• pominięciu stanowiska luksemburskiej administracji podatkowej, która, na potrzeby postępowania zakończonego wydaniem wspomnianej wyżej opinii o stosowaniu zwolnienia, potwierdziła, że A. posiada status beneficjenta rzeczywistego w zakresie płatności odsetkowych od Spółki
- co w konsekwencji spowodowało pozostawienie w obrocie decyzji wydanej w okolicznościach naruszenia zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych oraz zasady przekonywania;
5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 w zw. z art. 121 § 1 w zw. z art. 124 O.p. poprzez zaakceptowanie przez Sąd wydania przez organ decyzji, której uzasadnienie jest wadliwe, bowiem przedstawia uzasadnienie faktyczne i prawne nieadekwatne do ustaleń dokonanych w toku postępowania, pomija zarzuty i argumentację prawną przedstawioną w odwołaniu od decyzji I instancji, nie przedstawiając w tym zakresie uzasadnienia prawnego oraz wskazuje, że przedłożone przez Spółkę dowody powinny zostać uznane za niewiarygodne, nie przedstawiając w tym zakresie stosownego uzasadnienia dla takiego stanowiska, co w konsekwencji doprowadziło do pozostawienia w obrocie prawnym decyzji, ktorej uzasadnienie jest wadliwe;
6. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez lakoniczne - a przez to niepełne - uzasadnienie przez Sąd stanowiska w zakresie:
• braku możliwości przełożenia tez przedstawionych w wyrokach TSUE z dnia z dnia 26 lutego 2019 r. w połączonych sprawach C-115/16, C-118/16, C-119/16, C-299/16 ("wyroki duńskie") na sprawę Spółki,
• możliwości uznania holenderskiego funduszu emerytalnego S. (dalej: "S.") jako rzeczywistego beneficjenta wypłaconych należności w przypadku zakwestionowaniu statusu A.,
• podnoszonego przez Skarżącą zarzutu naruszenia zasady zaufania w kontekście zakwestionowania statusu A. jako rzeczywistego właściciela wypłaconych przez Spółkę należności w świetle wydanej na rzecz Spółki opinii o możliwości zastosowaniu zwolnienia przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W.,
• podnoszonego przez Skarżącą zarzutu naruszenia zasady zaufania w świetle przedstawionego przez luksemburską administrację podatkową stanowiska - w odpowiedzi na zapytanie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W., na potrzeby wydania opinii o możliwości zastosowania zwolnienia - w zakresie możliwości uznania A. za rzeczywistego właściciela odsetek (w tym odwołanie się do błędnej wymiany informacji podatkowych dotyczących innej spółki),
• otrzymanych od luksemburskiej administracji podatkowej informacji, w odpowiedzi na złożony przez organ wniosek o wymianę informacji podatkowych, potwierdzających okoliczność, że A. prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą i jest rzeczywistym beneficjentem wypłaconych odsetek, a także pominięcia wyjaśnień dotyczących istnienia faktycznego uzasadnienia struktury Grupy A.
- co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż niepełne uzasadnienie wyroku - stanowiąc odzwierciedlenie procesu myślowego sądu i wziętych pod uwagę okoliczności sprawy - utrudnia Skarżącej zrozumienie toku rozumowania Sądu oraz sugeruje pominięcie przez Sąd większości podnoszonych przez Spółkę okoliczności.
Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika wydanej w I instancji, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Białymstoku, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Ponadto Spółka wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z: certyfikatu rezydencji holenderskiego funduszu emerytalnego S. za 2017 r. na okoliczność wykazania, że nawet gdyby A. nie mógł zostać uznany za rzeczywistego właściciela wypłaconych należności, to w przypadku przypisania statusu rzeczywistego beneficjenta S., Spółka nadal była uprawniona do zastosowania zwolnienia z obowiązku pobrania podatku u źródła od wypłaconych odsetek; umowy zawartej z członkiem zarządu p. A.L. na okoliczność wykazania, że poziom wynagrodzenia osób zatrudnionych w A. był rynkowy, bowiem średnia wysokość wynagrodzenia ww. członka zarządu wynosiła [...] euro za dzień pracy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Naczelnik wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Pismem z dnia 29 stycznia 2026 r. pełnomocnik Skarżącej przedstawił uzupełnienie dotychczasowego stanowiska w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Sąd nie stwierdził wystąpienia żadnej z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w § 2 cytowanego przepisu, stąd też stosownie do art. 193 zd. drugie p.p.s.a. dalszą część uzasadnienia ograniczy do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.
Zaznaczenia wymaga ponadto, że w skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego. Zgodnie z zasadą przyjętą w orzecznictwie sądów administracyjnych, badaniu w pierwszej kolejności podlegają zarzuty proceduralne, których zasadność może implikować naruszenie prawa materialnego. Spornych w rozpoznawanej sprawie jest szereg kwestii, jednak istota sporu koncentruje się wokół wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego. W zaistniałej sytuacji, przyjmując jako punkt wyjścia rozważań rozstrzygnięcie zasadniczego problemu, tzn. ocenę, czy luksemburska spółka A. mogła być uznana za rzeczywistego właściciela w rozumieniu art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. w brzmieniu z 2017 roku, Naczelny Sąd Administracyjny odstąpi od wskazanej powyżej zasady i do zarzutów skargi kasacyjnej odniesie się w odwrotnej kolejności.
