w pkt 2, ze zwolnienia podatkowego podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, który w zaskarżonym wyroku dosyć obszernie przedstawił swój punkt widzenia w zakresie sposobu rozumienia tego przepisu, Spółka przesłanki tej nie spełniała.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie poglądu tego nie akceptuje, natomiast podziela stanowisko wraz z uzasadniającą je argumentacją, zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2025 r. sygn. akt II FSK 1489/24, powołanym także w skardze kasacyjnej, zbieżne ze stanowiskiem Spółki.
W wyroku tym zamieszczony został kompleksowy i wieloaspektowy wywód prawny w odniesieniu do wykładni spornego również w niniejszej sprawie przepisu, tj. art. 22 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p.
Należy w związku z tym zauważyć, że sformułowanym wprost w art. 22 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. warunkiem zwolnienia z podatku u źródła wypłaty dywidendy spółce dominującej mającej siedzibę w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego jest niekorzystanie przez tę spółkę ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym całości jej dochodów, bez względu na źródło ich osiągania, a więc - niekorzystania ze zwolnienia o charakterze podmiotowym. Korzystanie przez taką spółkę z innych form zwolnienia z opodatkowania, w tym ze zwolnienia obejmującego dochody z dywidend uzyskiwanych od podmiotów zależnych - także mających siedzibę na terenie innego państwa należącego do Europejskiego Obszaru Gospodarczego - nie wyłącza stosowania omawianego zwolnienia z podatku u źródła, ponieważ żadna forma zwolnienia przedmiotowego nie jest objęta dyspozycją art. 22 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. Taka wykładnia omawianego przepisu znajduje też potwierdzenie w kategorycznej formule art. 5 dyrektywy 2011/96/UE, zgodnie z którym to przepisem zyski, które spółka zależna wypłaca swojej spółce dominującej, są zwolnione z podatku potrącanego u źródła dochodów. Pośredniego potwierdzenia trafności takiej wykładni można również doszukiwać się w brzmieniu art. 20 ust. 3 pkt 4 u.p.d.o.p., który to przepis na analogicznych zasadach przewiduje zwolnienie z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych dywidend wypłacanych przez spółki zależne spółkom dominującym mającym siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pod warunkiem, że spółka dominująca nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania. Można dodać, że równoważne zasady zwolnienia z opodatkowania przychodów z tytułu udziałów w zyskach osób prawnych, zwłaszcza dywidend, podmiotów mających siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, stanowią przyczynek do realizacji wyrażonej w art. 18 TFUE zasady niedyskryminacji oraz wyrażonej w art. 49 TFUE zasady swobody przedsiębiorczości.
Sporne w sprawie zagadnienie wykładni art. 22 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. co do charakteru zwolnienia podatkowego, którym spółka dominująca nie może być objęta pod rygorem utraty uprawnienia do zwolnienia z opodatkowania u źródła dywidendy wypłacanej przez spółkę zależną, było już przedmiotem wypowiedzi w literaturze przedmiotu.
