Wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2026, sygn. II FSK 1238/23

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, reprezentujący Skarżącego pełnomocnik wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna i podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. 2026, poz. 143) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Ponieważ w niniejszej sprawie, w postępowaniu przed Sądem I instancji nie doszło do naruszeń skutkujących nieważnością postępowania, to skarga kasacyjna została rozpatrzona tylko w jej granicach, czyli co do naruszenia przez Sąd I instancji wyłącznie wskazanych w niej przepisów.

Na wstępie wskazać należy, że spór ma charakter materialnoprawny, a jego istota na etapie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym dotyczy wykładni art. 23 ust. 1 pkt 38 updof, a w konsekwencji oceny sposobu zastosowania tego przepisu na tle okoliczności faktycznych przedstawionych we wniosku o wydanie interpretacji. Istota sporu koncentruje się wokół sposobu ustalenia kosztów uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia akcji, w sytuacji gdy spółka akcyjna powstała w wyniku przekształcenia ze spółki z o.o., która uprzednio przejęła spółkę komandytową, w której Wnioskodawca posiadał status komandytariusza.

Stosownie do treści art. 23 ust. 1 pkt 38 updof (w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie), nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, z wykupu przez emitenta obligacji, a także z umorzenia, odkupienia, wykupienia albo unicestwienia w inny sposób tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych. Zastosowania w sprawie nie znajduje zastrzeżenie przewidziane w art. 23 ust. 3e updof.

W przedmiotowej sprawie organ interpretacyjny, stawiając w skardze kasacyjnej zarzut błędnej wykładni art. 23 ust. 1 pkt 38 updof, prezentuje stanowisko, że skoro spółka przekształcona kontynuuje działalność spółki przekształcanej, a co za tym idzie zmianie ulega jedynie forma prowadzenia tej działalności - kosztem tym powinny być wydatki poniesione przez Skarżącego na objęcie udziałów w spółce przekształcanej (spółce z o.o.). Tym samym organ przyjął metodę historyczną, jako właściwy dla art. 23 ust. 1 pkt 38 updof sposób ustalania kosztów uzyskania przychodów z tytułu odpłatnego zbycia akcji w spółce przekształconej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądu organu interpretacyjnego nie można jednak podzielić, ponieważ nie da się go wywieść z treści przytoczonego przepisu.

Podkreślić należy, że zagadnienie prawne stanowiące przedmiot zaskarżonej indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego było przedmiotem licznych wypowiedzi orzeczniczych Naczelnego Sądu Administracyjnego. Obecnie straciły na aktualności różnice w orzecznictwie, które w powyższym zakresie występowały w przeszłości. W wydanych w takich sprawach wyrokach (zob. wyroki z: 26 czerwca 2014 r., II FSK 3224/13; 8 stycznia 2016 r., II FSK 2876/13; 8 września 2016 r., II FSK 2259/14 i II FSK 2260/14; 1 lutego 2017 r., II FSK 4103/14; 17 lipca 2018 r., II FSK 726/18; 8 października 2019 r., II FSK 3622/17; 12 sierpnia 2020 r., II FSK 1677/18; 8 grudnia 2020 r., II FSK 2221/18; 3 listopada 2022 r., II FSK 589/20; 6 lipca 2023 r., II FSK 587/22; 1 września 2023 r., II FSK 1526/22; 31 stycznia 2024 r., II FSK 564/21 i II FSK 178/22; 5 września 2024 r., II FSK 623/24; 9 października 2024 r., II FSK 80/22; 28 stycznia 2026 r., II FSK 763/23 i II FSK 575/23) jednolicie obecnie przyjmuje się, że z wykładni językowej art. 23 ust. 1 pkt 38 updof nie można wyprowadzić konieczności poszukiwania wartości historycznej wydatków, o których mowa w tym przepisie. Wskazuje się również, że przekształcenie spółek prawa handlowego stanowi jedynie zmianę formy prawnej prowadzenia działalności, wobec czego przy ustalaniu kosztów uzyskania przychodów w przypadku odpłatnego zbycia udziałów lub akcji spółki przekształconej należy wziąć pod uwagę wartość wydatków poniesionych na nabycie tych udziałów lub akcji, a nie wydatków poniesionych pierwotnie na nabycie udziałów lub akcji spółki przekształcanej. W przypadku przekształcenia kosztem uzyskania przychodów powinna więc być wartość bilansowa spółki przekształcanej z dnia ustania jej bytu prawnego, będąca jednocześnie wartością bilansową spółki przekształconej z dnia rozpoczęcia tego bytu; nie istnieje bowiem żadna inna metoda, która pozwalałaby wskazać ten koszt. Jak trafnie wskazano w wyroku NSA z 22 lipca 2025 r., sygn. akt II FSK 425/25: "konstrukcja art. 23 ust. 1 pkt 38 updof wykładanego w sposób kompleksowy ogranicza możliwość odkodowywania normy prawnej z niego wynikającej na podstawie pojęć użytych w zdaniu pierwszym, z pominięciem ich kontekstu normatywnego przewidzianego w zdaniu drugim. Skoro ustawodawca zadecydował mocą art. 23 ust. 1 pkt 38 updof o czasowym wyłączeniu z kosztów uzyskania przychodów m.in. wydatków na nabycie udziałów i nie wyraził w przepisach tejże ustawy woli utworzenia regulacji prawnej, z której można byłoby wyprowadzić normę prawną odwołującą się do wartości historycznej tychże wydatków, tj. do "zamrożenia" ich wartości, to brak jest podstaw do dokonywania wykładni tego przepisu w sposób postulowany przez organ podatkowy (prawotwórczy), niekorzystny dla podatnika. Konieczności poszukiwania wartości historycznej wydatków, o których mowa w art. 23 ust. 1 pkt 38 updof, nie sposób wyprowadzić z wykładni językowej tego przepisu, korzystając pomocniczo z efektów wykładni systemowej oraz celowościowej. Przeciwne stanowisko organu podatkowego należy traktować w kategorii postulatu de lege ferenda".