W ocenie składu orzekającego nie ulega wątpliwości, że Naczelnik, działając jako organ pierwszej instancji, przeprowadził postępowanie bardzo skrupulatnie. Organ wnikliwie zbadał i przeanalizował sposób funkcjonowania i charakter spółki A. z siedzibą w Luksemburgu, za pośrednictwem którego Skarżąca otrzymała pożyczkę i któremu następnie wypłacała odsetki z tytułu tej pożyczki. Wystąpił do administracji podatkowych: Luksemburga, Wielkiej Brytanii i Holandii w celu uzyskania informacji o podmiotach, przez które transferowano odsetki oraz ustalenia podmiotów, do których środki te w ostatecznym rozrachunku trafiały. Organ posłużył się zatem koncepcją look through approach, dążąc do zbadania jaki podmiot jest rzeczywistym właścicielem należności (choć nie przesądzając jednoznacznie tej kwestii w decyzji), mimo że nie był do tego zobligowany, bowiem wystarczające było zweryfikowanie, że podmiotem tym nie jest bezpośredni odbiorca, czyli A. Wszelkie ustalenia dokonane przez organ w zakresie prowadzonego postępowania znalazły odzwierciedlenie w obszernie opisanej decyzji wydanej w pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę organów podatkowych oraz Sądu pierwszej instancji, że w świetle całokształtu ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych A. s.a.r.l. z siedzibą w Luksemburgu nie mógł zostać uznany za rzeczywistego właściciela odsetek.
Zgodnie z definicją z art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. w brzmieniu z 2017 roku, rzeczywistym właścicielem jest podmiot otrzymujący daną należność dla własnej korzyści, niebędący pośrednikiem, przedstawicielem, powiernikiem lub innym podmiotem zobowiązanym do przekazania całości lub części danej należności innemu podmiotowi.
Ze względu na to, że sprawa dotyczy podatku za rok 2017, Sąd odwołuje się w tym miejscu wprawdzie do definicji rzeczywistego właściciela zawartej w polskiej ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych w jej brzmieniu z 2017 roku. Należy jednak zaznaczyć, że termin ten, z racji swojej istoty oraz genezy, jaką było jego wprowadzenie do umów dotyczących unikania podwójnego opodatkowania, funkcjonuje przede wszystkim w przestrzeni międzynarodowej, w związku z czym przy ustalaniu jego znaczenia, w razie wątpliwości powstałych w procesie subsumpcji okoliczności faktycznych, zasadne, a nawet konieczne okazuje się uwzględnienie między innymi wytycznych zawartych w Komentarzu do Konwencji Modelowej OECD, orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a także Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z tego też powodu zasadne było przytoczenie przez Sąd pierwszej instancji obszernych fragmentów wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2022 r., sygn. akt II FSK 1230/21, w którym NSA dokonał wnikliwej analizy i szczegółowej wykładni pojęcia "beneficial owner", pomimo istotnej odmienności stanu faktycznego i prawnego cytowanej sprawy. WSA posłużył się jedynie ogólnymi, uniwersalnymi tezami (co zresztą w zaskarżonym wyroku wyraźnie zaznaczono), których przeniesienie na grunt rozpoznawanej sprawy skład orzekający uważa za prawidłowe i trafne.
Zarówno w polskim porządku prawnym, jak i w prawie międzynarodowym – co słusznie zauważył autor skarg kasacyjnych – legalne definicje "rzeczywistego właściciela" stale ewoluują. Nie oznacza to jednak, wbrew argumentacji Skarżącej, że zmienia się jego istota, lecz jedynie, że podejmowane są kolejne próby dokonania bardziej ścisłej i precyzyjnej jego wykładni, przy uwzględnieniu realiów obrotu, które wymuszają systematyczne aktualizowanie regulacji w tej materii. Obok samej definicji legalnej na gruncie aktów z dziedziny prawa podatkowego, sposobu rozumienia spornego pojęcia oraz stosowania obu tych elementów w konkretnych stanach faktycznych, rozszerzeniu (uzupełnieniu) podlegają także kryteria i wymogi formalne, do których spełnienia zobowiązany jest płatnik w zakresie weryfikowania statusu rzeczywistego właściciela, jeśli chce on skorzystać ze zwolnienia z poboru podatku u źródła. W rozpoznawanej sprawie w zakresie tego ostatniego elementu Skarżąca również podniosła zarzuty, do czego Sąd nawiąże w dalszej części uzasadnienia.
