Uzasadnienie
Zaskarżonym kasacyjnie wyrokiem z 24 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Ol 431/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę F. spółka z o.o. w P. (dalej zwana: spółka lub skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z 7 września 2023 r. nr 2801-IOD.4100.2.2023 w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2014 r.
Z akt sprawy przedłożonych Sądowi wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] decyzją z 27 stycznia 2023 r. określił spółce zobowiązanie w podatku dochodowym od osób prawnych za 2014 rok w wysokości wyższej niż deklarowane. Powodem były ustalenia tego organu, według których spółka, po pierwsze - zaniżyła przychody poprzez wadliwe zaksięgowanie faktur dokumentujących wykonane usługi jako przychody międzyokresowe podlegające rozliczeniu w przyszłych okresach, i po drugie - w listopadzie 2014 r. zawyżyła koszty uzyskania przychodów poprzez zaliczenie w ich ciężar kwot z faktury niedokumentującej rzeczywistych zdarzeń gospodarczych (usługi reklamowe i marketingowe).
Ustalenia te, po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, zaakceptował Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie. Organ ten dodatkowo wyjaśnił,
że zobowiązanie spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2014 rok nie uległo przedawnieniu, gdyż bieg terminu przedawnienia został zawieszony na podstawie art. 70 § 6 pkt 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm. – dalej zwana: O.p.). Mianowicie 20 grudnia 2019 r. zostało spółce doręczone zarządzenie zabezpieczenia w związku z prawomocną decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z 15 listopada 2019 r. dot. podatku dochodowego od osób prawnych za 2014 rok (zob. wyrok NSA z 12 maja 2021r. sygn. III FSK 327/21). Niezależnie od tego Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] 30 listopada 2020 r. wszczął wobec spółki postępowanie przygotowawcze w sprawie o czyn z art. 56 § 1 w zw. z art. 6 § 2 ustawy z 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2020 r. poz. 19 ze zm. – dalej zwany: k.k.s.), zawiadamiając spółkę o tym, jak i o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w dniu 24 grudnia 2020 r., stosownie do art. 70c O.p. W tym zakresie organ odwołał się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 maja 2021 r. sygn. I FPS 1/21 i wyjaśnił, przedstawiając obszerną argumentację, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego nie miało charakteru instrumentalnego. Organ odwoławczy wskazał również, że spółka została zarejestrowana 29 listopada 2013 r., a w 2014 r. udziałowcami byli: najpierw E. D. i D. D., a następnie A. G. i J. S.. Spółka w 2015 roku już nie wykazywała oznak działalności, a w 2017 roku została wykreślona z odpowiedniego rejestru z uwagi na zaprzestanie składania deklaracji VAT-7.
Odnośnie zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatku wynikającego z zakwestionowanej faktury z 14 listopada 2014 r. wystawionej przez "K."
sp. z o.o. za usługi reklamowe i marketingowe, organ - powołując art. 15 ust. 1 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 851 ze zm. – dalej zwana: u.p.d.o.p.) - podniósł, że spółka nie przedłożyła żadnych dowodów potwierdzających wykonanie usługi oraz istnienie związku wydatku z jej przychodami. Przedmiotem ww. usługi miała być reklama i marketing, pozyskiwanie nowych klientów, współpraca z hotelami, restauracjami, menadżerami, promowanie spółki. Usługę miał świadczyć osobiście J. S., [...] i jednocześnie wspólnik-właściciel oraz prezes zarządu ww. spółki "K.", a także udziałowiec skarżącej. Skarżąca nie zwarła jednak w ww. zakresie żadnej umowy na świadczenie usług, nie posiadała dokumentów na okoliczność ich wykonania, strategii marketingowej, analiz, raportów, sprawozdań, kalkulacji, czy choćby kosztorysu. Nie uzyskała też w związku z ww. kosztem żadnych przychodów. Dowodami na okoliczność wykonania usługi nie rozporządzał też wykonawca. Dowodzi to, jak ocenił organ, że zakwestionowana faktura dokumentuje usługi, których nie wykonano.
Organ odwoławczy podzielił ponadto niekwestionowane przez spółkę stanowisko organu I instancji, co do zaniżenia przychodów wskutek błędnego zaksięgowania faktur.
Na wydaną w tej sprawie decyzję ostateczną spółka wniosła skargę, którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd wyjaśnił, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego nie miało w tej sprawie na celu wyłącznie zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. W dacie wszczęcia postępowania karnego skarbowego zachodziły zarówno materialnoprawne, jak i procesowe podstawy. Organ dochodzenia miał podstawy do przyjęcia, że istnieje związek pomiędzy podejrzeniem popełnienia przestępstwa, a niewykonaniem zobowiązania podatkowego, na którą to okoliczność przeprowadził obszerne postępowanie dowodowe. Zostało ono wszczęte 30 listopada 2020 r., a w jego toku zgromadzono obszerny materiał dowodowy, w tym m.in. zeznania i deklaracje podatkowe, rejestry zakupu i sprzedaży, kopie faktur, polecenie księgowania, dzienniki księgowań, zestawienie operacji bankowych, protokoły przesłuchania świadków, oględzin itd. Co istotne, 31 sierpnia 2021 r. ogłoszono prezesowi zarządu spółki zarzuty o przestępstwo skarbowe z art. 56 § 1
w zw. z art. 6 § 2 w zw. z art. 7 § 1 w zw. z art. 9 § 3 k.k.s., natomiast 29 kwietnia 2022r. skierowano przeciwko niemu akt oskarżenia do Sądu Rejonowego w [...]. Wszystko to świadczy, jak wskazywał Sąd I instancji, o podejmowaniu przez właściwy organ czynności ukierunkowanych na realizację celów postępowania przygotowawczego. Tym samym nie zostało ono wszczęte jedynie celem wywołania skutku, o którym mowa w art. 70 § 6 pkt 1 O.p. Dla skuteczności zawieszenia biegu terminu przedawnienia nie ma przy tym znaczenia brak decyzji podatkowej w sprawie wymiaru zobowiązania podatkowego - decyzja podatkowa nie jest wiążącym prejudykatem w postępowaniu karnym skarbowym, co eksponowała spółka.
