4. Organ decyzją z dnia 30 listopada 2020 r. odmówił uchylenia własnej decyzji ostatecznej z dnia 22 września 2015 r., stwierdzając, że przedłożona przez Skarżącego dokumentacja była już znana organowi w dniu wydania decyzji ostatecznej, okoliczności nie są nowe. W sprawie nie ujawniono nowych faktów ani dowodów, a tylko takie mogą uzasadniać wznowienie postępowania.
5. Skarżący odwołał się od decyzji wskazując, że kwota uzyskana ze sprzedaży mieszkania została wydana w terminie na własne potrzeby mieszkaniowe - na zakup i budowę oraz adaptację domu, co potwierdzają istotne okoliczności. Otrzymane zadatki (120 000 zł) zostały wydane na cel mieszkaniowy, co ma potwierdzenie w fakturach VAT. Spłata przez kupujących mieszkanie od Skarżącego pożyczki hipotecznej w wysokości 300 000 zł dokonanej bezpośrednio na rzecz banku również została wydatkowana na cel mieszkaniowy - Skarżący potwierdził, że pożyczkę przeznaczył na zapłatę zaliczki tytułem zakupu nieruchomości, na koszty związane z budową i adaptacją budynku na własne cele mieszkalne, na co ma potwierdzenie w postaci faktur VAT, w części na koszty związane z zawarciem umowy z dnia 11 stycznia 2010 r., w części na spłatę kredytu hipotecznego. To, że wydatki poniesione na cele mieszkaniowe nastąpiły przed zbyciem nieruchomości, nie niweczy prawa do zwolnienia podatkowego.
6. Organ wskazał, że dokumenty, na które powołał się Skarżący nie są nowe - istniały w chwili orzekania, a część z nich nie została okazana przez stronę i z tej przyczyny organ ich nie znał. Zdaniem organu nie było możliwości, aby Skarżący nie znał dowodów, na które obecnie się powołuje, gdyż był on stroną umów cywilnoprawnych, dotyczących przedwstępnych warunkowych umów sprzedaży nieruchomości. Skarżący nie mógł nie znać stanu swojego rachunku bankowego, nie wiedzieć o otrzymaniu zadatków z tytułu umów przedwstępnych, ponadto nie mógł nie wiedzieć o fakturach dotyczących wydatków poniesionych w latach 2009-2010. Zdaniem organu nie zaistniały przesłanki z art. 240 § 1 pkt 5 O.p. Wskazał, że wzywał Skarżącego do okazania dokumentacji, w związku z czym Skarżący miał możliwość w postępowaniu wymiarowym przedstawić to, na co później się powoływał domagając się wznowienia. Zdaniem organu działania Skarżącego zmierzają do przeprowadzenia powtórnego postępowania instancyjnego, co nie jest możliwe w trakcie postępowania wznowieniowego.
7. Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując, że:
- sprawa była rozpoznawana przez NSA pod sygn. akt II FSK 2475/17,
- we wniosku o wznowienie Skarżący ograniczył się do podstawy z art. 240 § 1 pkt 5 O.p., w przypadku tej podstawy organ podejmuje działania z urzędu,
- w toku postępowania Skarżący zgłaszał, że "zgodnie z faktami, które są niepodważalne i można ich łatwo dowieść, wszystkie okoliczności związane z uzyskaniem przeze mnie pożyczki hipotecznej w banku jednoznacznie wskazują, że pożyczka ta była przeznaczona i wykorzystana na moje własne cele mieszkaniowe". Zdaniem sądu zadaniem organu było wezwanie Skarżącego do sprecyzowania wypowiedzi i wskazania nowych dowodów, lub okoliczności faktycznych, o których mówi art. 240 § 1 pkt 5 O.p.,
- Sąd przyznał rację organowi, że organ w rozstrzygnięciu uwzględnił umowy przedwstępne i faktury mimo ich fizycznego braku - postanowienia z nich zostały zawarte w umowach ostatecznych, gdzie zawarto informacje o ich zawarciu oraz o zapłacie zadatków. Przed wydaniem decyzji ostatecznej organ dysponował pismem banku z dnia 8 stycznia 2010 r. o wyrażeniu zgody na zwolnienie zabezpieczenia wraz z oświadczeniem zawierającym pozwolenie na wykreślenie hipoteki. W postępowaniu wymiarowym podatnik mógł złożyć odwołanie - nie uczynił tego. Postępowanie wznowieniowe nie jest ponownym postępowaniem wymiarowym, opiera się na innych przesłankach,