Oceny możliwości uznania danego podmiotu za rzeczywistego właściciela należności z tytułu odsetek, w celu zastosowania zwolnienia z art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p., należy dokonywać na podstawie całokształtu okoliczności faktycznych przez pryzmat definicji zawartej w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych. W bardziej skomplikowanych stanach faktycznych, a za taki można z całą pewnością uznać stan zaistniały w rozpoznawanej sprawie, rzetelna ocena spełnienia kryteriów rzeczywistego właściciela powinna polegać przede wszystkim na szczegółowym ustaleniu i rozpatrzeniu wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, a następnie skonfrontowaniu łącznego zestawienia tych okoliczności z definicją legalną obowiązującą w polskich przepisach, wspartej w razie powstałych na gruncie konkretnej sytuacji wątpliwości wykładnią dokonaną w doktrynie prawa podatkowego, w tym w szczególności prawa międzynarodowego, a także wytycznych z Komentarza do Konwencji Modelowej OECD, wskazówek interpretacyjnych przedstawionych w orzecznictwie TSUE i NSA. Szczególnie badając zastosowanie instytucji rzeczywistego właściciela, wykładania literalna tego pojęcia powinna zostać wsparta dyrektywami wykładni celowościowej i systemowej. Dotyczy do zwłaszcza tych przypadków, w których ograniczenie się do wykładni językowej niweczyłoby sens i cel wprowadzenia tej instytucji poprzez upozorowanie określonego charakteru danego podmiotu i w konsekwencji umożliwienie jej "obejścia". Zastosowanie dyrektyw wykładni celowościowej i systemowej nie oznacza rozszerzenia w praktyce definicji legalnej, a jedynie uściślenie prawidłowego rozumienia pojęcia rzeczywistego właściciela, aby ocena – pozytywna bądź negatywna – jego zastosowania w konkretnej sprawie była możliwie rzetelna.
Aby zatem mógł zostać zrealizowany cel danej normy – w omawianym przypadku wprowadzenia kryterium rzeczywistego właściciela jako warunku skorzystania ze zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p. – samo formalne spełnienie kryteriów ustawowych zawartych w definicji z art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p., poprzez stworzenie pozoru funkcjonowania danego podmiotu w określony w tym przepisie sposób, nie przesądza jeszcze o tym, że podmiot ten faktycznie nim jest, a jedynie, że posiada on pewne właściwe dla rzeczywistego właściciela cechy. Jeśli natomiast zestawienie wszystkich okoliczności faktycznych prowadzi do uznania, że podmiot wprawdzie z pozoru posiada te cechy, ale istota jego funkcjonowania i faktyczna rola w danej strukturze jest sprzeczna z istotą dyskutowanego pojęcia, podmiot ten nie będzie mógł zostać uznany za rzeczywistego właściciela należności.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego taka właśnie sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Zgodnie z niespornymi ustaleniami Naczelnika, otrzymywane od Skarżącej odsetki spółka A. za każdym razem przekazywała w bardzo krótkich odstępach czasu i w niemal identycznej wysokości kolejnym dwóm podmiotom w łańcuchu (tabela nr 1 i 2 na s. 11 i 16 decyzji organu pierwszej instancji), z czego prawie 89% transferowano do A. LLP z siedzibą w Wielkiej Brytanii, która posiada w tym państwie status osoby prawnej, lecz nie jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych (podatnikami są jej wspólnicy). Opodatkowaniu w Luksemburgu A. podlegał natomiast jedynie w zakresie różnicy pomiędzy kwotami odsetek otrzymanych a przekazywanych dalej, stąd teoretycznie opodatkowane powinny być zaledwie minimalne kwoty, a w praktyce nie były żadne, ponieważ spółka ta w latach: 2016-2019 generowała stratę podatkową i nie wykazała żadnego dochodu do opodatkowania (s. 17 decyzji pierwszej instancji). Jest to jeden z czynników, co do których Skarżąca konsekwentnie argumentowała, że świadczy on o samodzielności podmiotowej A. Natomiast TSUE w wyroku w powoływanych wielokrotnie tzw. "sprawach duńskich" wyraził pogląd, że zabieg polegający na "wstawieniu" w łańcuch transferów spółki, która jedynie umożliwia przepływ środków do kolejnych podmiotów, niespełniających kryteriów zwolnienia, i realizuje nieznaczny zysk podlegający opodatkowaniu, wskazuje na istnienie sztucznej struktury (zob. tezy nr 127 i 130 wyroku). Zdaniem składu orzekającego, jest to właśnie przykład spełnienia formalnego kryterium, które ma jedynie stwarzać pozory, że podmiot ten funkcjonuje samodzielnie, a jednocześnie jest rzeczywistym właścicielem należności, podczas gdy pozostałe okoliczności wskazują na sytuację zupełnie odwrotną. Mając jednocześnie na względzie poszanowanie dla swobody układania stosunków ekonomicznych przez uczestników obrotu, NSA nie przesądza w tym miejscu, że cała stworzona przez Grupę A. struktura była sztuczna i nie posiadała żadnego uzasadnienia gospodarczego, a jedynie uwzględnia przytoczony pogląd w formułowaniu oceny, czy A. posiadał status rzeczywistego właściciela należności z tytułu odsetek dla celów opodatkowania zryczałtowanym podatkiem dochodowym od osób prawnych.