Przede wszystkim H. Litwińczuk w glosie do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Lu 136/23) w przedmiocie odmowy wydania przez organ podatkowy opinii o stosowaniu preferencji wyraziła pogląd, że wykładnia językowa art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. jednoznacznie wskazuje, że polski ustawodawca jako warunek objęcia spółki dominującej zakresem dyrektywy 2011/96/UE uznał niekorzystanie przez nią ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości jej dochodów, bez względu na źródło ich osiągania. Autorka zauważa, że jakkolwiek polskie przepisy nie są dokładną transpozycją przepisów dyrektywy określających definicję spółki państwa członkowskiego, która może skorzystać ze zwolnienia od podatku, ponieważ dyrektywa formułuje wymóg podlegania przez odbiorcę dywidendy jednemu z wymienionych w niej podatków, bez możliwości wyboru lub zwolnienia, natomiast u.p.d.o.p. wyraźnie określa charakter tego zwolnienia przez sprecyzowanie, że chodzi o zwolnienie od całości dochodów, bez względu na źródło ich osiągania, niemniej polska ustawa podatkowa formułuje dwa wymogi zastosowania zwolnienia: podleganie opodatkowaniu od całości dochodów oraz niekorzystanie ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości dochodów, bez względu na źródło ich osiągania; określenie "od całości dochodów" oznacza, że chodzi tu o zwolnienie o charakterze podmiotowym. Odnosząc się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej także jako "TSUE") z dnia 8 marca 2017 r. (C- 48/15), w którym dokonano odejścia od wykładni językowej art. 2 lit. a) pkt (iii) dyrektywy i zastosowano wykładnię celowościową, uznając, że cel dyrektywy będzie osiągnięty, gdy na równi ze zwolnieniem od całości dochodów, które jest wymienione w treści przepisu, należy traktować każdą inną konstrukcję podatkową prowadzącą do ekwiwalentnego skutku finansowego, zwróciła uwagę na doktrynalną krytykę tego orzeczenia bazującą na twierdzeniu, że cele dyrektywy pozostają osiągnięte również w przypadku stosowania przez spółkę dominującą specjalnych schematów podatkowych, co sprawia, że wnioski płynące z wykładni literalnej przepisów dyrektywy pokrywają się z wnioskami wynikającymi z wykładni celowościowej i funkcjonalnej. Odnosząc się natomiast do zasad wykładni przepisów prawa podatkowego Autorka wskazała, że o ile przy wykładni prawa krajowego podstawowe znaczenie ma wykładnia językowa, która stanowi nie tylko punkt wyjścia, ale także zakreśla jej granice w ramach możliwego sensu słów i zwrotów użytych w tekście ustawy, o tyle wykładnia prawa unijnego częściej opiera się na aspekcie celowościowym regulacji. W przypadku kolizji norm prawa krajowego z normami prawa unijnego odstąpienie od jednoznacznych wyników wykładni językowej przepisów prawa krajowego możliwe jest jednak tylko wtedy, gdy nie prowadzi do pogorszenia sytuacji podatnika. Wykładnia prowadząca do rezultatu, że zwolnienie podmiotowe jest równoznaczne ze zwolnieniem przedmiotowym, oznacza wyjście poza granicę możliwego sensu słów użytych przez ustawodawcę, toteż dokonanie wykładni prounijnej przepisu wykraczającej poza językowy sens polskiego przepisu, korzystniejszego dla podatnika, mogłoby doprowadzić do niedopuszczalnej wykładni contra legem.
Również w artykule J. Jankowskiego i P. Luzak Efektywne opodatkowanie odbiorcy dywidend na gruncie art. 22 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. jako warunek stosowania zwolnienia z podatku u źródła (PP 2025/2/34-42) wywiedziono, że zwrot "korzystanie ze zwolnienia z opodatkowania od całości dochodów, bez względu na źródło ich osiągania" nie powinien być odnoszony do sytuacji, gdy brak zapłaty podatku dochodowego wynika z osiągania wyłącznie przychodów dywidendowych zwolnionych z opodatkowania. Przy interpretacji tego zwrotu należy wziąć pod uwagę cele dyrektywy 2011/96/UE zawarte w jej art. 4 i art. 5, do których należy zwolnienie z podatku potrącanego u źródła zysków wypłacanych spółce dominującej przez spółkę zależną.
Odnosząc się do przedstawionej wyżej argumentacji stwierdzić należy wystąpienie kolizji norm prawnych: prawa krajowego, zawartej w art. 22 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. oraz prawa unijnego w postaci art. 2 lit. a) pkt (iii) dyrektywy 2011/96/UE w rozumieniu, jakiemu temu przepisowi nadał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 8 marca 2017 r. (C-448/15). O ile bowiem zgodnie z przepisem prawa polskiego, zastosowanie zwolnienia z opodatkowania u źródła dywidendy wypłacanej przez polską spółkę zależną spółce dominującej mającej siedzibę w państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego zależne jest od niekorzystania przez spółkę dominującą ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym całości jej dochodów, bez względu na źródło ich osiągania, a więc od niekorzystania ze zwolnienia o charakterze podmiotowym, o tyle - wskutek odejścia przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej od wykładni językowej art. 2 lit. a) pkt (iii) dyrektywy i zastosowania wykładni celowościowej tego przepisu - na równi ze zwolnieniem, które jest wymienione w jego treści, należy traktować każdą inną konstrukcję podatkową, prowadzącą do ekwiwalentnego skutku finansowego, a więc także taką konstrukcję, która przybiera formę odpowiednio ukształtowanego zwolnienia przedmiotowego.
