Skargą kasacyjną pełnomocnik strony zaskarżył w całości wyrok Sądu
I instancji. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. – dalej zwana: p.p.s.a.) zarzucił naruszenie:
1) prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie:
a) art. 14 ust. 3 w zw. z art. 3 ust. 1 lit. f i g) Konwencji ze Zjednoczonym Królestwem poprzez brak jego zastosowania;
b) art. 22 ust. 2 lit. a i c) Konwencji ze Zjednoczonym Królestwem w zw.
z art. 27 ust. 8 u.p.d.o.f. poprzez ich błędną interpretację w oparciu o dowolne kryteria, co prowadzi do bezpodstawnego połączenia miejsca opodatkowania dochodów podatnika z rzekomym "obowiązkiem podatkowym" w Wielkiej Brytanii i bezzasadne uznanie, że zastosowanie wobec skarżącego metody wyłączenia z progresją w 2015 roku było uzależnione od zapłaty;
c) art. 22 ust. 2 lit. a i c) Konwencji ze Zjednoczonym Królestwem poprzez jego błędną interpretację, tj. powołanie się przez Sąd I instancji na jakieś nieokreślone bliżej wewnętrzne regulacje brytyjskie i niezdefiniowane bliżej instytucje prawne w rodzaju "obowiązku podatkowego w Wielkiej Brytanii";
d) art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez dokonanie przez Sąd I instancji, wbrew literalnemu brzmieniu przepisu ustawy, wykładni celowościowej przepisów podatkowych, która prowadzi do zwiększenia obciążeń podatkowych;
e) art. 7 w zw. z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP a contrario poprzez błędne stosowanie przez Sąd przepisów obcego prawa, które nie obowiązują w Polsce;
2. przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak uzasadnienia prawnego zaskarżonego wyroku w zakresie:
- braku podania podstawy prawnej w oparciu o którą Sąd uważa, iż zastosowanie do podatnika Konwencji ze Zjednoczonym Królestwem (w wersji z 2015 r.) jest uzależnione nie od wypełnienia przez podatnika przesłanek określonych w art. 14 ust. 3 w/w Konwencji, lecz od podlegania "obowiązkowi podatkowemu" w Wielkiej Brytanii,
- braku podania podstawy prawnej pozwalającej na zastosowanie w Polsce wobec podatnika norm wewnętrznego prawa podatkowego Wielkiej Brytanii,
- braku podania jakichkolwiek norm prawa wewnętrznego Wielkiej Brytanii, które miałyby zastosowanie do oceny, czy podatnik podlega "obowiązkowi podatkowemu"
w Wielkiej Brytanii,
- braku uzasadnienia prawnego, dlaczego Sąd I instancji uważa, że zastosowanie metody wyłączenia z progresją określonej w Konwencji ze Zjednoczonym Królestwem (w wersji z 2015 r.) jest uzależnione od wykazania zapłaty podatku w tym kraju;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 2a O.p. poprzez nierozstrzygnięcie niedających się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego na korzyść podatnika zgodnie z założeniem nowej procedury podatkowej i przyjęcie, iż w sprawie nie znajdzie zastosowania Konwencja ze Zjednoczonym Królestwem .
W efekcie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a nadto zasądzenie na rzecz strony zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podzielając stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji. Wniósł także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w tej sprawie nie wystąpiła.
Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych wskazanych
w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu zarówno przepisów postępowania, jak
i przepisów prawa materialnego. W istocie zakwestionowano wyłącznie tę część orzeczenia Sądu I instancji, w którym wyraził on pogląd, że skoro w Wielkiej Brytanii nie powstał obowiązek podatkowy w odniesieniu do przychodów/ dochodów z pracy podatnika jako marynarza zatrudnionego na statku "L.", podatnik nie zapłacił w Wielkiej Brytanii żadnego podatku i nie był podatnikiem w tym kraju, to jego dochody podlegają opodatkowaniu w całości w Polsce i nie miała do nich zastosowania Konwencja ze Zjednoczonym Królestwem, ani zasady określone
w art. 27 ust. 9 lub 9a u.p.d.o.f., jak i ulga abolicyjna z art. 27g ust. 1 u.p.d.o.f.
W takiej sytuacji, co do zasady, Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności rozpoznaje zarzuty naruszenia przepisów postępowania, ponieważ potwierdzenie ich zasadności może czynić zbędnym lub przynajmniej przedwczesnym rozpatrywanie zarzutów dotyczących ewentualnego naruszenia prawa materialnego.