Nawiązując do konkretnych elementów stanu faktycznego, Naczelnik ustalił w sprawie, że "wykwalifikowana kadra dyrektorów", do której nawiązuje Skarżąca w skardze kasacyjnej, świadczyła usługi na rzecz A. w wymiarze kilku godzin tygodniowo (zgodnie z zapotrzebowaniem tej spółki), za co otrzymywała wynagrodzenia w wysokości ok. [...] euro miesięcznie, i odbywała posiedzenia zarządu w luksemburskim biurze A. o powierzchni [...] m2 (s. 17 decyzji organu pierwszej instancji). W końcowej części skargi kasacyjnej jej autor koryguje wprawdzie dane dotyczące wynagrodzeń, jednak ich wysokość nadal pozostaje minimalna, stąd zmiana ustaleń w tym zakresie pozostaje bez wpływu na ocenę charakteru spółki A. Również w tym miejscu Sąd nie podważa uzasadnienia ekonomicznego takiej organizacji podmiotu luksemburskiego, a jedynie przychyla się do wyrażonego w decyzjach i zaaprobowanego przez WSA stanowiska, zgodnie z którym całokształt przytoczonych okoliczności świadczy jednoznacznie o tym, że A. był wyłącznie administratorem należności odsetkowych, tj. podmiotem pośredniczącym, którego funkcja polegała na transferowaniu płatności do dalszych odbiorców, nawet jeśli funkcja ta, czy też zobowiązanie do dalszego przekazania tych środków, nie zostało wprost wyrażone w umowach zawartych z podmiotami, którym kwoty te przekazywano. Nie jest również pozbawiony znaczenia wyeksponowany w decyzji wydanej w pierwszej instancji fakt, że część umów pomiędzy A. a dwoma kolejnymi odbiorcami odsetek, tj. A. LLP oraz D. s.a.r.l. została zawarta bez zachowania formy pisemnej (s. 12 decyzji organu pierwszej instancji). Nie wszystkie zobowiązania A. były więc udokumentowane w formie możliwej do zweryfikowania. Odnosząc powyższe do podstawowej kwestii spornej w sprawie, za tym bardziej uzasadnione uznać trzeba dokonanie przez organ podatkowy oceny rzeczywistego władztwa nad otrzymanymi środkami przez pryzmat okoliczności faktycznych, a nie potencjalnie wyrażonego na piśmie prawnego zobowiązania do przekazania płatności kolejnemu podmiotowi.
W ocenie składu orzekającego w rozpoznawanej sprawie nie budzi zatem wątpliwości, że A. nie spełniał kryteriów rzeczywistego właściciela z art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. w brzmieniu z 2017 roku, to znaczy nie był podmiotem otrzymującym należności dla własnej korzyści, niebędącym pośrednikiem, przedstawicielem, powiernikiem lub innym podmiotem zobowiązanym do przekazania całości lub części danej należności innemu podmiotowi. Skarżąca upatruje natomiast podstawy do zastosowania zwolnienia w spełnieniu warunków formalnych, wskazanych w przepisach ustępach: 1c i 1f art. 26 u.p.d.o.p., tj. m.in. przedstawieniem certyfikatu rezydencji A. Warunek ten jest konieczny dla skorzystania ze zwolnienia, jednak nie zastępuje on istoty spornej instytucji rzeczywistego właściciela, która ma charakter materialny. Innymi słowy, na gruncie powołanych przepisów u.p.d.o.p. przedstawienie certyfikatu rezydencji przy spełnieniu pozostałych kryteriów formalnych tworzy domniemanie, że wskazany w nim podmiot jest rzeczywistym właścicielem odsetek. Jednak w razie istnienia i wykazania przez organ podatkowy sprzecznych z tym domniemaniem okoliczności faktycznych – ulega ono obaleniu.
Kolejną istotną kwestią związaną z zastosowaniem zwolnienia z art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p. jest to, że ostatnim podmiotem w strukturze, który otrzymywał je dla własnej korzyści i decydował o ich przeznaczeniu, według ustaleń Naczelnika, był (w zakresie objętym sporem w sprawie) holenderski fundusz emerytalny zwolniony z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych. Fakt ten, nawet przy zastosowaniu koncepcji look through approach, przesądza definitywnie o braku możliwości przyznania Skarżącej zwolnienia przewidzianego w przytoczonym przepisie. Zgodnie z przesłanką wymienioną w pkt 2) artykułu 21 ust. 3 u.p.d.o.p., uzyskującym dochody musi być spółka podlegająca w innym niż Polska państwie członkowskim UE lub EOG opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania. Z treści normy konstytuującej przedmiotowe zwolnienie wynika zatem, że rzeczywisty właściciel – a w przypadku, gdy rzeczywistym właścicielem nie jest podmiot bezpośrednio otrzymujący należność – także żaden inny podmiot w łańcuchu transferów nie może być podmiotem zwolnionym z opodatkowania podatkiem dochodowym. Natomiast skorzystanie ze zwolnienia w okolicznościach, gdzie jeden podmiot w strukturze (A. LLP) w ogóle nie podlegał opodatkowaniu w państwie siedziby (tj. w Wielkiej Brytanii), a ostateczny odbiorca był zwolniony z opodatkowania w Holandii, oraz na warunkach określonych w przytoczonych przepisach – nosi znamiona nadużycia preferencji przewidzianej w art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p. Jak już bowiem wskazano, A. nie był rzeczywistym właścicielem należności, natomiast ostateczny ich odbiorca nie spełniał określonego w art. 21 ust. 3 pkt 2) u.p.d.o.p. wymogu dotyczącego zwolnienia.