W rozpoznawanej sprawie ma to kluczowe znaczenie, ponieważ Spółka jako spółka dominująca i odbiorca dywidendy wypłacanej jej przez polską spółkę zależną (Płatnika) niewątpliwie w kraju swojej siedziby nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania (a więc nie korzysta ze zwolnienia podmiotowego) - Spółka podawała, że podlegała opodatkowaniu luksemburskim minimalnym podatkiem od majątku netto w kwocie 4815 euro - oraz niewątpliwie korzysta z odpowiednio ukształtowanego zwolnienia przedmiotowego, obejmującego otrzymane dywidendy, a więc korzysta z innej konstrukcji podatkowej, prowadzącej do ekwiwalentnego skutku podatkowego, jak zwolnienie podmiotowe (od całości dochodów, bez względu na źródło ich osiągania). Uznanie nadrzędności normy wywiedzionej z językowej wykładni przepisu polskiego prawa podatkowego nie stoi na przeszkodzie skorzystaniu przez Spółkę ze zwolnienia z opodatkowania dochodu z dywidendy u źródła, natomiast uznanie nadrzędności normy prawa unijnego i w ślad za tym przeprowadzenie celowościowej wykładni przepisu polskiego prawa podatkowego, z wykroczeniem poza granice sensu słów użytych w tym przepisie, prowadzi do odmowy przyznania Spółce z tego powodu omawianego zwolnienia podatkowego z uwagi na korzystanie przez nią z konstrukcji podatkowej wywołującej ekwiwalentny skutek finansowy, jak zwolnienie podmiotowe (od całości dochodów).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaistniałej sytuacji należy mieć na uwadze ochronę prawną podatnika.
Punktem wyjścia rozważań leżących u podstaw takiego zapatrywania prawnego jest art. 217 Konstytucji, zgodnie z którym nakładanie podatków, innych danych publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podatników zwolnionych od podatków, następuje w drodze ustawy. Należy zauważyć, że na podatniku ciąży obowiązek znajomości ustaw podatkowych - w tym sensie, że nie może wywodzić korzystnych dla siebie skutków prawnych z ich nieznajomości. Obowiązek ten co do zasady nie dotyczy jednak orzecznictwa podatkowego, tak krajowego, jak unijnego - aczkolwiek uczestnictwo podatnika w profesjonalnym, międzynarodowym obrocie prawnym wskazany aspekt ochronny istotnie ogranicza. Niewątpliwie jednak rozpoznanie obowiązków i uprawnień podatnika zasadniczo winno konkretyzować się w znajomości przepisów prawa podatkowego, wyrażonych w zrozumiałym dla niego i obowiązującym prawnie języku, a ich zakres winny wyznaczać znaczenia słów i zwrotów zawartych w treści ustaw. Dopuszczenie możliwości wyprowadzenia obowiązków lub ograniczenia uprawnień podatnika przez taką interpretacje tekstu ustawy, która wykracza poza językowe znaczenie użytych w niej słów, a zwłaszcza z odwołaniem się do względów celowościowych i funkcjonalnych, budzi zasadnicze zastrzeżenia z uwagi na potencjalne naruszenie zasady pewności prawa stanowionego. Wątpliwość ta dotyczy szczególnie przypadków, gdy pozajęzykowa wykładnia przepisów prawa unijnego wynika z orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, poszukującego możliwości realizacji w ten sposób celu aktu prawa unijnego.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lutego 2011 r. sygn. akt I FSK 306/10 odwołując się do wcześniejszego orzecznictwa, w tym: do wyroku Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1994 r. (C-91/92) oraz wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt I FSK 1639/09, z dnia 13 maja 2008 r. sygn. akt I FSK 600/07 i z dnia 25 czerwca 2008 r. sygn. akt I FSK 743/07), wywiódł, że w celu nałożenia na podatnika obowiązków podatkowych nie można sięgać do norm europejskich mniej dla niego korzystnych; jedynie w sytuacji odwrotnej, gdy normy prawa krajowego są mniej korzystne, niż prawo unijne (dyrektywa), możliwe jest zastosowanie wykładni "prowspólnotowej". Organy podatkowe państwa członkowskiego w żadnym wypadku nie mogą powoływać się na bezpośrednią skuteczność dyrektywy wobec osób fizycznych i prawnych i nakładać - przez stosowanie wykładni zgodnej z celem dyrektywy - obowiązków z niej wynikających, które jednak nie zostały lub zostały określone niewłaściwie w przepisach krajowych.