- Skarżący przedłożył zestawienie wydatków wynikających z faktur. Jednak faktury za 2010 r. – jak same organy przyznały – były nowe i nieznane organowi w dacie wydania decyzji ostatecznej. Zdaniem organu Skarżący dysponował tymi fakturami i mógł je swobodnie przedstawić. Sąd się z tym nie zgodził. Organ wiedział, że doszło u Skarżącego do przeszukania i zabezpieczenia dokumentów. Skarżący podkreślał, że nie dysponuje dokumentacją ze względu na zajęcie jej przez policję/prokuraturę. Organ podatkowy uznał, że skoro z opisu segregatorów wynika, że zajęto tylko dokumenty związane z działalnością gospodarczą Skarżącego – to tak faktycznie było. Organ przyjął, że opis segregatorów jest wystarczający,
- w postępowaniu wznowieniowym Skarżący przedłożył nowe dokumenty związane z adaptacją nieruchomości, które nie były znane organowi oraz o których - zdaniem sądu - Skarżący nie mógł wiedzieć bowiem nie widniały one w pierwotnie złożonym zestawieniu. Organ nie zweryfikował, czy te dokumenty znajdowały się w dokumentacji zabezpieczonej w postępowaniu karnym - nie sposób uznać, że w zabezpieczonym materiale dowodowym były tylko i wyłącznie dokumenty związane z prowadzoną przez Skarżącego działalnością gospodarczą,
-zaskarżona decyzja narusza art. 240 § 1 pkt 5 O.p., albowiem pomimo jego wyraźnego brzmienia, organ odwoławczy przyznając jednocześnie, że wskazane nowe faktury wypełniają dyspozycję tego przepisu, nie uwzględnił ich przy rozstrzygnięciu.
Sąd stwierdził, że należy zweryfikować, czy faktury obejmują wydatki mieszkaniowe w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 131 i ust. 25 pkt 1 lit. d) u.p.d.o.f. w świetle art. 240 § 1 pkt 5 O.p.
8. Powyższy wyrok został zaskarżony skargami kasacyjnymi zarówno przez organ, jak i Skarżącego.
8.A Skarżący zaskarżył wyrok w części, tj. pkt 1 i uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w tej części w jakiej sąd nie uwzględnił zarzutów Skarżącego i nie uznał, że określone dokumenty złożone w postępowaniu wznowieniowym nie wskazują na nowe okoliczności faktyczne, lub nie są nowymi dowodami dla sprawy.
Skarżący zarzucił Sądowi naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej: P.p.s.a.), tj. art. 21 ust. 1 pkt 32 u.p.d.o.f. w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2006 r. Nr 217, poz. 1588) oraz art. 240 § 1 pkt 5, art. 245 § 1 pkt 1 i 2 O.p. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. poprzez błędną wykładnię tych przepisów i w efekcie niewłaściwe zastosowanie przy przyjęciu za organem odwoławczym, że:
- brak aktów notarialnych umów przedwstępnych nie wpłynął na wydane rozstrzygnięcie, bowiem z umów ostatecznych wynikały okoliczności związane z otrzymywaniem przez Skarżącego kwoty tytułem zaliczki i zadatku;
- pomimo braku faktur z 2009 r., które miały dokumentować wydatki Skarżącego "na własne cele mieszkaniowe", organ miał o nich wiedzę z zestawienia przekazanego przez podatnika, jednakże nie uznał ich za wydatkowane na ten cel, gdy tymczasem określone dokumenty złożone w postępowaniu wznowieniowym wskazują na nowe okoliczności faktyczne lub są nowymi dowodami istotnymi dla sprawy i że one istniały na dzień wydania decyzji, tj. 22 września 2015 r., ale nie były znane organowi orzekającemu w zwykłym postępowaniu podatkowym,
2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), tj. art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180, art. 187 § 1, art. 191 O.p. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd określonych zarzutów naruszenia powyższych przepisów materialnych, w sytuacji gdy Skarżący działał w zaufaniu do organu podatkowego, ponieważ odnośnie wydatków na cele mieszkaniowe dokonanych przez Skarżącego przed dniem sprzedaży mieszkania tj. przed dniem 4 stycznia 2010 r., to Skarżący odpowiadał na wezwania organu podatkowego odnośnie przedłożenia określonych dowodów za żądany okres, a mianowicie organ pierwszej instancji przed wydaniem decyzji w postępowaniu zwykłym z dnia 22 września 2015 r., pismem z dnia 20 lipca 2015 r. wzywał Skarżącego do przedłożenia dowodów potwierdzających poniesienie wydatków na cele mieszkaniowe, ale tylko za okres od "04.01.2010 r. - 04.01.2012 r." w tym "potwierdzających spłaty kredytów" i "dokumentów (faktur VAT, rachunków)", a nie za okres przed dniem 4 stycznia 2010 r.