Uwzględniając fakt, że właścicielem rzeczywistym dochodu z tytułu odsetek był fundusz emerytalny z siedzibą w Holandii, wskazać także należy na wymienioną w pkt 3) artykułu 21 ust. 3 u.p.d.o.p. przesłankę dotyczącą zależności kapitałowych pomiędzy spółką wypłacającą a spółką otrzymującą odsetki, która w ustalonym stanie faktycznym sprawy również nie została spełniona. Holenderski fundusz nie jest ponadto spółką, lecz prowadzi działalność w formie fundacji. Przytoczone fakty potwierdzają, że nie została wypełniona hipoteza normy konstytuującej zwolnienie z poboru podatku u źródła.
Powyższe doprowadziło do uznania za niezasadne zarzuty naruszenia: art. 30 § 1 i § 4 w zw. z art. 8 O.p. w zw. z art. 26 ust. 1, ust. 1c i ust. 1f w zw. z art. 21 ust. 3 z zw. z art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. w zw. z art. 2 i art. 217 Konstytucji RP; art. 21 ust. 3 pkt 4) lit. a w zw. z art. 21 ust. 1 pkt 1 oraz z art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. w zw. z art. 2 i art. 217 Konstytucji RP; art. 21 ust. i pkt i w zw. z art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p. w zw. z art. 1 ust. 1 Dyrektywy IR, a także art. 26 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1c i 1f zw. z art. 21 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. oraz w zw. z art. 30 § 1 i § 4 O.p. w zw. z art. 1 ust. 1 Dyrektywy IR.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 30 § 5 w zw. z art. 30 § 1 oraz § 4 O.p. w zw. z art. 120 O.p. oraz art. 26 ust. 1 w zw. z art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p. w zw. z art. 2 i art. 217 Konstytucji RP, dotyczącymi obarczenia odpowiedzialnością płatnika za podatek niepobrany z winy podatnika, Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega zasadniczą niespójność pomiędzy decyzją wydaną w drugiej instancji, z której stwierdzenie o niepobraniu podatku z winy podatnika zostało powielone przez Sąd pierwszej instancji, a decyzją pierwszej instancji, w której sformułowano tezę zgoła odmienną. Otóż zarówno uzasadnienie zaskarżonego wyroku, jak również decyzji drugiej instancji są w tym zakresie błędne. Prawidłowo (choć ostrożnie i lakonicznie) ocenił tę kwestię Naczelnik w pierwszej instancji, że trudno w przedstawionych okolicznościach doszukiwać się winy za niepobranie podatku po stronie udziałowca Skarżącej (czyli podatnika). Okoliczności powoływane w sprawie, w tym w szczególności ścisłe powiązania kapitałowe i osobowe pomiędzy zaangażowanymi w całą strukturę holdingową podmiotami nie pozostawiają wątpliwości, że Skarżąca musiała dysponować pełną wiedzą o charakterze i funkcji spółki A., a więc również o tym, że nie była ona rzeczywistym właścicielem należności odsetkowych. Przyjęcie odmiennego założenia byłoby sprzeczne z zasadami logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego, którymi kieruje się organ w ocenie materiału dowodowego. Należało zatem uznać, że podatek nie został pobrany z winy płatnika, a nie podatnika, dlatego to płatnik ponosi z tego tytułu odpowiedzialność. NSA podziela w tym zakresie ocenę pierwotnie przedstawioną przez organ pierwszej instancji, natomiast powielony przez WSA błąd w ocenie organu odwoławczego, pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie co do meritum.
Odnosząc się do zarzutów w zakresie braku obowiązku Skarżącej, polegającego na weryfikacji prowadzenia rzeczywistej działalności gospodarczej, czy substancji ekonomicznej A. – jaki wynikałby z przepisów u.p.d.o.p w 2017 roku, NSA stwierdza, że obowiązek taki faktycznie nie istniał w tym roku w polskim porządku prawnym i został wprowadzony dopiero po kolejnej nowelizacji ustawy. W ocenie Sądu z decyzji wydanej w pierwszej instancji nie wynika jednak, żeby organ podatkowy wymagał takiej weryfikacji. Nie ulega natomiast wątpliwości, zważywszy na powiązania kapitałowe i osobowe, tzn. na fakt, że te same osoby pełniły funkcje w zarządach spółki skarżącej oraz innych spółek z grupy A., że podobnie jak o wymienionych wcześniej okolicznościach Skarżąca musiała mieć na ten temat pełną wiedzę, co tylko marginalnie stanowi uzupełnienie dotychczasowej argumentacji, ponieważ dodatkowo świadczy o braku dobrej wiary płatnika, który w sposób nieuprawniony skorzystał ze zwolnienia na podstawie art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p.
