Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 19 października 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 345/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej jako "WSA" lub "sąd pierwszej instancji") uwzględnił skargę M. A. (dalej "skarżąca") i uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej "organ podatkowy", "DIAS" lub "Dyrektor IAS") z 16 grudnia 2022 r. wraz z poprzedzającą ją decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. (dalej "Naczelnik US" "NUS" lub "organ I instancji") z 28 kwietnia 2021 r., w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 2009 r. oraz odsetek za zwłokę od zaliczek na ten podatek za poszczególne miesiące 2009 r. Pełen tekst powyższego wyroku (oraz innych orzeczeń sądów administracyjnych przywołanych poniżej) dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (adres: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, zw. w skrócie "CBOSA").
2. Stan sprawy przedstawiony przez sąd pierwszej instancji.
2.1. Naczelnik US – w wyniku ponownego rozpoznania sprawy – decyzją z 28 kwietnia 2021 r. określił skarżącej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. w kwocie 500.753 zł, a także odsetki za zwłokę od niewpłaconych w terminie zaliczek na ten podatek za poszczególne miesiące 2009 r. w łącznej kwocie 28.232 zł. Zdaniem NUS skarżąca zaniżyła podstawę opodatkowania w wyniku zaniżenia przychodów z działalności gospodarczej oraz zawyżenia kosztów uzyskania przychodów. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Dyrektor IAS w pierwszej kolejności przyjął, że nie wystąpiły przeszkody do orzekania o zobowiązaniach skarżącej. Bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, który w niniejszej sprawie upływałby 31 grudnia 2015 r., został bowiem zawieszony na skutek wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 70 § 6 pkt 1, 2 i 4 oraz art. 70 § 7 pkt 5 i art. 70c ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.; zw. dalej "Op"). Dyrektor IAS podzielił nadto stanowisko NUS w zakresie zaniżenia podstawy opodatkowania. Za chybione uznał przy tym zarzuty odwołania (zob. s. 2-9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).
2.2. W skardze do WSA pełnomocnik skarżącej (radca prawny) wystąpił
o uchylenie decyzji organów obu instancji i umorzenie postępowania w sprawie. Stawiając zarzuty materialnoprawne i procesowe stwierdził, że organ podatkowy wykorzystał prowadzone (zawieszone przez siedem lat) postępowanie karnoskarbowe w sposób instrumentalny w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia spornych zobowiązań. Zdaniem autora skargi, podobne wnioski powinny dotyczyć również postępowania zabezpieczającego, gdyż trwa ono prawie 9 lat. Zdaniem skarżącej, zarówno w postępowaniu karnoskarbowym, jak i w postępowaniu zabezpieczającym, brak jest realnej aktywności organów prowadzących te postępowania, co wypełnia kryteria instrumentalnego prowadzenia tychże postępowań. Brak było zatem podstaw do wydawania decyzji po upływie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych. Skarżąca sformułowała nadto – z ostrożności procesowej – zarzuty dotyczące sposobu określenia zobowiązań podatkowych na skutek odstąpienia od zastosowania instytucji szacowania przewidzianej w art. 23 § 3 Op. Dyrektor IAS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
2.3. WSA w Gliwicach uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.; zw. dalej "ppsa"). Wskazał, że istota sporu koncentrowała się na ustaleniu, czy doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego skarżącej, a w związku z tym braku podstaw do wydania decyzji. W ocenie sądu pierwszej instancji bieg terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych skarżącej pozostawał zawieszony w okresie od 3 marca 2014 r. do 9 czerwca 2017 r. Z tej przyczyny każda inna czynność podjęta wobec skarżącej w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia w powyższym okresie nie mogła "kolejno" zawiesić biegu tego terminu (zob. s. 18 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Doręczenie skarżącej zarządzeń zabezpieczenia 5 maja 2014 r., jak i wszczęcie postępowania karnoskarbowego 11 maja 2015 r., nie odnosiło zatem skutków prawnych wpływających na bieg terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych, gdyż termin ten był już zawieszony. Termin właściwy dla wydania decyzji upływał zatem – w ocenie WSA – 8 kwietnia 2018 r. (dla odsetek) oraz 8 kwietnia 2019 r. (dla zobowiązania głównego). Sąd pierwszej instancji zauważył przy tym, że organ podatkowy wydał decyzję 28 kwietnia 2021 r., tj. po upływie terminu przedawnienia. W dalszej części rozważań WSA przedstawił krytyczne uwagi dotyczące działań organów podatkowych (np. co do niedopuszczalności wydania po raz drugi decyzji o zabezpieczeniu), a także odnosząc się do zarzutów skargi (zob. s. 18-25 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).
2.4. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik Dyrektora IAS (radca prawny). Wystąpił o uchylenie ww. wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ppsa pełnomocnik Dyrektora IAS postawił wyrokowi WSA zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego (1-3) oraz przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (4-8), tj. naruszenie: