i ich lokowanie, z przeznaczeniem na wypłatę uczestnikom programu emerytalnego
po osiągnięciu przez nich wieku emerytalnego (art. 6 ust. 1 pkt 11a lit. e) updop. Warto przypomnieć, że w ocenie DKIS brytyjski pracowniczy fundusz emerytalny nie spełnia warunków do skorzystania ze zwolnienia z art. 6 ust. 1 pkt 11a updop, gdyż nie działa on na analogicznych zasadach przewidzianych dla krajowych funduszy inwestycyjnych
i nie jest podmiotem równoważnym polskim funduszom emerytalnym. Powyższe stanowisko wymaga przedstawienia okoliczności, które doprowadziły do nowelizacji przepisów updop. Rząd Rzeczypospolitej Polskiej podjął bowiem zobowiązania wobec Komisji Europejskiej w sprawie usunięcia naruszenia nr [...], ustawą z 25 listopada 2010 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U.
Nr 226 poz. 1478) dodane zostały punkty 10a i 11a w art. 6 ust. 1 updop. Obowiązkiem Polski było usunięcie dyskryminacji podatkowej zagranicznych instytucji wspólnego inwestowania tak, by nowe przepisy objęły te zagraniczne podmioty inwestycyjne, których nie dotyczyło zwolnienie określone w pkt 10 (np. będące UCTIS). Jednocześnie, by były to podmioty równoważne zwolnionym z opodatkowania podmiotom krajowym. Zatem od 1 stycznia 2011 r. zwolniono z podatku dochodowego instytucje wspólnego inwestowania i fundusze emerytalne posiadające siedzibę w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej bądź też w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, które spełniają łącznie wymienione w tych przepisach warunki. Istotna jest przy tym konstrukcja omawianych regulacji prawnych. Ustawodawca zastosował katalog zamknięty przesłanek, których łączne spełnienie daje podstawę do zastosowania zwolnienia podmiotowego. Formułując te warunki oparto się na cechach charakteryzujących działania polskich funduszy.
3.2. Wolą ustawodawcy nie było zatem zwolnienie wszystkich funduszy czy też jednostek wspólnego inwestowania z UE lub EOG, ale tych tylko, które spełniają określone kryteria, podobne do tych, które muszą spełniać fundusze mające siedzibę
w Polsce. Powyższa konstatacja sądu pierwszej instancji jest bezsporna. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest również trafna. W wyniku nowelizacji przepisów updop (art. 6 ust. 1 pkt 10a i 11a) wprowadzone zostały zmiany usuwające problem dyskryminacji zagranicznych funduszy inwestycyjnych i emerytalnych. Zatem obowiązujące regulacje odnoszące się do funduszy inwestycyjnych i emerytalnych z UE oraz EOG są zgodne z prawem wspólnotowym (por. wyrok NSA z 15 maja 2023 r., II FSK 2140/20). Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela również pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 maja 2021 r. (II FSK 3524/18) przywołanym przez organ podatkowy, że nie można upatrywać uniwersalnej podstawy do zwolnienia podatkowego w przepisach prawa unijnego ustanawiających ogólne traktatowe zasady tego prawa, tj. art. 18 i art. 63 ust. 1 TFUE. Przepisy te ustanawiają zakaz dyskryminacji ze względu na przynależność państwową oraz ogólnie rozumianą zasadę swobody przepływu kapitału. Zapobieżenie dyskryminacji oznacza zrównanie pod względem podatkowym analogicznych podmiotów z siedzibą w innych krajach członkowskich w zestawieniu z podmiotami polskimi, nie może jednak oznaczać uprzywilejowania tych pierwszych.
Wykładni art. 6 ust. 1 pkt 11a (oraz pkt 10a) updop należy zatem każdorazowo dokonywać w sposób uwzględniający powyższe założenie. Pamiętając jednocześnie
o tym, że "wyłączność", o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 11a lit. e updop, dotyczy gromadzenia i lokowania środków pieniężnych, ale nie "wyłącznie" w określony sposób i z ograniczeniami, których ustawodawca nie zadekretował w omawianym przepisie (por. wyrok NSA z 18 kwietnia 2024 r., II FSK 1954/23). W wyroku tym trafnie wskazano, że np. w ustawie o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych z 28 sierpnia 1997 r. (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1113) rozdział 15 dotyczy działalności lokacyjnej funduszy emerytalnych, a w przepisach tego rozdziału uregulowane są m.in.: ograniczenia i zakazy inwestycyjne, dokumentacja procesów inwestycyjnych, naruszenie ograniczeń inwestycyjnych, zakaz zbywania aktywów, udzielenie pożyczek przez fundusze. Przy dokonywaniu oceny porównywalności funduszy emerytalnych (oraz inwestycyjnych) z UE i EOG z krajowymi funduszami emerytalnymi (i funduszami inwestycyjnymi) obowiązkiem organów podatkowych jest (było) zatem dokonanie analizy przepisów krajowych. Działalność w zakresie lokowania środków ww. funduszy nie można ocenić jako działalność alternatywną bez ww. analizy.