Niezasadny okazał się także zarzut dotyczący retroaktywnego stosowania przepisu art. 30 § 5a O.p., wprowadzonego do ustawy od 1 stycznia 2019 roku, w którego punkcie 1) ustawodawca, jako okoliczność uniemożliwiającą wyłączenie odpowiedzialności płatnika, wymienił powiązania płatnika i podatnika w rozumieniu przepisów o cenach transferowych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz u.p.d.o.p. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że przesłanka ta po nowelizacji ustawy w 2019 roku zyskała jedynie charakter bezwzględny. Oznacza to, że jeśli jest ona spełniona, to automatycznie i bezwzględnie odpada możliwość wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności płatnika za podatek niepobrany z winy podatnika. Nie oznacza to jednak, że przed wejściem w życie nowelizacji fakt powiązań pomiędzy tymi podmiotami pozostawał zupełnie obojętny i nie mógł być brany pod uwagę oraz wpływać na całościową ocenę organu podatkowego w tym zakresie, co też dokładnie organ w rozpoznawanych sprawach uczynił, a Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w tym działaniu nieprawidłowości.
Przechodząc do oceny zarzutów proceduralnych i odnosząc się do pierwszego z nich stwierdzić należy, co wynika z dotychczasowych rozważań przedstawionych powyżej, że Naczelnik prawidłowo skoncentrował się na badaniu luksemburskiej spółki A., ponieważ to właśnie charakter tej spółki oraz uznanie (bądź odmowa uznania) jej za rzeczywistego właściciela otrzymywanych od Skarżącej odsetek przesądzały o możliwości skorzystania przez Skarżącą ze zwolnienia z poboru podatku u źródła od wypłacanych należności. Związek pomiędzy tymi ustaleniami a obowiązkami i odpowiedzialnością płatnika jest zatem nie tylko bezpośredni, ale także kluczowy dla sformułowania właściwej oceny zastosowania preferencji z art. 21 ust. 1 u.p.d.o.p. Niezasadny okazał się więc zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 191 O.p. w zw. z art. 30 § 1 i § 4 O.p.
Chybiony jest również drugi z zarzutów procesowych naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p., dotyczący pominięcia przez organ argumentacji Skarżącej w zakresie uzasadnienia gospodarczego stworzonej struktury biznesowej. Aspekt ten Sąd ocenia jako irrelewantny z tego względu, że na gruncie przepisów art. 21 ust. 3 pkt 1-4 u.p.d.o.p. nie jest on istotny dla zastosowania zwolnienia. Natomiast właśnie w kontekście całokształtu okoliczności faktycznych, a więc również z uwzględnieniem sposobu funkcjonowania całej struktury grupy A. i wszystkich powiązanych w jej ramach podmiotów zaangażowanych w proces konsolidacji udziałów G. S.A., NUCS ocenił, że nie zostały spełnione przesłanki decydujące dla możliwości niepobrania podatku u źródła. Ponadto, jak już wyjaśniono wcześniej, bez znaczenia pozostaje fakt posiadania siedziby wszystkich tych podmiotów na terenie Unii Europejskiej, ponieważ art. 21 ust. 3 wymaga w punkcie 2), aby uzyskującym przychody z odsetek była spółka podlegająca opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania. Tymczasem nawet zastosowanie koncepcji look through approach – do czego organ nie był w okolicznościach sprawy zobowiązany – doprowadziło do ustalenia, że beneficjentem rzeczywistym przychodów z odsetek był zwolniony z podatku dochodowego fundusz emerytalny S. z siedzibą w Holandii, prowadzący działalność w formie fundacji. Podmiot ten nie jest spółką, a ponadto korzysta ze zwolnienia z opodatkowania, co w przypadku zastosowania preferencji bezwzględnie wyklucza przepis art. 21 ust. 3c u.p.d.o.p., zgodnie z którym zwolnienie, o którym mowa w ust. 3, stosuje się, jeżeli spółka, o której mowa w ust. 3 pkt 2, nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania. Koniecznym jest także podkreślenie, że art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p. został dodany w wyniku implementacji Dyrektywy 2003/49/WE, która narzuciła numerus clausus podmiotów, będących rzeczywistymi właścicielami należności, w przypadku których możliwe jest zastosowanie zwolnienia od poboru podatku u źródła. Do katalogu tego nie należą fundacje.
