Wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2026, sygn. II FSK 555/23

WSA w Gliwicach co do zasady podzielił rozważania teoretyczne Dyrektora KIS, przy czym stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja, kiedy to podatnik dokonując czynności prawnej (jednej lub wielu), osiąga taki sam efekt ekonomiczny, jaki osiągnąłby poprzez wypłatę zysku w formie dywidendy. Organ dokonał bowiem błędnej wykładni art. 28m ust. 3 u.p.d.o.p. Z przepisu tego wynika bowiem, że do powstania dochodu z ukrytych zysków dochodzi w przypadku, gdy wynagrodzenie z tytułu umorzenia udziału lub zmniejszenia wartości udziału wypłacane jest z zysku. W związku z tym, nie obejmuje umorzenia łączącego się z obniżeniem kapitału zakładowego, takiego, które nie następuje z zysku. Sąd podzielił przy tym pogląd Spółki, że definicja ustawowa ukrytych zysków zbudowana została nie tylko poprzez określenie elementów współtworzących tą definicję, ale także poprzez wskazanie katalogu przykładowych transakcji (stanów faktycznych), w których ustawodawca dostrzega powstanie ukrytych zysków. Jakkolwiek można zgodzić się, że przedmiotowy katalog ma charakter otwarty, to nie można umniejszać tego, że również jest częścią przepisu definiującego ukryte zyski.

Skoro zgodnie z brzmieniem powołanego przepisu do opodatkowania dochodu z tytułu ukrytych zysków dochodzi w przypadku, gdy wynagrodzenie z tytułu umorzenia czy zmniejszenia wartości udziału wypłacane jest z zysku, to jednoznacznie z tego wynika (a co najmniej przez wniosek a contrario), że dochód z tytułu ukrytych zysków nie powstaje, jeżeli przedmiotowe wynagrodzenie nie jest wypłacane z zysku. Ukryte zyski nie obejmują więc wypłaty wynagrodzenia w związku z obniżeniem kapitału zakładowego w drodze zmniejszenia wartości nominalnej udziałów - takiego, które nie następuje z zysku, lecz ze środków pieniężnych wpłaconych przez wspólników tytułem wkładu na pokrycie kapitału zakładowego. W przedstawionym zdarzeniu przyszłym otrzymane przez wspólników świadczenie wynikające z obniżenia kapitału zakładowego Spółki poprzez zmniejszenie wartości nominalnej udziałów i wypłaty z tego tytułu wynagrodzenia ze środków pieniężnych wpłaconych przez wspólników tytułem wkładu na pokrycie kapitału zakładowego (a więc nie z zysku) nie stanowi zatem dochodu z tytułu ukrytych zysków, o którym mowa w art. 28m u.p.d.o.p., a w konsekwencji nie powstanie obowiązek podatkowy na gruncie CIT estońskiego. Tym samym nie będziemy mieć do czynienia z ukrytymi zyskami, o których mowa w art. 28m ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 28m ust. 3 pkt 5 u.p.d.o.p.

Dyrektor KIS wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok w całości. Organ zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 28m ust. 3 u.p.d.o.p., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skoro przepis ten wymienia (w pkt 5) jako ukryte zyski jedynie wynagrodzenie tytułem zmniejszenia wartości udziału wypłacone z zysku - to takie wynagrodzenie wypłacane ze środków pieniężnych wpłaconych przez wspólników tytułem wkładu na pokrycie kapitału zakładowego (nie z zysku) nie stanowi dochodu z ukrytych zysków; podczas gdy prawidłowa wykładnia powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że w związku z faktem, iż katalog ukrytych zysków, zawarty w art. 28m ust. 3 u.p.d.o.p., ma charakter otwarty, wyszczególnienie części z nich nie oznacza, że są to jedyne kategorie dochodu uznane za ukryte zyski, a w konsekwencji do zysków takich należy zaliczyć również dochód związany z wypłatą wynagrodzenia tytułem zmniejszenia wartości udziałów, ze środków pieniężnych wpłaconych przez wspólników na poczet wkładu;

2) art. 28m ust. 3 oraz art. 28m ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p., poprzez ich niezastosowanie na skutek błędnego przyjęcia, że otrzymane przez wspólników spółki z o.o. wynagrodzenie z tytułu obniżenia kapitału zakładowego spółki poprzez zmniejszenie wartości nominalnej udziałów, wypłacone ze środków pieniężnych wpłaconych przez wspólników tytułem wkładu na pokrycie kapitału zakładowego (a nie z zysku), nie stanowi dochodu z tytułu ukrytych zysków, o którym mowa w art. 28m ust. 3 u.p.d.o.p., a w konsekwencji nie powstanie dochód podlegający opodatkowaniu ryczałtem na podstawie art. 28m ust. 1 pkt 2; podczas gdy wypłata wynagrodzenia z tytułu obniżenia wartości udziałów jest świadczeniem związanym z prawem do udziału w zysku, innym niż podzielony zysk, którego beneficjentem jest udziałowiec, a tym samym stanowi dochód z tytułu ukrytych zysków, czego konsekwencją jest obowiązek opodatkowania go ryczałtem, o którym mowa w 28m ust. 1 pkt 2.

