2) z daleko posuniętej ostrożności procesowej: art. 49 § 1 p.p.s.a. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy Sąd , nawet uznając wniesienie skargi za pośrednictwem systemu e-Doręczenia za uchybienie, powinien był zakwalifikować je jako usuwalny brak formalny pisma i wezwać Skarżącą do jego usunięcia w terminie ustawowym poprzez ponowne złożenie skargi za pośrednictwem platformy e-PUAP, a nie odrzucać skargę jako niedopuszczalną, powyższe w efekcie stanowiło naruszenie gwarancji procesowych strony i doprowadziło do zamknięcia drogi sądowej;
II. Naruszenie przepisów prawa materialnego:
3) przez błędną wykładnię, tj. art. 54 § 1 a p.p.s.a. w związku z art. 156 u.d.e. w zw. z art. 157 ust. 1 u.d.e. i w zw. z art. 147 ust. 1 u.d.e. oraz w zw. z art. 3 pkt 17 u.i.d.p. i uznanie, że "elektroniczna skrzynka podawcza organu", o której mowa w art. 54 § 1a p.p.s.a. to wyłącznie skrzynka w systemie e-PUAP, w sytuacji, w której w stanie prawnym obowiązującym w dniu złożenia skargi legalna definicja "elektronicznej skrzynki podawczej" jest neutralna technologicznie i uwzględnia "dostępny publicznie środek komunikacji elektronicznej służący do przekazywania dokumentu elektronicznego do podmiotu publicznego przy wykorzystaniu powszechnie dostępnego systemu teleinformatycznego", a także wbrew wykładni systemowej, która wprost wskazuje na rozróżnienie przez ustawodawcę pojęcia "elektroniczna skrzynka podawcza" oraz "elektroniczna skrzynka podawcza w ePUAP".
4) przez ich niezastosowanie, tj. art. 2, art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i ograniczenie prawa do sądu poprzez zbytni formalizm postępowania i pominięcie wykładni celowościowej, kontekstu prawnego i jawnych wątpliwości, co do treści art. 54 § 1a p.p.s.a., a w konsekwencji naruszenie wynikającej z zasady demokratycznego państwa prawnego zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, poprzez ukaranie Skarżącej za skorzystanie z nowoczesnego, promowanego przez organy władzy wykonawczej i ustawowo równoważnego przesyłce poleconej systemu komunikacji oraz co doprowadziło do odrzucenia skargi zamiast jej merytorycznego rozstrzygnięcia.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o: uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Zaprezentowana przez Sąd pierwszej instancji wykładnia przepisów postępowania jest nieprawidłowa, bowiem pomija treść unormowań odrębnych. Rzeczywiście, przepis art. 54 § 1a p.p.s.a. przewiduje, że "Skargę w formie dokumentu elektronicznego wnosi się do elektronicznej skrzynki podawczej tego organu.". Wbrew stanowisku przyjętemu w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia – i jak z kolei trafnie wskazano w uzasadnieniu skargi kasacyjnej – przepis art. 54 § 1a p.p.s.a. nie przesądza jednak, że wyłączną dopuszczalną postacią skrzynki podawczej jest ePUAP.
Pojęcie elektronicznej skrzynki podawczej zostało unormowane w przepisie art. 3 pkt 17 u.i.d.p. i oznacza dostępny publicznie środek komunikacji elektronicznej służący do przekazywania dokumentu elektronicznego do podmiotu publicznego przy wykorzystaniu powszechnie dostępnego systemu teleinformatycznego. W pojęciu tym mieści się zatem zarówno elektroniczna platforma usług administracji publicznej, stanowiąca zgodnie z przepisem art. 2 pkt 13 u.i.d.p. system teleinformatyczny, w którym instytucje publiczne udostępniają usługi przez pojedynczy punkt dostępowy w sieci Internet, jak i usługa rejestrowanego doręczenia elektronicznego. Ta ostatnia obejmuje bowiem – w myśl przepisu art. 2 pkt 8 u.d.e. w związku z art. 3 pkt 36 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 910/2014 z 23 lipca 2014 r., w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE (Dz.U.UE.L.2014.257/73) – usługę umożliwiającą przesłanie danych między stronami trzecimi drogą elektroniczną i zapewniającą dowody związane z posługiwaniem się przesyłanymi danymi, w tym dowód wysłania i otrzymania danych, oraz chroniącą przesyłane dane przed ryzykiem utraty, kradzieży, uszkodzenia lub jakiejkolwiek nieupoważnionej zmiany.
Przewidziane w ustawie procesowej wymagania formalne wniesienia skargi nie przewidują wprawdzie explicite dopuszczalności złożenia jej w systemie e-doręczeń, ale wynika ona z przepisów odrębnych. Dlatego wniesienie skargi w ten sposób jest prawidłowe i wywołuje skutki prawne, tak samo jak skorzystanie z platformy ePUAP.