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną przedstawiony pogląd prawny w pełni podziela i stwierdza, że wobec braku zawarcia w art. 22 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. wymogu efektywności opodatkowania dochodów z dywidend wypłacanych przez polską spółkę zależną spółce dominującej mającej siedzibę w państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, niezasadne jest uzależnianie zastosowania zwolnienia z podatku dochodowego u źródła poprzez odwołanie się do takiej wykładni art. 2 lit. a) pkt (iii) dyrektywy 2011/96/UE, wyprowadzonej z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w myśl której korzystanie przez odbiorcę dywidendy z konstrukcji podatkowej wywołującej ekwiwalentny skutek finansowy, jak zwolnienie podmiotowe, powoduje, że odbiorca ten nie odpowiada zawartej w dyrektywie definicji spółki państwa członkowskiego i w konsekwencji nieopodatkowanie takich dochodów pozostawałoby w sprzeczności z celami dyrektywy. Dla zastosowania zwolnienia od podatku dochodowego przychodów z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o którym stanowi art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., nie ma więc znaczenia, że odbiorca dywidendy korzysta ze zwolnienia przedmiotowego, obejmującego dochody z dywidend, skoro nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania (art. 22 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p.).
W konsekwencji, ponieważ Spółka w państwie siedziby nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania (to jest nie korzysta ze zwolnienia podmiotowego), korzystanie przez nią ze zwolnienia przedmiotowego w zakresie dochodów z dywidend od spółek zależnych nie wyklucza możliwości skorzystania ze zwolnienia z podatku dochodowego u źródła - nawet, jeżeli dochody z dywidend stanowią zasadnicza część lub nawet całość osiąganych przez tę spółkę dochodów.
Do analogicznych wniosków doszedł również Minister Finansów w interpretacji ogólnej z dnia 15 listopada 2024 r. dotyczącej niektórych warunków stosowania zwolnienia określonego w art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. (Dz. Urz. M.F. z dnia 20 listopada 2024 r. poz. 108). W konkluzji zamieszczonych tam wyjaśnień prawnych, nawiązujących również do dyrektywy 2011/96/UE oraz wspomnianego wyżej wyroku TSUE z dnia 8 marca 2017 r. w sprawie C-448/15 Minister Finansów stwierdził m.in., że nie narusza warunku "niekorzystania ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania", fakt iż odbiorca dywidendy z innego państwa członkowskiego UE lub EOG korzysta ze zwolnienia podatkowego o charakterze przedmiotowym w stosunku do otrzymywanej dywidendy na podstawie przepisów podatkowych będących implementacją do ustawodawstwa krajowego postanowień dyrektywy 2011/96/UE.
Ponadto Minister Finansów zauważył, że okoliczność braku zapłaty podatku dochodowego przez podatnika w danym roku podatkowym, wynikająca z jego indywidualnej sytuacji (np. rozliczenie straty podatkowej, czy też osiąganie wyłącznie przychodów z dywidend, nie świadczy o tym, że podatnik korzysta ze zwolnienia z opodatkowania od całości swoich dochodów w rozumieniu art. 22 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p.
W wydanej w sprawie decyzji z dnia 9 grudnia 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie odniósł się do ww. interpretacji ogólnej Ministra Finansów, natomiast Sąd pierwszej instancji skupił się jedynie na aspekcie formalnym, dotyczącym braku ochrony prawnej podatnika (tu - Spółki) wynikającej z tej interpretacji, przede wszystkim ze względu na chronologię zdarzeń w tej sprawie.