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną pogląd powyższy w pełni podziela, stąd też w dalszej części uzasadnienia będzie posługiwał się argumentacją zbieżną z przedstawioną w ww. orzecznictwie.

Dokonując zatem wykładni art. 23 ust. 1 pkt 38 updof, należy każdorazowo pamiętać, że mocą tego przepisu ustawodawca czasowo wyłączył z kosztów uzyskania przychodów określone wydatki, przy czym uznaje je za koszty uzyskania przychodów w okresie późniejszym, tj. w dacie odpłatnego zbycia udziałów. Istotny zatem jest punkt w czasie związany z uzyskaniem przychodu, do którego ustawodawca jednoznacznie przyporządkował wydatki stanowiące koszty uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tychże udziałów. Za kluczowy uznać należy brak wyraźnej regulacji wskazującej na zasadność odwoływania się do wartości historycznej wydatków rozumianej jako "zamrożenie" ich wartości. Wbrew stanowisku organu, ustawodawca nie łączy przedmiotowych wydatków z tzw. okresem historycznym. Gdyby tak było, to wyraźnie zostałoby to określone w brzmieniu obowiązujących przepisów. Tymczasem treść analizowanej regulacji wyraźnie łączy wartość tych wydatków z okresem, w którym udziały zostały objęte lub nabyte, czyli w realiach tej sprawy z momentem przekształcenia spółki z o.o. w spółkę akcyjną. Tym samym pojęcie "wydatek", o którym mowa w omawianych przepisach, należy utożsamiać z wartością ekonomiczną wydatku podatnika stanowiącą ekwiwalent nabycia określonego składnika majątkowego generującego przychód. W konsekwencji brak jest podstaw do rozstrzygania na niekorzyść podatnika wątpliwości płynących z wykładni językowej pojęcia "wydatek" używanego w treści art. 23 ust. 1 pkt 38 updof. Oznacza to, że kosztem (wydatkiem) realnym, służącym nabyciu składnika majątkowego generującego przychód jest równowartość uszczuplenia majątkowego podatnika z dnia wskazanego przez ustawodawcę w zdaniu drugim wykładanego przepisu. Tylko w taki sposób można racjonalnie określić wartość "wydatku" jako kosztu podatkowego związanego z przychodem z odpłatnego zbycia m.in. "udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych". Istotna jest wartość bilansowa danego aktywa generująca przychód z jego zbycia (po przekształceniu). Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela zatem te poglądy prezentowane na tle art. 23 ust. 1 pkt 38 updof, w świetle których wątpliwości wynikające z wykładni językowej zdania pierwszego omawianego przepisu należy rozstrzygać z uwzględnieniem znaczenia używanych w jego treści pojęć na osi czasu, zgodnie z regulacją zawartą w zdaniu drugim, która jednoznacznie utożsamia moment wydatku z momentem odpłatnego zbycia m.in. udziałów (akcji).