Przedstawione powyżej argumenty prowadzą jednocześnie do nieuwzględnienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1, art. 191 oraz art. 120 O.p. Wspomnieć jednak należy w ramach uzupełnienia, że pomimo braku takiego obowiązku, stosując w istocie koncepcję look through approach Naczelnik zbadał całą strukturę podmiotów zaangażowanych w udzielenie Skarżącej pożyczek, a następnie w transferowanie odsetek, i sformułował na tej podstawie prawidłowe wnioski, które należycie uzasadnił. NUCS uczynił więc zadość obowiązkowi, jaki wyraził TSUE w pkt 142 wyroku w "sprawach duńskich", poprzez wskazanie konstytutywnych elementów nadużycia, omówionych już wyczerpująco powyżej. Natomiast w kwestii stosowania zasady look through approach TSUE wypowiedział się jednoznacznie w pkt 143 powoływanego wyroku, że do organu podatkowego nie należy identyfikacja właściciela odsetek, lecz wykazanie, że rzekomy właściciel odsetek jest jedynie spółką pośredniczącą, za pomocą której dokonano nadużycia prawa. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, przy czym organ pierwszej instancji poczynił odpowiednie starania w celu ustalenia kompletnego stanu faktycznego i rzeczywistego właściciela odsetek. Biorąc jednak pod uwagę między innymi fakt, że jak ustalono w toku postępowania podatkowego, fundusz S. otrzymywał kwoty nie jako odsetki od pożyczki, lecz jako dywidendy z tytułu udziału w zyskach podmiotu zależnego, Naczelnik nie mógł przesądzić w decyzji, jaki podmiot faktycznie nim jest.
Jeżeli chodzi o brak uwzględnienia opinii o stosowaniu zwolnienia, to w zasadzie za wystarczające należałoby uznać stwierdzenie NUCS o braku związku tej opinii z postępowaniem podatkowym za rok 2018, skoro została ona wydana w 2021 roku i zgodnie z przepisami obowiązywała przez kolejnych 36 miesięcy, przy czym opinia taka nie posiada ona mocy wstecznej. Zapoznawszy się jednak z treścią tego dokumentu, Sąd zwraca jednocześnie uwagę, że nie zawiera ona żadnych informacji, które mogłyby cokolwiek wnieść do sprawy, a tym bardziej wpłynąć na jej wynik. Opinia ta została wydana na podstawie informacji udzielonych przez luksemburską administrację podatkową. Informacje te, w tym zweryfikowane co najwyżej powierzchownie oświadczenie, że A. jest rzeczywistym beneficjentem odsetek, oraz certyfikat rezydencji tego podmiotu tworzą zaledwie domniemanie, które zostało przez NUCS skutecznie obalone w wyniku skrupulatnie przeprowadzonego postępowania podatkowego. Zgodzić się natomiast można ze Skarżącą, że według powoływanej opinii A. posiadał cechy (a przynajmniej niektóre z nich) rzeczywistego właściciela. Jak już jednak wyjaśniono, w rozpoznawanej sprawie istnienie tych cech miało jedynie na celu stworzenie pozorów, które przeczyły faktycznej funkcji tego podmiotu, zaś opinia o stosowaniu preferencji została wydana na podstawie niepełnego stanu faktycznego, bez uwzględnienia kluczowych jego elementów. Decyzje obu organów zawierały w tym zakresie stosowne uzasadnienia, stąd w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie naruszono zasady zaufania do organów podatkowych ani zasady przekonywania, dlatego zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1 i art. 124 w związku z art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p. również okazał się nieskuteczny.
Powyższe rozważania i wnioski kumulatywnie doprowadziły ponadto do uznania za niezasadny zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 w zw. z art. 121 § 1 w zw. z art. 124 O.p.
Odnośnie zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez lakoniczne i niepełne uzasadnienie zaskarżonego wyroku, to okazał się on o tyle usprawiedliwiony, że Sąd pierwszej instancji rzeczywiście pominął pewne podnoszone przez Skarżącą kwestie. Zostały one jednak dostatecznie wyjaśnione przez NUCS, zaś uzasadnienie to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi zastrzeżeń. Ponadto należy zwrócić uwagę, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zarzutami skargi (zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a.), stąd jego kognicja może wykraczać poza ich zakres, jednak WSA nie ma jednocześnie obowiązku ustosunkowania się do każdego z zarzutów (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2025 r., sygn. akt III OSK 1530/25 oraz orzecznictwo tam powołane). Wyjaśnić jednak warto, odnosząc się do poszczególnych punktów wymienionych w ramach zarzutu z art. 141 § 4 p.p.s.a., że wyroki TSUE w "sprawach duńskich", pomimo że zapadły w 2019 roku, a zatem po kontrolowanym okresie, znajdują "pośrednie" zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Nie mają one bowiem charakteru prawotwórczego, natomiast zawierają przydatne wskazówki interpretacyjne dla prawidłowego rozumienia i dokonywania oceny statusu rzeczywistego beneficjenta. Dokonano w nich zatem wykładni Dyrektywy 2003/49/WE w tym zakresie, mimo że sformułowane tam tezy nie posiadają charakteru wiążącego, a raczej dostarczają pomocnych narzędzi dla praktycznego stosowania spornego pojęcia. Wspomniana Dyrektywa obowiązywała zaś w kontrolowanym okresie, podobnie jak przepisy art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p., które do polskiego porządku prawnego zostały wprowadzone w ramach jej implementacji. Tym samym za bezzasadny należy uznać podnoszony na s. 86 skargi kasacyjnej argument, że wyroki w "sprawach duńskich" dotyczą Dyrektywy, podczas gdy Spółka powołuje się na przepisy prawa polskiego, bowiem przepisy te wynikają właśnie z Dyrektywy. Ponadto rozstrzygnięcia z tego wyroku nie zostały przeniesione na grunt rozpoznawanej sprawy dosłownie i bezpośrednio, a jedynie wykorzystano pewne przedstawione tam ogólne i uniwersalne tezy, które uznano za adekwatne do realiów analizowanego stanu faktycznego.