Zasadny jest również zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 22c w zw. z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. Ten pierwszy przepis, określany mianem małej klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania, ma na celu - w sytuacjach w nim wskazanych - uniemożliwienie skorzystania ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 22 ust. 4 tej ustawy.
Według organów podatkowych, w niniejszej sprawie istniały dostateczne przesłanki zastosowania tego przepisu wobec Spółki, co zaakceptował także Sąd pierwszej instancji.
W związku z powyższym zauważyć należy, że jest to już w tej sprawie trzeci w kolejności powód uzasadniający, zdaniem tych organów, odmowę zwrotu podatku pobranego przez Płatnika z tytułu otrzymanej przez Spółkę dywidendy. Dwa pierwsze omówione już wyżej dotyczyły braku spełnienia przez Spółkę przesłanek określonych w art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., co okazało się bezpodstawne, a trzeci z nich dotyczy "nadużycia" prawa do zwolnienia od podatku. Zauważyć też trzeba, że znaczna część argumentacji przytaczanej przez organy podatkowe, która mogłaby ewentualnie dotyczyć kwestii nieuzasadnionego korzystania ze zwolnienie podatkowego w związku z art. 22c u.p.d.o.p., została w tej argumentacji "zużyta" na wykazywanie okoliczności, że Spółka nie była "rzeczywistym właścicielem" dywidend, co okazało się chybione.
Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie znane jest stanowisko tego Sądu wyrażone w licznych wyrokach odnoszących się do kwestii stosowania art. 22c u.p.d.o.p. Dla ścisłości należy odnotować - stanowiska w większości przypadków niekorzystnego dla spółek (płatników bądź podatników). Liczne selektywnie dobrane tezy z tych wyroków zostały przytoczone zarówno w wydanych w sprawie decyzjach podatkowych, jak i przez Sąd pierwszej instancji. Powoływane wyroki dotyczyły zróżnicowanych stanów faktycznych, w których zwykle występowały bardzo złożone schematy podatkowe, rozbudowane struktury, często powiązanych ze sobą podmiotów o różnym charakterze i statusie (nie tylko spółek), a wielu przypadkach w strukturach tych uczestniczyły podmioty spoza Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego, bądź inne podmioty nieobjęte zakresem zastosowania dyrektywy 2011/96/UE. Analogiczne uwagi należy też odnieść do przytaczanych przez organy podatkowe oraz Sąd pierwszej instancji orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
W tym aspekcie realia sprawy niniejszej odbiegały dość istotnie od większości spraw, których dotyczyły cytowane przez organy podatkowe wyroki. W sprawie niniejszej mieliśmy do czynienia z grupą powiązanych ze sobą spółek skupionych wokół głównych inwestorów, tj. T. K. i D. M., tj. Spółką z siedzibą w Luksemburgu jako spółką dominującą oraz spółkami zależnymi z siedzibą w Polsce, tj. występującą w tej sprawie w charakterze płatnika A. S.A., a także dwiema innymi jeszcze spółkami – T. sp. z o.o. i W. sp. z o.o., w których udziały miała zarówno Spółka (odpowiednio 37,18% i 42,55%), jak i małżonkowie K. Wszystkie te spółki były zatem podmiotowo objęte zakresem art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., a gdyby zaś dywidendy z tych spółek, na co wskazywał Spółka, trafiły ostatecznie do małżonków K. jako osób fizycznych, zostałyby one opodatkowane. W każdym razie, w niniejszej sprawie chodziło o przepływ dywidend pomiędzy dwiema spółkami z siedzibą w Unii Europejskiej.
Organy podatkowe podkreślały, że "Spółka służy wyłącznie przepływom kapitału w wewnątrzgrupowych transakcjach zmierzającym do finansowania inwestycji innych spółek powiązanych", a swoich ustaleniach oraz argumentacji organy te bardzo dużo uwagi poświęciły wykazaniu istnienia tych powiązań, co żaden sposób nie było przez Spółkę kwestionowane i które to powiązania - jak należy to ocenić - same w sobie nie stanowiły wystarczająco istotnego powodu do pozbawienia prawa do korzystania przez Spółkę ze zwolnienia podatkowego na podstawie art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p.