W oparciu o powyższe zarzuty organ wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach; zasądzenie od skarżącej na rzecz organu podatkowego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżąca Spółka nie złożyła odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna organu jest niezasadna.

Spór w sprawie koncentruje się na powstaniu obowiązku podatkowego z tytułu dochodu z ukrytych zysków podlegającego opodatkowaniu tzw. estońskim CIT-em, w sytuacji, kiedy spółka z o.o. obniżyła kapitał zakładowy poprzez zmniejszenie wartości nominalnej udziałów i wypłaciła z tego tytułu wspólnikom wynagrodzenie ze środków pieniężnych, wpłaconych wcześniej przez wspólników tytułem wkładu na pokrycie kapitału zakładowego.

Zgodnie ze spornym przepisem art. 28m ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p., opodatkowaniu ryczałtem podlega dochód odpowiadający wysokości ukrytych zysków (dochód z tytułu ukrytych zysków). W art. 28m ust. 3 u.p.d.o.p. ustawodawca zawarł definicję "ukrytych zysków". Zgodnie z tym przepisem przez ukryte zyski, o których mowa w ust. 1 pkt 2, rozumie się świadczenia pieniężne, niepieniężne, odpłatne, nieodpłatne lub częściowo odpłatne, wykonane w związku z prawem do udziału w zysku, inne niż podzielony zysk, których beneficjentem, bezpośrednio lub pośrednio, jest udziałowiec, akcjonariusz albo wspólnik lub podmiot powiązany bezpośrednio lub pośrednio z podatnikiem lub z tym udziałowcem, akcjonariuszem albo wspólnikiem, w szczególności, między innymi: wypłacone z zysku wynagrodzenie z tytułu umorzenia udziału (akcji), ze zmniejszenia wartości udziału (akcji), z wystąpienia wspólnika ze spółki, ze zmniejszenia udziału kapitałowego wspólnika w spółce (28m ust. 3 pkt 5 u.p.d.o.p. w brzmieniu obowiązującym w 2022 r.). Z kolei w art. 28m ust. 4 u.p.d.o.p. ustawodawca zawarł katalog enumeratywnie wymienionych świadczeń, które nie zaliczają się do ukrytych zysków.

Skład orzekający stwierdza, że sąd pierwszej instancji prawidłowo zauważył, że jakkolwiek definicja ustawowa "ukrytych zysków" oparta jest nie tylko na określeniu elementów ją współtworzących, lecz również poprzez wskazanie otwartego katalogu przykładowych transakcji (stanów faktycznych), w których ustawodawca dostrzega powstanie ukrytych zysków. Jak zaś wynika z powoływanych wyżej przepisów, do opodatkowania dochodu z tytułu ukrytych zysków dochodzi w przypadku, gdy wynagrodzenie z tytułu umorzenia czy zmniejszenia wartości udziału wypłacane jest z zysku, a zatem a contrario: dochód z tytułu ukrytych zysków nie powstaje, jeżeli przedmiotowe wynagrodzenie nie jest wypłacane z zysku.

Ustawodawca w przykładowym wyliczeniu odniósł się wprost do przypadku wypłaty wynagrodzenia z tytułu zmniejszenia wartości udziału, przy czym podkreślenia wymaga, że podlega ono opodatkowaniu CIT estońskim, gdy jest wypłacane z zysku (art. 28m ust. 3 zd. pierwsze w zw. z pkt 5 u.p.d.o.p.). Hipotetycznie więc przyjmując, gdyby w każdym przypadku wypłaty wynagrodzenia z tytułu umorzenia udziału (akcji), ze zmniejszenia wartości udziału (akcji), z wystąpienia wspólnika ze spółki, ze zmniejszenia udziału kapitałowego wspólnika w spółce, mielibyśmy mieć do czynienia z ukrytym zyskiem, zupełnie zbędny byłby ten element treści przepisu art. 28m ust. 3 pkt 5 u.p.d.o.p., który łączy opodatkowanie w spółce (ukryty zysk) z wynagrodzeniem "wypłaconym z zysku".

Z opisu stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego zawartego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej wynika, że do wypłaty dochodzi kosztem praw do udziału, a nie w związku z posiadaniem tego prawa. Umorzenie udziałów oznacza bowiem umorzenie wspomnianego prawa. Zysku, z którego wypłata na rzecz wspólników podlega opodatkowaniu ryczałtem od dochodów spółek, nie można utożsamiać z zyskiem wypracowanym przez spółkę w okresie wcześniejszym (w którym podlegała opodatkowaniu na zasadach ogólnych). Na marginesie wypada zauważyć, że art. 28d ustawy u.p.d.o.p. nakazuje wydzielenie zysku osiągniętego w okresie opodatkowania ryczałtem od zysków z lat z okresu opodatkowania na zasadach ogólnych.

Mając na uwadze powyższe, za niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia art. 28m ust. 3 oraz art. 28m ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 in fine p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.