Sąd I instancji prawidłowo dostrzegł, że w sprawie należało ustalić, czy skarżący obok opodatkowania w Polsce, jednocześnie może podlegać opodatkowaniu w Wielkiej Brytanii, a zatem czy w sprawie będzie miała zastosowanie Konwencja ze Zjednoczonym Królestwem. Należy bowiem zauważyć, że w toku postępowania odwoławczego skarżący wskazał, że uzyskiwał dochody z tytułu zatrudnia jako marynarz na rzecz podmiotu z tego kraju, a nie z Norwegii, jak twierdził wcześniej. Organ skoncentrował postępowanie podatkowe głównie na analizie informacji od brytyjskiej administracji podatkowej (także norweskiej, ale w tym kierunku kasator nie sformułował żadnych zarzutów) dotyczących tego, czy podatnik był zobowiązany do zapłaty podatku w Wielkiej Brytanii od dochodów z pracy najemnej na statku eksploatowanym w transporcie międzynarodowym. To, że statek "L.", na którym skarżący pracował jako marynarz, był wykorzystywany w transporcie międzynarodowym nie było sporne. Sąd I instancji, a wcześniej organ przyjęły, że podmiotem eksploatującym statek nie było przedsiębiorstwo posiadające siedzibę w Norwegii ani w Wielkiej Brytanii. Spółka A (zatrudniająca skarżącego na statku "L.") miała wprawdzie siedzibę w Norwegii, jednak świadczyła usługi zarządzania oraz rekrutacji załogi i nie eksploatowała faktycznie statku w transporcie międzynarodowym. Jednocześnie Sąd I instancji wskazał, że właścicielem rejestrowym statku "L." jest spółka L. LLC, zaś armatorem spółka B Ltd. - obie z adresem w Wielkiej Brytanii. Dalej Sąd ten stwierdził, że skarżący nie był na liście płac w Wielkiej Brytanii, nie zapłacił tam żadnego podatku, nie składał żadnych deklaracji podatkowych, stąd - wobec niezapłacenia/ niepobrania podatku zagranicą - nie miało miejsca ich podwójne opodatkowanie, stąd do dochodów podatnika nie ma zastosowania tzw. ulga abolicyjna, a mają zastosowanie tzw. ogólne zasady opodatkowania określone w u.p.d.o.f.
W tym zakresie należy stwierdzić, że ani Sąd I instancji ani organ nie ustaliły, czy spółka L. LLC bądź spółka B Ltd. w Wielkiej Brytanii były podmiotami eksploatującym statek w transporcie międzynarodowym i czy w 2015 roku były pracodawcą skarżącego. Argumentacja organu opierała się częściowo na tym, że skoro skarżący nie był na liście płac w Wielkiej Brytanii, nie zapłacił tam żadnego podatku, nie składał deklaracji podatkowych, to powinien zapłacić podatek w Polsce na zasadach ogólnych. Wnioski takie są jednak co najmniej przedwczesne. Po pierwsze, podmiotu eksploatującego statek, o którym mowa w art. 14 ust. 3 Konwencji ze Zjednoczonym Królestwem, nie można utożsamiać wyłącznie z pracodawcą zagranicznym skarżącego (tej okoliczności organ w ogóle nie ustalił) lub armatorem statku, którym w myśl art. 7 ustawy z 18 września 2001 r. Kodeks morski (Dz. U. z 2013 r. poz. 758 z zm.) jest ten, kto we własnym imieniu uprawia żeglugę statkiem morskim własnym lub cudzym. Po drugie, działalność żeglugowa w transporcie morskim obecnie cechuje się, w zasadzie powszechnym, rozdzieleniem kwestii właścicielskich (armatorskich), nadzoru technicznego, zarządu operacyjnego obejmującego kwestie m.in. zatrudnienia załogi, czy załadunku i rozładunku. Należy podkreślić, że zgodnie z art. II lit. j Konwencji o pracy na morzu (Dz. U. z 2013 r. poz. 845), pojęcie armatora oznacza właściciela lub inną organizację lub osobę, taką jak menedżer, agent lub osoba wynajmująca statek, która przejęła od właściciela odpowiedzialność za funkcjonowanie statku i która, przyjmując taką odpowiedzialność, zgodziła się przejąć obowiązki nałożone na armatorów zgodnie z niniejszą Konwencją, bez względu na to, czy jakakolwiek inna organizacja lub osoba wypełnia pewne obowiązki w imieniu armatora. Decydującym elementem uznania konkretnego podmiotu za podmiot eksploatujący jest rzeczywiste, a nie tylko przejawiające się w sferze własności, władztwo nad statkiem. Czynność eksploatowania statku nie zawsze bowiem wiąże się z wykonywaniem uprawnień właścicielskich (por. J.Młynarczyk, Armator jako