Określone w tym przepisie zwolnienie od podatku dochodowego, m.in. dywidend przekazywanych pomiędzy spółkami (przez spółkę z siedzibą w Polsce innej spółce mającej siedzibę w Polsce lub innym kraju Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego) stanowi implementację na gruncie przepisów prawa krajowego rozwiązań prawnych ustanowionych we wspomnianej już dyrektywie 2011/96/UE.
Powody i cele przyjęcia takich rozwiązań zostały szczegółowo wyłuszczone w przepisach wstępnych (preambule) zamieszczonych w tejże dyrektywie, bez konieczności ich przytaczania.
Zrekapitulowania tychże powodów i celów dokonano w również wspominanej już wyżej interpretacji ogólnej Ministra Finansów z dnia 15 listopada 2024 r. dotyczącej niektórych warunków stosowania zwolnienia określonego w art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p.
W interpretacji tej Minister Finansów we wprowadzeniu do wyjaśnienia zakresu oraz sposobu stosowania interpretowanych przepisów prawa podatkowego stwierdził, co następuje.
"Zgodnie z powszechnie stosowanymi przez zdecydowaną większość państw członkowskich UE i EOG rozwiązaniami w zakresie opodatkowania podatkiem dochodowym zysków spółek będących podatnikami podatku CIT, zyski jakie uzyskuje taka spółka podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym:
1) w spółce uzyskującej takie zyski z prowadzonej przez nią działalności oraz
2) u wspólnika (akcjonariusza takiej spółki), któremu spółka przekazuje uzyskane przez nią zyski (wypłaca dywidendę), po ich opodatkowaniu podatkiem dochodowym.
W przypadku jednak, kiedy wskazany wyżej wspólnik (akcjonariusz) jest również spółką, który przekazane mu zyski - przekazywać następnie będzie swoim wspólnikom (akcjonariuszom), może dojść do sytuacji, w której takie przekazywane zyski (dywidendy) mogłyby podlegać dwukrotnemu lub wielokrotnemu opodatkowaniu podatkiem dochodowym.
Podstawowym celem dyrektywy PS [dyrektywy 2011/96/UE] jest wyeliminowanie sytuacji, w której przekazywanie zysków (dywidend) pomiędzy spółkami będącymi podatkowymi rezydentami państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub innego państwa należącego do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) skutkowałyby dwukrotnym lub wielokrotnym opodatkowaniem podatkiem dochodowym takich przekazywanych zysków (dywidend).
Podkreślić przy tym należy, że dyrektywa PS w żadnym stopniu nie odnosi się do zasad opodatkowania podatkiem dochodowym zysków spółki wypłacającej dywidendę, osiągniętych przez taką spółkę z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Uniknięcie dwukrotnego (wielokrotnego) opodatkowania dotyczy wyłącznie opodatkowania, jakie mogłoby nastąpić w łańcuchu powiązanych ze sobą kapitałowo spółek przy przekazywaniu zysków (wypłatach dywidend) pomiędzy tymi podmiotami (art. 1 dyrektywy PS).
Nie jest także celem dyrektywy całkowite wyeliminowanie opodatkowania "przekazywanych zysków" (dywidend), lecz pozostawienie jednokrotnego ich opodatkowania, np. przy wypłacie dywidend osobie fizycznej lub wypłacie dywidendy podmiotowi spoza UE lub EOG, tj. ich dalszej wypłacie podmiotom nieobjętym zakresem dyrektywy PS."
Dopóki więc oceniane w danej sprawie działanie, czynność, bądź zespól czynności podejmowanych przez zainteresowane podmioty nie sprzeciwiają się wynikającym z tej dyrektywy, jej celom, tak długo nie podstaw do zakwestionowania zastosowania zwolnienia od podatku dochodowego, w zakresie wynikającym z tej dyrektywy, a co za tym idzie, zwolnienia od podatku określonego w art. 22 ust. 4-6 u.p.d.o.p.
W niniejszej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy podatkowe nie wykazały, aby zastosowanie zwolnienia podatkowego w stosunku do dywidendy wypłaconej Spółce prze Płatnika oraz poprzedzający tę wypłatę całokształt działań podejmowanych przez Spółkę i powiązane z nią podmioty stały na przeszkodzie, bądź pozostawały w sprzeczności z realizacją celów określonych w dyrektywie 2011/96/UE.
