Uzasadnienie
Wyrokiem z 19 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 249/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną przez M. C. (dalej: "skarżący", "strona") decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "DIAS", "organ odwoławczy") z 16 grudnia 2021 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r. Wskazany wyrok (podobnie jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl).
Skarżący wniósł skargę kasacyjną i zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając na postawie art. 174 pkt 1 oraz pkt 2 p.p.s.a. naruszenie:
1. przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w związku z art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 124, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191, art. 194 § 1, art. 210 § 1 pkt 4 i 6 oraz § 4 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm., dalej: "O.p.") przez niedostrzeżenie przez sąd pierwszej instancji, że zaskarżona decyzja naruszała te przepisy wskutek braku kompleksowego i wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a w rezultacie naruszała ogólne zasady postępowania podatkowego, a także zawierała błędne ustalenie stanu faktycznego oraz nie przedstawiała prawidłowo przesłanek uzasadniających wydane rozstrzygnięcie w zakresie, w jakim decyzja organu odwoławczego dotyczy faktycznie wykonanych i prawidłowo udokumentowanych usług wykonanych na rzecz skarżącego przez D. K. i J. C., co oznaczało, że - wbrew uznaniu organów i sądu - skarżący prawidłowo zaliczył faktycznie poniesione wydatki do kosztów uzyskania przychodów 2014 r., spełniały one bowiem przesłanki zastosowania art. 22 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (w brzmieniu obowiązującym w 2014 r.; dalej: "u.p.d.o.f.");
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i a) i art. 145 § 3.p.p.s.a. w związku z art. 208 § 1 oraz art. 70 § 1 O.p. przez nieuwzględnienie przez sąd pierwszej instancji faktu, że postępowanie podatkowe stało się bezprzedmiotowe z powodu przedawnienia zobowiązania podatkowego z dniem 31 grudnia 2020 r., a zatem przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy, który powinien był uchylić decyzję organu pierwszej instancji w całości i umorzyć postępowanie w sprawie;
- art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 135, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. przez brak wszechstronnego rozpatrzenia wskazanych w skardze zarzutów naruszeń prawa w konfrontacji z zebranym przez organy i włączonym na rozprawie przez sąd pierwszej instancji materiałem dowodowym, w rezultacie czego nie wyjaśniono w uzasadnieniu wyroku w sposób prawidłowy podstawy rozstrzygnięcia, a sąd skonstruował wadliwie uzasadnienie wyroku, nie przedstawił w nim w sposób prawidłowy faktycznie zaistniałego stanu faktycznego oraz nie wyjaśnił podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a także przesłanek, na których oparł swoje rozstrzygnięcie;
2. przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. przez błędną wykładnię, która doprowadziła do nieprawidłowego wniosku, że w przypadku usług niematerialnych istnieje konieczność dokumentowania w szczególny sposób wykonanych usług, a w konsekwencji bezpodstawne przyjęcie, że usługi stwierdzone kwestionowanymi fakturami, wystawionymi przez D. K. i J. C. nie zostały faktycznie wykonane bądź nie zostały należycie udokumentowane, co oznaczało w ocenie sądu pierwszej instancji konieczność wyłączenia poniesionych wydatków z kosztów uzyskania przychodów, w sytuacji gdy prawidłowo ustalony stan faktyczny i prawny obligował sąd do uznania, że przedmiotowe usługi zostały wykonane i prawidłowo udokumentowane, faktury dokumentują rzeczywiste zaistniałe zdarzenia gospodarcze, a tym samym wydatki te stanowią koszty uzyskania przychodów w tym roku podatkowym;
- art. 70 § 1 w związku z art. 70 § 6 pkt 1 O.p. oraz art. 70c i art. 2a O.p. przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na akceptacji przez sąd pierwszej instancji wydania decyzji przez organ odwoławczy po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, w sytuacji gdy sąd powinien był uznać, że zobowiązanie podatkowe za 2014 rok uległo przedawnieniu przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy, nie doszło bowiem przed końcem 2020 r. do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, co z kolei obligowało sąd do uchylenia obu decyzji wydanych w toku postępowania na podstawie art. 135 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. i umorzenia postępowania podatkowego w sprawie na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a., zamiast uchylenia jedynie decyzji organu odwoławczego i przekazania sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia (z uwagi na powyższe kolejna decyzja organu drugiej instancji w tej sprawie - w przypadku uprawomocnienia się wyroku - zostanie wydana również po upływie terminu przedawnienia).
Reasumując pełnomocnik skarżącego stwierdził, że naruszenia te skutkują przeprowadzeniem nieprawidłowej kontroli działalności administracji publicznej, wykonywanej przez sąd pierwszej instancji na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 i art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi przez uchylenie decyzji, poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji oraz umorzenie postępowania podatkowego, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego od strony przeciwnej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych) chyba, że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w sprawie nie odnotowano. Jak wynika z przywołanego powyżej przepisu, sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone.