Prawidłowego stanowiska Sądu I instancji nie podważają zatem podniesione w skardze kasacyjnej argumenty o konieczności poszukiwania wartości historycznej wydatków, o których mowa w art. 23 ust. 1 pkt 38 updof. Nie sposób wyprowadzić ich bowiem z wykładni językowej tego przepisu, korzystając pomocniczo z efektów wykładni systemowej oraz celowościowej. Przede wszystkim, wbrew poglądom organu, istotne w sprawie jest, że dla potrzeb ustalenia kosztów uzyskania przychodów przy zbyciu akcji/udziałów nie ma znaczenia sukcesja wywiedziona z przepisów ksh i Ordynacji podatkowej. W przypadku przekształcenia spółki w inną spółkę prawa handlowego o sukcesji można mówić tylko na gruncie przepisów prawa podatkowego (art. 93a § 1 i § 2 op), natomiast w zakresie praw i obowiązków cywilnoprawnych obowiązuje zasada kontynuacji (dodać trzeba, że zasada ta ma warunkowy charakter, ponieważ obowiązuje tylko pod warunkiem uczestnictwa wspólników w przekształceniu). Reguła ta wynika wprost z art. 553 § 1 ksh., który stanowi, że spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązki spółki przekształcanej.

W przypadku kontynuacji nie ma poprzednika i następcy prawnego, ale istnieje ta sama spółka w zmienionej formie. Innym skutkiem zasady kontynuacji jest to, że wszelkie prawa i obowiązki wynikające z praw rzeczowych i obligacyjnych pozostają przy spółce przekształconej. Zmiana formy następuje z chwilą wpisu spółki przekształconej do rejestru i z tym momentem spółka przekształcana przestaje istnieć (art. 552 ksh). Wspólnicy spółki przekształcanej uczestniczący w przekształceniu stają się z dniem przekształcenia wspólnikami spółki przekształconej (art. 553 § 3 ksh). Przekształcenie spółek prawa handlowego - jak słusznie zauważa organ interpretacyjny - stanowi jedynie zmianę formy prowadzenia działalności. Nie sposób jednak zgodzić się ze stanowiskiem organu, że wyrażona w art. 553 § 3 ksh reguła "ciągłości" uczestnictwa wspólników w spółce po przekształceniu stoi na przeszkodzie wykładni art. 23 ust. 1 pkt 38 updof, przyjętej przez Sąd I instancji. Organ pomija bowiem, że w momencie przekształcenia spółki z o. o. w spółkę akcyjną dochodzi do przekształcenia tytułu uczestnictwa w postaci udziałów w akcje, co stanowi nową formę prawa majątkowego. Z tej perspektywy, wydatki poniesione pierwotnie na objęcie udziałów w spółce z o.o. tracą swój bezpośredni związek z akcjami, jako nowym przedmiotem obrotu i wyceny. Udziały wspólników, które uprzednio składały się na kapitał zakładowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (art.152 ksh), przestaną więc istnieć w tej formie, a zaangażowanie kapitałowe wspólnika w kapitał zakładowy będzie wyrażone poprzez ilość akcji i ich nominalną wartość. Pamiętać należy, że udział wspólnika w spółce z o.o. to prawo majątkowe, które określa jego prawo do majątku spółki, a nie tylko do kapitału zakładowego. Kapitał zakładowy jest jedynie jednym z elementów majątku spółki. Majątek spółki obejmuje wszelkie składniki majątkowe, których wartość - przy inwestowaniu zysku w majątek spółki - może się zwiększyć lub też - w przypadku strat - może ulec zmniejszeniu. Zatem rzeczywistą wartość udziału na dzień przekształcenia określa jego wartość bilansowa (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 28 września 1995 r., III CZP 124/95, OSNC 1996, nr 1, poz. 10). Tym samym, skoro otrzymanie statusu akcjonariusza w spółce przekształcanej wymaga od dotychczasowego udziałowca zaangażowania kapitałowego w spółce przekształconej poprzez pozostawienie kapitału powiązanego z dotychczas posiadanymi udziałami na kapitał zakładowy spółki akcyjnej, to wartość bilansowa tego udziału stanowi jego nakład (zaangażowanie kapitałowe) w spółkę akcyjną. W rezultacie, choć nie wnosi on aportu przewyższającego dotychczas zainwestowany w spółce przekształcanej kapitał, to nie można uznać, że nie ponosi żadnych nakładów związanych z nabyciem (z mocy prawa) akcji spółki przekształconej (zob. wyrok NSA z 10 maja 2024 r., sygn. akt II FSK 2117/23). Co istotne, z art. 555 § 1 w zw. z art. 3001 i nast., a także art. 558 § 1 pkt 1 i § 2 pkt 3 i 4 ksh, wynika nie tylko obowiązek ustalenia wartości bilansowej majątku spółki przekształcanej, ale także obowiązek sporządzenia dla celów przekształcenia sprawozdania finansowego na określony dzień w miesiącu poprzedzającym przedłożenie wspólnikom planu przekształcenia, które to dane podlegają badaniu przez biegłego rewidenta w zakresie poprawności i rzetelności. Nieuprawnionym jest więc twierdzenie, że wydatki poniesione na zostanie wspólnikiem spółki z o.o. są równoznaczne wydatkom na objęcie akcji w spółce akcyjnej. Przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 552 ksh, spółka przekształcana staje się spółką przekształconą z chwilą wpisu spółki przekształconej do rejestru (dzień przekształcenia). Jednocześnie sąd rejestrowy z urzędu wykreśla spółkę przekształcaną. Tym samym wartość wydatków, jakie ponieśli wspólnicy na udziały w spółce z o.o. już się zdezaktualizowała, ponieważ znaczenie prawne i faktyczne ma wartość majątku spółki z o.o. w momencie (na dzień) jej przekształcenia w spółkę akcyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że prawidłowa wykładnia art. 23 ust. 1 pkt 38 updof prowadzi bowiem do wniosku, że zawarty w nim zwrot normatywny "wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo akcji", które stanowią koszt uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia tych udziałów albo akcji - odnosi się niewątpliwie do nabycia tych udziałów lub akcji, które następnie są odpłatnie zbywane. W realiach rozpatrywanej sprawy oznacza to, że w związku z przekształceniem spółki z o.o., która uprzednio przejęła spółkę komandytową w spółkę akcyjną koszt uzyskania przychodu powinien być określony na podstawie wartości bilansowej majątku spółki z o.o. na moment przekształcenia, a nie na podstawie historycznych kosztów poniesionych na objęcie udziałów w spółce z o.o., jako że przychód powstanie w następstwie zbycia akcji, a nie zbycia udziałów. Takie podejście jest zgodne z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych.