Obok wspomnianych już wcześniej ustaleń i wywodów czynionych przez organy podatkowe w odniesieniu do powiązań pomiędzy poszczególnymi występującymi bezpośrednio lub w tle tej sprawy podmiotami, organy te eksponują w swojej argumentacji, w celu wykazania sztuczności podejmowanych przez Spółkę bądź z jej udziałem działań, kwestie związane z brakiem u Spółki substratu materialno-osobowego, jak również pozostałych cech wskazujących na prowadzenie przez nią rzeczywistej działalności gospodarczej, chociaż w objaśnieniach podatkowych Ministra Finansów z dnia 3 lipca 2025 r. dotyczących stosowania klauzuli, tzw. rzeczywistego właściciela dla celów podatku u źródła, na które powoływała się także Spółka, wskazuje się na konieczność niuansowania stosowanych w tym zakresie kryteriów do oceny tych cech, w zależności od rodzaju prowadzonej przez daną spółkę działalności.
Z jednej strony (str. 21 uzasadnienia wyroku) Sąd powołując się na bezsporne ustalenia organu podatkowego, charakteryzuje działalność Spółki wskazując, że "występuje ona jako alternatywny fundusz inwestowania, tj. instytucja wspólnego finansowania zbierająca aktywa od inwestorów, w celu ich lokowania w interesie tych inwestorów zgodnie z określoną polityką inwestycyjną oraz że wyłącznym przedmiotem jej działalności jest lokowanie środków pieniężnych w określone w ustawach i umowie spółki papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe w celu generowania długotrwałego zwrotu z inwestycji w szczególności w sektorze mediów, nieruchomości i hotelarstwa w Europie Wschodniej" - z drugiej zaś strony ustalenia te nie stoją na przeszkodzie konsekwentnemu negowaniu przez organy podatkowe oraz Sąd pierwszej instancji prowadzenia przez Spółkę rzeczywistej działalności gospodarczej.
Nie jest więc to stanowisko spójne.
Zastrzeżenia organów podatkowych wobec Spółki w tym zakresie stanowią powielenie argumentacji przedstawionej przez organy podatkowe w innych sprawach o odmiennych całkowicie lub częściowo stanach faktycznych.
W każdym razie prowadzone przez organy podatkowe w obu tych zakresach wywody, tj. powiązań pomiędzy występującymi w sprawie podmiotami oraz braku cech prowadzenia rzeczywistej działalności gospodarczej - nie mogą mieć decydującego i przesądzającego znaczenia, w sytuacji gdy nie wykazano, że owe powiązania oraz domniemana sztuczność w sposobie działania, przekładały się (i były tego przyczyną) na realizację celów sprzecznych z celami wyznaczonymi przez dyrektywę w zakresie korzystania ze zwolnienia od podatku dochodowego przychodów z tytułu otrzymywanych dywidend.
Organy podatkowe w swojej argumentacji wielokrotnie podkreślają, że wywodzona z przepisów dyrektywy, tzw. mała klauzula służąca zapobieżeniu unikania opodatkowania (art. 22c u.p.d.o.p.), "ma służyć wyeliminowaniu fikcyjnych uzgodnień, które nie odzwierciedlają rzeczywistości gospodarczej i stosowane są wyłącznie w celu uzyskania korzyści podatkowej, naruszającej istotę tej dyrektywy."
Wskazują, powołując się na orzeczenia TSUE oraz utrwalone orzecznictwo w prawie Unii, że "stosowanie przepisu prawa Unii nie można rozszerzyć na działania prowadzone w celu korzystania w sposób noszący znamiona oszustwa lub nadużycia z korzyści przewidzianych w prawie Unii (...)."
Wreszcie stwierdzają w konkluzji swoich wywodów w tym zakresie, że "pomimo zatem, że Spółka stara się wykazać, że prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą, to jednak oceniając obiektywnie całokształt materiału dowodowego można wywieść wniosek, że Spółka jest podmiotem pośredniczącym istniejącym w strukturze grupy w celu optymalizacji podatkowej, objawiającej się w minimalizowaniu obciążeń podatkowych, co w świetle powołanych dyrektyw powinno zostać ocenione, jako działanie z nadużyciem prawa - wyłączające możliwość skorzystania ze zwolnienia podatkowego."