W skardze kasacyjnej zawarto wnioski o uwzględnienie skargi kasacyjnej poprzez orzeczenie na podstawie art. 184 P.p.s.a. i wskazanie prawidłowego uzasadnienia wyroku poprzez uznanie, że określone dokumenty złożone w postępowaniu wznowieniowym wskazują na nowe okoliczności faktyczne, lub są nowymi dowodami istotnymi dla sprawy, i że istniały w dzień wydania decyzji, tj. 22 września 2015 r., ale nie były znane organowi, zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego, rozpoznanie sprawy na rozprawie. W piśmie z dnia 12 października 2022 r. (w terminie) pełnomocnik Skarżącego doprecyzował na wezwanie sądu, że ze względu na charakter zaskarżenia (zaskarżenie uzasadnienia) w skardze kasacyjnej został złożony wniosek o orzeczenie w trybie art. 184 P.p.s.a., tj. o oddalenie skargi kasacyjnej, gdyż oddalenie to następuje również wówczas, że gdy samo orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Z ostrożności procesowej pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w punkcie 1 i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
8B. Organ zaskarżył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania:
- w szczególności: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 240 § 1 pkt 5 O. p. poprzez błędne stwierdzenie, że organy podatkowe nie wypełniły w całości wskazań zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2019 r., II FSK 2475/17 w zakresie, w jakim organy podatkowe nie zwróciły się do Skarżącego o sprecyzowanie fragmentu wniosku z dnia 25 stycznia 2016 r., o treści: "zgodnie z faktami, które są niepodważalne i można ich łatwo dowieść, wszystkie okoliczności związane z uzyskaniem przeze mnie pożyczki hipotecznej w banku jednoznacznie wskazują, ze pożyczka ta była przeznaczona i wykorzystana na moje własne cele mieszkaniowe. ".
Ponadto Sąd pierwszej instancji błędnie wskazał, że organy oparły rozstrzygnięcie jedynie na trzech okolicznościach podnoszonych przez stronę, tj.:
- braku w postępowaniu zwykłym dokumentów w postaci dwóch umów przedwstępnych, dotyczących nabycia domu oraz sprzedaży mieszkania, - braku faktur z 2009 r., mających dokumentować wydatki na cel mieszkaniowy, - ujawnienia "nowych i nieznanych organowi" 8 faktur związanych z adaptacją domu na cel mieszkaniowy.
W skardze kasacyjnej zawarto wnioski o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, orzeczenie co do istoty sprawy poprzez rozpatrzenie skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 11 stycznia 2022 r., tj. oddalenie skargi, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Odpowiedzi na skargi kasacyjne nie zostały wniesione.
O terminie rozprawy strony zostały powiadomione; na rozprawie stawił się m.in. Skarżący osobiście, złożył dwa załączniki do protokołu rozprawy (k. 130 i 134).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skargi kasacyjne nie mają usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegają oddaleniu.
9. Trafnie zwraca uwagę WSA, że decyzją z dnia 22 września 2015 r. organ określił Skarżącemu podatek dochodowy w kwocie 30.062 zł, z tytułu sprzedaży nieruchomości w dniu 4 stycznia 2010 r., Skarżący nie wniósł odwołania i bez względu na powody takiego działania Skarżącego - decyzja stała się ostateczna.