Zamierzonego skutku nie mogły odnieść wywody pełnomocnika organu, że kosztem uzyskania przychodu może być tylko wydatek faktycznie poniesiony, co znajduje umocowanie w art. 22 ust. 1 updof. Stwierdzić należy, że ta uwaga jest trafna, tyle tylko, że nie sprzeciwia się stanowisku Skarżącego. Akcje w spółce akcyjnej w opisanym we wniosku stanie faktycznym zostały przecież objęte za realny majątek Strony, ulokowany w udziałach spółki z o.o. Zatem przekazanie majątku spółki z o.o. na pokrycie akcji w spółce akcyjnej było dla podatnika - jako udziałowca, realnym uszczupleniem majątkowym. Należy przy tym zwrócić uwagę, że wartość bilansowa z reguły nie odpowiada pierwotnej wartości wydatków na nabycie lub objęcie udziałów lub akcji spółki przekształcanej, gdyż zależy od zmieniających się w czasie warunków ekonomicznych i skuteczności budowania wartości spółki. Jakkolwiek często jest wyższa od wartości pierwotnej - w czym podatnicy zbywający udziały lub akcje spółki przekształconej upatrują korzyść podatkową - ale może być także niższa w przypadku niepowodzenia gospodarczego spółki, która uległa przekształceniu.

Wobec powyższego brak jest wystarczających podstaw do uwzględnienia argumentacji organu, że dokonana przez WSA w Warszawie wykładnia art. 23 ust. 1 pkt 38 updof pomija treść art. 22 ust. 1 ustawy, co zdaniem organu godzi w zasadę powszechności opodatkowania i zasadę równego traktowania podatników. Obawa, że przekształcenie może być sposobem na aktualizowanie wartości majątku podatnika ulokowanego w spółkach, nie może bowiem uzasadniać zawężającej wykładni art. 23 ust. 1 pkt 38 updof. Ponownie podkreślić należy, że z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, iż moment rozpoznania kosztów nabycia wskazanych w nim praw, to moment zbycia, wykupu, odkupienia lub umorzenia tych samych praw. Zatem punkt odniesienia przy ustalaniu kosztów uzyskania przychodu na podstawie tego przepisu stanowi wartość nabycia tych udziałów lub akcji, które następnie są odpłatnie zbywane. Wartość ta wynika z bilansu zamknięcia spółki przekształcanej, gdyż to jest ta właśnie wielkość ekonomiczna, której wyzbywa się obejmujący lub nabywający udziały lub akcje spółki przekształconej (powstałej w wyniku przekształcenia), a nie jakakolwiek inna wartość, w tym odpowiadająca wydatkom poniesionym na nabycie lub objęcie udziałów lub akcji spółki przekształcanej (spółki, która uległa przekształceniu). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęcie forsowanego przez organ poglądu, w myśl którego pod pojęciem wydatku na objęcie lub nabycie udziałów (akcji) należy rozumieć tzw. koszt historyczny, możliwe byłoby jedynie wówczas, gdyby tego rodzaju reguła wynikała wprost z precyzyjnego brzmienia przepisu ustawy podatkowej, tak jak uczyniono to np. w art. 22 ust. 1f updof. W opisanym natomiast we wniosku stanie przyszłym nie doszło do wniesienia wkładu niepieniężnego, lecz do przekształcenia spółki z o.o. (która uprzednio przejęła spółkę komandytową) w spółkę akcyjną.