Odnośnie braku podstaw do ujęcia w kosztach uzyskania przychodów spornego wydatku na usługi reklamowe i marketingowe Sąd I instancji odwołał się do treści art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. i stwierdził, podobnie jak organy, że zakwestionowana przez nie faktura nie dokumentowała rzeczywistych zdarzeń gospodarczych pomiędzy podmiotami w niej wskazanymi. Taki wniosek znajduje potwierdzenie
w zgromadzonym materiale dowodowym. W szczególności żadna ze stron transakcji opisanej tą fakturą nie przedłożyła dokumentów potwierdzających faktyczne wykonanie usługi, nie zawarto nawet umowy na jej świadczenie, która określałaby zakres, termin wykonania, czy wynagrodzenie. Nie sporządzano choćby wstępnych kalkulacji, czy kosztorysów. Powyższe braki, a przy tym powiązania osobowe J. S. (jedynego udziałowca i prezesa zarządu spółki "K.", a także udziałowca skarżącej) i prezesa zarządu skarżącej spółki oraz niespójność zeznań J. S., a także zeznania świadka B. O. (prokurenta spółki O.) uzasadniają wniosek nie tylko o niewykonaniu ww. usług, ale o braku jakiekolwiek ekonomicznego uzasadnienia dla zakupu kwestionowanych usług, które nie miały żadnego związku z przychodami spółki. Sąd I instancji dodał, że dla możliwości zaliczenia wydatków do kosztów uzyskania przychodów podatnik musi poniesienie wydatku odpowiednio udokumentować
i wykazać związek tego wydatku z uzyskanym lub potencjalnym przychodem na podstawie wiarygodnych, rzetelnych dowodów. Spółka nie zaoferowała jednak takich dowodów, nie stwierdzono ich także wskutek przeprowadzonego postępowania.
Skargą kasacyjną pełnomocnik spółki zaskarżył w całości wyrok Sądu
I instancji.
I. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. – dalej zwana: p.p.s.a.) zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 70 § 7 pkt 1 O.p. poprzez oddalenie skargi, pomimo, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego z rażącym naruszeniem zasady legalizmu oraz pozostające bez żadnego związku z niewykonanym zobowiązaniem podatkowym nie może skutecznie zawiesić biegu terminu przedawnienia;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. poprzez przyjęcie, że wydatki skarżącej na zakup usług marketingowo-reklamowych nie mogą zostać uznane za koszty uzyskania przychodu.
II. Na podstawie art 174 pkt 2 p.p.s.a. kasator podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 120 oraz art. 121 § 1 O.p. poprzez nieuchylenie decyzji, pomimo, że organ podatkowy prowadził postępowanie w sposób naruszający zasady legalizmu oraz zaufania do organów państwa;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 122 w zw. z art. 187 § 1 w zw.
z art. 191 O.p. poprzez oddalenie skargi, pomimo, że stan faktyczny sprawy ustalono w sposób niezgodny z rzeczywistością poprzez przyjęcie, iż spornych usług w ogóle nie wykonano, a wniosek organu podatkowego o niewykonaniu usług wynikał
z przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 208 O.p., gdyż organ kontynuował postępowanie zamiast je umorzyć.
W uzasadnieniu zarzutów autor skargi kasacyjnej w szczególności argumentował, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego w momencie, gdy kwota zobowiązania wynikała tylko z deklaracji, świadczy o instrumentalności tego wszczęcia. Podniesiono, że "skutek na gruncie art. 70 § 6 pkt 1 op może wywrzeć tylko czyn zawierający w swym znamieniu przedmiotowym pojęcie deklaracji podatkowej", poza tym kwalifikacja ta "staje się częścią ogólnego prawa podatkowego". Sąd I instancji powyższe pominął, a nadto niesłusznie odstąpił od prokonstytucyjnej wykładni art. 70 § 6 pkt 1 O.p. oraz nie uwzględnił prawa międzynarodowego w wyniku czego "decyzją procesową organu państwa doszło do unicestwienia ustawowej ekspektatywy maksymalnie ukształtowanej, jaką jest ustawowa redukcja odpowiedzialności karnej skarbowej, dobrowolne poddanie się karze". Nie można bowiem skorzystać z tego dobrodziejstwa (zapłacić należności), skoro nie wydano decyzji określającej zobowiązanie. Dlatego nietrafny jest pogląd Sądu odmawiający znaczenia różnicy w wysokości uszczuplenia ustalonej w postępowaniach karnym i skarbowym. Samodzielne ustalanie tej kwestii w postępowaniu karnym to ingerencja w konstytucyjne prawa jednostki. Zignorowano przez to cele tego postępowania, tj. "odzyskanie środków należnych Skarbowi Państwa za redukcją odpowiedzialności karnej". W tym kontekście nawet postawienie zarzutów i wniesienie aktu oskarżenia w dacie, w której nie zaistniała żadna zaległość, dowodzi instrumentalizacji i "działań podjętych w celu obejścia treści uchwały" (NSA). W efekcie przecież "jednostka staje przed sądem karnym, odpowiadając karnie za zaległość, która nie istnieje w dacie odczytania aktu oskarżenia, a co do której toczy się spór podatkowy przed właściwym organem podatkowym".