Nie uznano wydatków na cele mieszkaniowe w postaci:
- spłaty pożyczki hipotecznej udzielonej w dniu 20 maja 2009 r. w wysokości 307.500 zł, gdyż – według organu podatkowego – skoro w treści tej umowy wskazano, że "pożyczka nie jest przeznaczona na nabycie określonej rzeczy lub usługi" – to nie została udzielona konkretnie na cele mieszkaniowe, a na dowolny cel;
- zakupu materiałów i usług budowlanych w kwocie około 26.076 zł, stanowiącej około 40% wartości przedłożonych faktur, odnoszącej się do części budynku przeznaczonej na działalność gospodarczą (stosunek powierzchni mieszkalnej do biurowej to 40 do 60);
- spłaty rat kredytu mieszkaniowego (3x po 2.960,43 zł) w połowie stycznia 2012 r. w lutym, 2012 r. i marcu 2012 r., tj. po upływie dwóch lat od dnia sprzedaży mieszkania - w dniu 4 stycznia 2010 r.;
- zaliczki w wysokości 200.000 zł uzyskanej przelewem w dniu 22 maja 2009 r., tj. przed dniem sprzedaży mieszkania - 4 stycznia 2010 r.
Jednak kwestia uznania bądź nieuznania kosztu za wydatek na cele mieszkaniowy jest zamknięta.
Niniejsza sprawa w przedmiocie wznowienia postępowania nie jest ponownym rozpatrzeniem tego, czy określone wydatki mogą stanowić wydatki na cel mieszkaniowy. W niniejszym postępowaniu sprawdzeniu podlega, czy wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję.
Wznowienie postępowania ma na celu sprawdzenie, czy postępowanie wymiarowe, w którym decyzję wydano, było dotknięte przynajmniej jedną z kwalifikowanych wad procesowych wymienionych wyczerpująco w przepisach prawa. Celem wznowionego postępowania jest:
- ustalenie, czy postępowanie zwykłe (wymiarowe) było dotknięte wadami,
- ustalenie, czy - i w jakim zakresie - wadliwość postępowania wymiarowego wpłynęła na decyzję ostateczną,
- usunięcie wadliwości postępowania.
W postępowaniu wznowieniowym nie dokonuje się pełnej merytorycznej kontroli decyzji podatkowej, która stała się ostateczna na skutek niewniesienia odwołania.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zaprezentowaną przez Sąd pierwszej instancji wykładnię art. 240 § 1 pkt 5 O.p. W aktach administracyjnych (t. 1, k 59-128.) znajdują się faktury dotyczące m.in. materiałów budowlanych. Zostały załączone przy piśmie z dnia 31 lipca 2015 r. Przy piśmie zaś z dnia 27 sierpnia 2020 r. (t. II akt administracyjnych, k. 629) znajduje się spis faktur związanych z adaptacją domu – faktur jest 280, wszystkie zostały opisane i w zestawieniu tabelarycznym wskazano, których z nich nie było w zestawieniu przy piśmie z dnia 31 lipca 2015 r. W zakresie niektórych faktur z 2010 r. organ przyznał, że co prawda nie były one znane organowi podatkowemu w dacie wydania decyzji ostatecznej, ale nie można ich uznać za nowe bowiem istniały
i podatnik dysponował nimi i mógł je przedstawić w toku postępowania zwyczajnego. Z tym twierdzeniem zasadnie nie zgodził się sąd pierwszej instancji. Podkreślił, że z akt wynika i jest to okoliczność podnoszona wielokrotnie przez Skarżącego, że organy w postępowaniu karnym zajęły dokumentację podatkową Skarżącego celem jej zabezpieczenia po przeszukaniu w dniu 28 listopada 2012 r. Skarżący informował w dniu 2 lutego 2015 r., że fakturami nie dysponuje. Co prawda organy planowały zająć tylko faktury dotyczące działalności gospodarczej Skarżącego, ale nie można wykluczyć, że faktury istotne dla sprawy zawieruszyły się w zajętej dokumentacji. Dlatego wskazania WSA zawarte w uzasadnieniu wyroku są prawidłowe i istotne dla sprawy (str. 23 i nast.). Trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, że organ powinien sprawdzić w ponownym postępowaniu, czy uwzględnił wszystkie faktury przedstawione przez Skarżącego.
10. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny oddalił obie skargi kasacyjne na podstawie art. 184 P.p.s.a., a w zakresie zwrotu kosztów postępowania - odstąpiono od ich zasądzenia.