Mając na uwadze treść skargi kasacyjnej, wymaga zaznaczenia, że podnoszone w niej zarzuty koncentrują się na kwestii przedawnienia zobowiązania podatkowego oraz prawidłowości zakwestionowanych przez organy podatkowe faktur kosztowych wystawionych przez D. K. i J. C.
Najdalej idącym zarzutem skargi kasacyjnej jest zarzut dotyczący przedawnienia zobowiązania podatkowego, tj. naruszenia art. 70 § 1 w zw. z art. 70 § 6 pkt 1 i pkt 4 w zw. z art. 70c O.p. Skarżący podnosi w tym zakresie, że w sprawie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy, gdyż nie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Powyższe zaś obligowało sąd pierwszej instancji do uchylenia decyzji organów obu instancji i umorzenia postępowania w sprawie.
Odnosząc się do tego zarzutu stwierdzić należy, że zobowiązanie podatkowe strony z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r. uległoby przedawnieniu z dniem 31 grudnia 2020 r. Decyzja organu drugiej instancji została wydana 16 grudnia 2021 r., a zatem kwestia przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia była istotna dla sprawy.
Zgodnie z treścią art. 70 § 6 pkt 1 O.p., bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym podatnik został zawiadomiony, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania.
W myśl zaś art. 70c O.p., organ podatkowy właściwy w sprawie zobowiązania podatkowego, z którego niewykonaniem wiąże się podejrzenie popełnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, zawiadamia podatnika o nierozpoczęciu lub zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w przypadku, o którym mowa w art. 70 § 6 pkt 1 O.p., najpóźniej z upływem terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 70 § 1 O.p. oraz o rozpoczęciu lub dalszym biegu terminu przedawnienia po upływie okresu zawieszenia.
Z akt administracyjnych wynika, że postanowieniem z 19 listopada 2019 r. wszczęto postępowanie przygotowawcze i tego samego dnia sporządzono postanowienie o przedstawieniu skarżącemu zarzutu popełnienia przestępstwa skarbowego z art. 56 § 2 w zw. z art. 56 § 1 w zbiegu z art. 61 § 1 w zw. z art. 7 § 1 ustawy z 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2021 r. poz. 408, w brzmieniu obowiązującym na moment dokonywania czynności). Zarzuty te przedstawiono skarżącemu 3 grudnia 2019 r. i w tym samym dniu przesłuchano go w charakterze podejrzanego. Nadto sąd pierwszej instancji stwierdził, że pismem z 21 listopada 2019 r. (doręczonym 25 listopada 2019 r. stronie i jego pełnomocnikowi), organ podatkowy pierwszej instancji zawiadomił stronę o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. z dniem 19 listopada 2019 r. Przy czym, jak zaznaczył sąd pierwszej instancji, nie wskazano, że postępowanie to zostało zawieszone. Zarówno pełnomocnik skarżącego, jak i organ odwoławczy wskazują na zawieszenie postępowania karnego skarbowego w dniu 17 lutego 2022 r. Tymczasem do akt sprawy organ odwoławczy dołączył postanowienie w tym przedmiocie, ale z 10 listopada 2020 r. W tej sytuacji, jak słusznie zauważył sąd pierwszej instancji nie był on w stanie skontrolować, czy finansowy organ postępowania przygotowawczego postanowienie to doręczył dopiero 17 lutego 2022 r., czy też w tej dacie zostało wydane kolejne postanowienie o zawieszeniu postępowania karnego skarbowego. Dodatkowo odnosząc się do tej kwestii sąd pierwszej instancji podkreślił, że wątpliwości co do rzeczywistych powodów wszczęcia postępowania karnego skarbowego wzbudził fakt, że postępowanie karne skarbowe względem małżonki skarżącego J. C. (obejmujące sporną fakturę) zostało nie tylko wszczęte, ale został wniesiony względem niej akt oskarżenia, w wyniku czego zapadły wyroki w dwóch instancjach. W tej sytuacji niezrozumiałym był dla sądu fakt, że w stosunku do małżonków – podatników będących stronami tej samej transakcji wszczyna się postępowania karne skarbowe, przy czym w stosunku do jednego - zawiesza się to postępowanie (po wydaniu decyzji przez organ podatkowy, co w sprawie miało miejsce 23 czerwca 2020 r. i wniesieniu odwołania), a wobec drugiego - pomimo braku nawet decyzji organu podatkowego - postępowanie takie jest kontynuowane, wniesiony jest akt oskarżenia i sprawa rozstrzygnięta jest przez sądy powszechne w dwóch instancjach.