Powyższe stwierdzenia są tyleż autorytatywne co ogólnikowe. Brak jest w nich wyjaśnienia, na czym konkretnie polegała owa sprzeczna z istotą zwolnienia podatkowego optymalizacja podatkowa objawiająca się w minimalizacji obciążeń podatkowych, a więc uzyskiwanie niedozwolonych korzyści podatkowych.
Natomiast Spółka na każdym etapie postępowania podatkowego, a później także w ramach postępowania sądowoadministracyjnego niezmiennie i konsekwentnie wskazywała, że gdyby utworzyła analogiczną strukturę ze spółką pełniącą funkcję alternatywnej spółki inwestycyjnej z siedzibą w Polsce, uzyskałby analogiczny skutek podatkowy w postaci, m.in. zwolnienia od podatku wypłacanych dywidend.
Organy podatkowe - równie konsekwentnie - do podnoszonej w tym zakresie przez Spółkę argumentacji, podobnie jak i później Sąd pierwszej instancji, nie odnosiły się.
Spółka w swoim stanowisku wyjaśniała, jakie względy legły u podstaw jej powstania, tj. utworzenia tzw. spółki holdingowej z siedzibą w Luksemburgu. Niezależnie od tego, czy wyjaśnienia te mogłyby być uznane przez organy podatkowe za satysfakcjonujące, czy też nie, podkreślić należy, że polscy podatnicy mają prawo do podejmowania takich działań. Utworzenie takiej spółki, jak też związanej z nią struktury o określonym typie i charakterystyce, nie świadczy samo w sobie, że w danym przypadku zostały spełnione przesłanki z art. 22c u.p.d.o.p., nawet gdy w szeregu innych przypadków i spraw to stwierdzono.
Natomiast nie są zasadne zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów procesowych, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 P.p.s.a. w powiązaniu z art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej, oparte na twierdzeniu o wadliwym i tendencyjnym przeprowadzeniu postępowania dowodowego przez organy podatkowe.
W warstwie faktograficznej ustalenia organów podatkowych są pełne i nie budzą uzasadnionych zastrzeżeń. Natomiast niekorzystne dla Spółki rozstrzygnięcia podatkowe wynikały przede wszystkim z błędnej wykładni stosownych przepisów i towarzyszącej temu nieprawidłowej ich subsumcji, czyli przyporządkowania ustalonego stanu faktycznego do określonych norm prawnych. Poza tym duża część podnoszonych w tym zakresie przez Spółkę w skardze kasacyjnej zastrzeżeń dotyczy ustaleń związanych z kwestią "rzeczywistego właściciela", która została już rozstrzygnięta na etapie oceny zasadności zarzutów dotyczących prawa materialnego, co czyni szczegółowe odnoszenie się do tych zastrzeżeń niecelowym. Skoro, jak stwierdzono, nie było prawnego wymogu bycia "rzeczywistym właścicielem" u odbiorcy dywidend, czyli Spółki, to bezprzedmiotowe staje się badanie podnoszonych przez Spółkę uchybień proceduralnych w zakresie ustalenia spełnienia tej przesłanki.
Z kolei, jeżeli chodzi o okoliczność "prowadzenia rzeczywistej działalności gospodarczej", negatywna dla Spółki ocena dokonana przez organy podatkowe w tym aspekcie sprawy, a więc w kontekście ewentualności zastosowania w sprawie art. 22c u.p.d.o.p., wynikała nie tyle z nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy w wyniku nieprawidłowego przeprowadzenie postępowania dowodowego, co z wyobrażenia tych organów co do niezbędnych cech, które prowadzenie takiej działalności powinny znamionować.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekając na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok. Równocześnie uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 193 P.p.s.a. uchylił również zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 209 P.p.s.a. w zw. art. 205 § 2 i oraz art. 200 i art. 203 pkt 1 tej ustawy, a także w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b), w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) oraz w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964, z późn. zm.).