W zakresie odmowy uznania S. jako rzeczywistego beneficjenta odsetek i zastosowania preferencyjnej stawki podatku lub umowy dotyczącej unikania podwójnego opodatkowania przypomnieć należy, że Skarżąca przedłożyła wymagany certyfikat rezydencji dopiero na etapie odwołania od decyzji wydanej w pierwszej instancji, wciąż utrzymując – wbrew ustalonemu stanowi faktycznemu – że beneficjentem rzeczywistym jest A. Tymczasem Spółka powinna była dysponować takim certyfikatem najpóźniej w dniu wypłacania należności, bowiem zgodnie z art. 26 ust. 1 u.p.d.o.p. w tym samym dniu zobowiązana była pobrać zryczałtowany podatek dochodowy od osób prawnych. Skoro zaś nie posiadała certyfikatu na dzień wypłaty należności ani na etapie postępowania podatkowego, to dołączony do odwołania certyfikat pozostawał bez znaczenia dla sprawy, tym bardziej, że dokument ten nie był jedynym wymaganym dla zastosowania preferencji z umowy międzynarodowej. Co jednak bardziej istotne, organ pierwszej instancji ustalił, że S. nie otrzymywał płatności w formie odsetek, lecz jako dywidendy z tytułu udziałów w zyskach spółki zależnej. W pełni zasadnie Naczelnik stwierdził zatem, że powodem zaangażowania takiej ilości podmiotów pośredniczących w finansowaniu Państwa działalności mogły być były obowiązujące na terenie Niderlandów regulacje nakładające pewne ograniczenia w prowadzeniu przez fundusze emerytalne określonego rodzaju działalności inwestycyjnej, na co wielokrotnie wskazała zresztą sama Skarżąca. Z tego też powodu Naczelnik nie miał podstaw do zastosowania na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 11a u.p.d.o.p. zwolnienia od opodatkowania odsetek wypłaconych przez Skarżącą na rzecz A., przyjmując jako rzeczywistego właściciela S. Nie bez znaczenia w ocenie NSA pozostaje również fakt, że Skarżąca odmówiła przedłożenia szczegółowych wyjaśnień i dokumentów dotyczących transakcji pomiędzy spółką A. LLP z siedzibą w Wielkiej Brytanii a holenderskimi fundacjami, które tę spółkę finansowały (s. 14 decyzji pierwszej instancji).
Końcowo i na marginesie należy podkreślić dwie kwestie. Po pierwsze, uwzględnienie stanowiska Skarżącej oraz zaakceptowanie skonstruowanego schematu prowadziłoby do faktycznego całkowitego nieopodatkowania spornych odsetek. NUCS ustalił, że żaden z zaangażowanych podmiotów nie zapłacił podatku dochodowego od osób prawnych z tytułu otrzymania odsetek. W przypadku A. podmiot ten nie wykazał do opodatkowania nawet dochodu stanowiącego różnicę pomiędzy odsetkami otrzymanymi a wypłacanymi dalej kolejnym podmiotom (s. 19 decyzji pierwszej instancji). Po drugie, przepisy art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p. stanowią wyjątek od zasady poboru podatku u źródła, obwarowany szeregiem kryteriów materialnych, które muszą być spełnione łącznie. Dla zastosowania zwolnienia konieczne jest zatem faktyczne, a nie jedynie formalne (techniczne) spełnienie tych kryteriów. Dlatego ocena tego uprawnienia musi uwzględniać całokształt okoliczności fatycznych, nie zaś opierać się zaledwie na elementach formalnych. Celem przepisów dotyczących zwolnienia nie jest natomiast stworzenie warunków do unikania opodatkowania, czyli nadużycia.
Podsumowując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że A. nie był rzeczywistym właścicielem otrzymywanych odsetek, natomiast kolejne podmioty w łańcuchu z wyjaśnionych przyczyn nie spełniały kryteriów dla skorzystania ze zwolnienia z poboru podatku u źródła, określonych w Dyrektywie 2003/29/WE oraz w implementujących tę Dyrektywę polskich przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
W świetle przedstawionych motywów rozstrzygnięcia w zakresie możliwości uznania S. za rzeczywistego właściciela odsetek oraz charakteru działalności A., nie zostały uwzględnione wnioski Skarżącej o przeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowodu z certyfikatu rezydencji S. oraz umowy o pracę członka zarządu A., ponieważ czynności te nie były niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie miałyby żadnego wpływu na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1) p.p.s.a.