W konsekwencji przepis ten nie znajduje zastosowania w sprawie. Tymczasem w art. 23 ust. 1 pkt 38 updof nie zawarto jakichkolwiek sformułowań mogących wskazywać na to, aby wolą ustawodawcy było rozpoznawanie wydatku na objęcie lub nabycie akcji w spółce akcyjnej powstałej z przekształcenia spółki z o.o. w oparciu o tzw. zasadę kosztu historycznego. Jeśli więc ustawodawca odnosi koszt do nabycia udziałów lub akcji następnie zbywanych, interpretator tekstu prawnego nie może odczytywać przepisu w sposób rozszerzający, odnosząc jego desygnat także do wydatków innych, niż poniesione na nabycie lub objęcie następnie zbywanych udziałów lub akcji, w tym do wydatków poniesionych na nabycie lub objecie innych udziałów lub akcji, w szczególności tych, które posłużyły do nabycia lub objęcia udziałów lub akcji, których odpłatne zbycie jest podatkowo rozliczane. Niedopuszczalność takiego zabiegu interpretacyjnego znajduje także potwierdzenie w treści art. 2a Ordynacji podatkowej, który stanowi, że niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na korzyść podatnika. W tej więc sytuacji, zawężanie rozumienia kosztów uzyskania przychodów do tzw. kosztów historycznych, w istocie bez wyraźnej podstawy prawnej, pociągające za sobą niekorzystne dla podatnika skutki, w sferze jego praw, na gruncie regulacji podatkowych, uznać należy za nieuzasadnione. W tym miejscu zauważyć jedynie należy, że z dniem 1 stycznia 2022 r. do updof wprowadzony został nowy przepis - art. 22 ust. 1t, który określa jak ustalać (w określonych sytuacjach) wydatki, o których mowa w art. 23 ust. 1 pkt 38 updof. Wprawdzie regulacja ta nie ma zastosowania do spółek kapitałowych powstałych z przekształcenia innej spółki kapitałowej (dotyczy on spółek powstałych z przekształcenia spółki niebędącej osobą prawną), niemniej jednak w sposób jasny wskazuje, że ustawodawca nie traktuje objętych tą jednostką redakcyjną kosztów uzyskania przychodów jako tzw. kosztów historycznych. Takie ich rozumienie na gruncie analizowanej ustawy nie znajduje więc potwierdzenia, co jest kolejnym argumentem wskazującym na niezasadność stanowiska organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo więc przyjął, że pojęcie "wydatek", o którym mowa w zdaniu drugim wykładanego przepisu, należy utożsamiać z wartością ekonomiczną wydatku podatnika stanowiącą ekwiwalent nabycia określonego składnika majątkowego generującego przychód. W realiach tej sprawy oznaczało to, że koszt uzyskania przychodu powinien być określony na podstawie wartości bilansowej majątku spółki z o.o. na moment przekształcenia - w proporcji do posiadanych przez Skarżącą udziałów - a nie na podstawie historycznych kosztów poniesionych na objęcie udziałów w spółce z o.o. Tym samym nieuzasadniony okazał się podniesiony w skardze zarzut błędnej wykładni art. 23 ust. 1 pkt 38 updof.

Mając na względzie wszystkie te okoliczności należało uznać, że Sąd I instancji prawidłowo uchylił zaskarżoną interpretację podatkową jako niezgodną z obowiązującymi przepisami prawa. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako niemającą usprawiedliwionych podstaw. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209, art. 205 § 2 oraz art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z §14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (t.j.: Dz. U. z 2026 r., poz. 215 ze zm.).