przedsiębiorca, Rejent 1998, nr 3, s. 23). Z tych wszystkich względów dla ustalenia siedziby podmiotu eksploatującego statek w transporcie międzynarodowym znaczenie ma miejsce faktycznego zarządu nad statkiem. Tej kwestii – w odniesieniu do ww. podmiotów z Wielkiej Brytanii - organ jednak nie wyjaśnił, a WSA takie postępowanie niesłusznie zaakceptował. Nie można zatem wykluczyć, że np. spółka L. LLC działała w imieniu i na rzecz armatora statku - spółki B Ltd. Nie wiadomo również jaki związek z tymi spółkami miał skarżący. Sąd I instancji ani uprzednio organ nie podjęły próby ustalenia tych kluczowych faktów, które w dalszej kolejności pozwoliłyby na dokonanie wykładni użytego w Konwencji ze Zjednoczonym Królestwem wyrażenia "przedsiębiorstwo eksploatujące statek w transporcie międzynarodowym". Sąd I instancji zaakceptował jako wyłączny powód nieuznania racji skarżącego okoliczność, że nie był on podatnikiem w Wielkiej Brytanii. Całkowicie pominął natomiast ustalenie i rozstrzygnięcie, czy spółki L. LLC oraz BI Ltd. z Wielkiej Brytanii to przedsiębiorstwa eksploatujące statek w transporcie międzynarodowym i w jakiej relacji pozostawał z nimi skarżący.
Stosownie do art. 3 ust. 1 pkt g) Konwencji ze Zjednoczonym Królestwem, określenia "przedsiębiorstwo Umawiającego się Państwa" i "przedsiębiorstwo drugiego Umawiającego się Państwa" oznaczają odpowiednio przedsiębiorstwo prowadzone przez osobę mającą miejsce zamieszkania lub siedzibę w jednym Umawiającym się Państwie i przedsiębiorstwo prowadzone przez osobę mającą miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie. Z kolei określenie "transport międzynarodowy" oznacza wszelki transport statkiem morskim lub statkiem powietrznym, eksploatowanym przez przedsiębiorstwo Umawiającego się Państwa, z wyjątkiem przypadku, kiedy statek morski lub statek powietrzny eksploatowany jest wyłącznie między miejscami położonymi w drugim Umawiającym się Państwie - art. 3 ust. 1 pkt h) ww. Konwencji.
W kontekście powyższego eksploatację statku w transporcie należy utożsamiać z jego używaniem w żegludze do określonych, własnych celów, we własnym imieniu i na własną rzecz, zaś warunkiem eksploatacji statku w transporcie międzynarodowym jest uzyskiwanie przez eksploatującego przychodów z transportu międzynarodowego. Natomiast podstawową oznaką eksploatacji jest odprowadzanie podatków od zysków osiąganych z żeglugi danej jednostki. Kwestię dochodów z pracy najemnej reguluje art. 14 ww. Konwencji. W sytuacji, gdy w stosunku do dochodów uzyskanych przez skarżącego z tytułu pracy najemnej wykonywanej na pokładzie statku morskiego znajdzie zastosowanie art. 14 ust. 3 Konwencji ze Zjednoczonym Królestwem, według którego dochody osiągnięte z tytułu pracy najemnej wykonywanej na pokładzie statku eksploatowanego w transporcie międzynarodowym przez przedsiębiorstwo z siedzibą w Wielkiej Brytanii, mogą być opodatkowane zarówno w Wielkiej Brytanii, jak i w państwie rezydencji, tj. w Polsce, w celu zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu w Polsce należy zastosować właściwą metodę zapobiegania podwójnemu opodatkowaniu (art. 22 ust. 2 Konwencji, a także właściwe przepisy u.p.d.o.f.). Aby to było możliwe konieczne jest jednak ustalenie podstawowych faktów, a mianowicie czy w 2015 roku podatnik osiągał dochody z tytułu pracy najemnej wykonywanej na pokładzie statku eksploatowanego w transporcie międzynarodowym przez przedsiębiorstwo z siedzibą w Wielkiej Brytanii. Ponieważ ustaleń tych nie dokonał organ, a Sąd I instancji stanowisko to zaakceptował, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w punkcie 1 na podstawie art. 188 p.p.s.a. W tej sytuacji, skoro stan faktyczny nie został należycie ustalony, przedwczesne okazały się zarzuty materialnoprawne.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 209, art. 203 pkt 1,
art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) i pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat
za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).