Ponadto, zgodnie z przepisem art. 155 ust. 2, 6 i 10 u.d.e. i komunikatem Ministra Cyfryzacji z 12 lipca 2024 r. zmieniającym komunikat w sprawie określenia terminu wdrożenia rozwiązań technicznych niezbędnych do doręczania korespondencji z wykorzystaniem publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego lub publicznej usługi hybrydowej oraz udostępnienia w systemie teleinformatycznym punktu dostępu do usług rejestrowanego doręczenia elektronicznego w ruchu transgranicznym, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu jako organ władzy publicznej jest obowiązany od 1 stycznia 2025 r. stosować system e-Doręczenia uregulowany w przepisach ustawy u.d.e. Adres e-Doręczeń został przez ten organ publicznie udostępniony i skarżąca z niego skorzystała. Nie można zatem przyjąć, że wniosła skargę w sposób nieprzewidziany prawem; przeciwnie – postąpiła prawidłowo. W tej sprawie NSA podziela stanowisko zaprezentowane w postanowieniu NSA z 17 września 2025 r., I FSK 1176/25, LEX nr 3912996.
Zasadny okazał się zatem trzeci zarzut – naruszenia art. 54 § 1 a p.p.s.a. w zw. z art. 156 u.d.e. w zw. z art. 157 ust. 1 u.d.e. w zw. z art. 147 ust. 1 u.d.e. oraz w zw. z art. 3 pkt 17 i.d.p. poprzez błędną wykładnię tych przepisów i uznanie, że "elektroniczna skrzynka podawcza organu", o której mowa w art. 54 § 1a p.p.s.a. to wyłącznie skrzynka w systemie e-PUAP.
Należy mieć na uwadze, że skarżąca wniosła skargę za pośrednictwem organu, który komunikował się w systemie e-Doręczenia. Nie zachodziła zatem sytuacja, w której skarżąca złożyłaby skargę bezpośrednio do WSA. W takim bowiem przypadku byłaby zobowiązana do wniesienia skargi przez ePUAP. Wynika to z cytowanego przez Sąd pierwszej instancji art. 155 ust. 7 u.d.e., który zobowiązuje sąd do przyjmowania korespondencji na podstawie tej ustawy dopiero od 1 października 2029 r. Z kolei organy stosują tę ustawę od 1 stycznia 2025 r., w związku z czym WSA zobowiązany był do merytorycznego rozpoznania skargi.
Dodać należy, że istotę gwarantowanego przez przepis art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa jednostki stanowi dostęp do sprawiedliwego, niezależnego, bezstronnego, niezawisłego sądu i rozpoznania przez taki sąd sprawy indywidualnej. O prawie do sądu traktują również art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Realizacja tego prawa wymaga określenia w ustawie m. in. reguł dostępu do postępowania sądowego, do których zalicza się wymagania formalne pisma inicjującego postępowanie. Wiążą się one zawsze z pewnym poziomem formalizmu procesowego, sprzyjającemu sprawności postępowania, a zarazem dyscyplinującym jego strony.
Uznając wobec powyższego za zasadny pierwszy oraz ostatni z podniesionych zarzutów, zgodzić się należy ze skarżącą, że odrzucenie skargi w zaistniałej sytuacji stanowi przejaw nadmiernego formalizmu wojewódzkiego sądu administracyjnego, który godzi w konstytucyjne prawo jednostki do sądu. Jak bowiem wyjaśniono wcześniej, skarga spełniała wszystkie przewidziane w art. 54 § 1a p.p.s.a. wymogi formalne, a jedyną przyczyną odrzucenia skargi było wniesienie jej przez portal e-Doręczenia zamiast przez ePUAP, co nie stanowiło uchybienia formalnego, jakie powinno skutkować odrzuceniem skargi.
Niezasadny jest natomiast drugi z zarzutów naruszenia przepisów postępowania, w ramach których (z ostrożności procesowej) autor skargi kasacyjnej wskazał na powinność wezwania skarżącej do usunięcia braku formalnego skargi poprzez ponowne jej złożenie za pośrednictwem platformy ePUAP. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy korespondencja przesłana przez skarżącą została bowiem w całości przekazana do WSA. Wobec otrzymania skargi przez WSA, nie wystąpiła przeszkoda uniemożliwiająca rozpoznanie skargi, nie było zatem konieczności wzywania skarżącej do uzupełnienia braku formalnego. W tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji powinien był merytorycznie rozpoznać skargę.
Wniosek skarżącej o zasądzenie kosztów postępowania nie mógł zostać uwzględniony, ponieważ kwestia ta może zostać rozpoznana dopiero na podstawie przepisu art. 200 p.p.s.a. – w przypadku uwzględnienia skargi.
W tym stanie rzeczy, stosownie do treści art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w całości.