3.3. W świetle powyższych rozważań za niekompletne, a przez to nieprawidłowe, należy uznać stanowisko WSA, który rację w sporze przyznał funduszowi skarżącemu wydaną dla niego interpretację. Z drugiej strony, argumentacja organu podatkowego przedstawiona tak w uchylonej przez WSA interpretacji, jak i w skardze kasacyjnej, wskazuje na to, że mając na względzie ograniczenia inwestycyjne dotyczące krajowych funduszy emerytalnych, które to ograniczenia nie mają zastosowania w przypadku brytyjskiego funduszu emerytalnego, ten ostatni fundusz nie może skorzystać z prawa do zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 6 ust. 1 pkt 11a lit. a-e updop. Takie stanowisko również należy uznać za niekompletne, a przez to nieprawidłowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego odkodowując normę prawną przewidzianą w art. 6 ust. 1 pkt 11a updop należy mieć na uwadze konstrukcję zwolnienia podatkowego przewidzianego w tym przepisie. Zwolnienie to ma bowiem charakter złożony (podmiotowo-przedmiotowy). Adresowane jest do podatników (funduszy emerytalnych) mających siedzibę poza granicami RP (w państwach członkowskich UE lub w innym państwie należącym do EOG) równoważnych podmiotom krajowym zwolnionym
z opodatkowania, prowadzących działalność porównywalną do działalności podatników (rezydentów) krajowych. Podmiotami korzystającymi ze zwolnienia, o którym mowa
w art. 6 ust. 1 pkt 11a updop, są przy tym tylko podatnicy (prowadzący program emerytalny, w zakresie dochodów związanych z gromadzeniem oszczędności na cele emerytalne), którzy spełniają łącznie warunki (również przedmiotowe), przewidziane
w art. 6 ust. 1 pkt 11a lit. a-e updop.
Z omawianego zwolnienia mogą zatem korzystać wskazane wyżej podmioty zagraniczne w odniesieniu do ich dochodów osiąganych z działalności tożsamej z tą, którą prowadzą podmioty krajowe. Jak już wyżej wskazano, zakaz dyskryminacji podmiotów zagranicznych nie oznacza bowiem uprzywilejowania tych pierwszych. Możliwa zatem jest sytuacja, w której podmiot zagraniczny jest równoważny podmiotowi krajowemu, uprawnionemu do korzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 6 ust. 1 pkt 11a lit. a-e updop. Jednak ów podmiot zagraniczny z uwagi na swoją rezydencję
i związane z jej specyfiką wewnętrzne regulacje prawne prowadzi w Polsce działalność
w szerszym zakresie od podmiotów krajowych. Takie podmioty zagraniczne nie mogą być dyskryminowane przez zakaz korzystania z omawianego zwolnienia podatkowego. Z drugiej strony, podmioty zagraniczne równoważne podmiotom krajowym nie mogą być uprzywilejowane wobec podmiotów krajowych, których dotyczą ograniczenia wskazane przykładowo w ustawie z 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 105 ze zm.).
Powyższe rozważania uzasadniają wniosek, że ze zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 6 ust. 1 pkt 11a lit. a-e updop mogą korzystać te zagraniczne podmioty, które są równoważne krajowym funduszom emerytalnym i prowadzą swoją działalność w Polsce porównywalną do działalności owych równoważnych podmiotów krajowych. Dyrektor KIS błędnie przyjął zatem, że zagraniczne podmioty równoważne podmiotom krajowym, których nie dotyczą ograniczenia przewidziane dla krajowych funduszy emerytalnych – przez co prowadzą w Polsce działalność w szerszym zakresie od krajowych funduszy emerytalnych – nie spełniają przesłanki podmiotowej przewidzianej w omawianych regulacjach. Z dotychczasowej argumentacji organu podatkowego wynika, że jedynym powodem uznania za nieprawidłowe stanowiska funduszu było to, że osiąga on dochody ze sprzedaży udziałów w spółce luksemburskiej będącej odpowiednikiem polskiej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (na moment zbycia co najmniej 50% wartości aktywów ww. spółki luksemburskiej pośrednio stanowiły nieruchomości położone w Polsce). Tego rodzaju działalności lokacyjnej nie mogą zaś prowadzić krajowe fundusze emerytalne. W ocenie składu orzekającego jest to przesłanka przedmiotowa, a nie podmiotowa. Jeżeli zatem nie występują inne różnice pomiędzy funduszem i krajowymi funduszami emerytalnymi, to uznać należy, że brak było podstaw do uznania za nieprawidłowe stanowiska funduszu w zakresie ogólnie brzmiącego pytania pierwszego. Pewne różnice w działalności lokacyjnej podmiotów zagranicznych, które co do zasady są uznawane za pracownicze fundusze emerytalne, a także krajowych funduszy emerytalnych działających za zasadach przewidzianych
w ustawie z 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 105 ze zm.), mogą skutkować przyjęciem, że owe różnice mają charakter wyłącznie przedmiotowy i oznaczają brak podstaw do uprzywilejowania podmiotu zagranicznego względem podmiotu krajowego, ale tylko przez zastosowanie omawianego zwolnienia podatkowego do dochodów podmiotu zagranicznego z jego prowadzonej w Polsce działalności zakresowo szerszej od prawnie dozwolonej krajowym funduszom emerytalnym.
Innymi słowy, w świetle okoliczności faktycznych przedstawionych we wniosku
o wydanie interpretacji brak jest podstaw do uznania za nieprawidłowe stanowiska funduszu w zakresie pytania pierwszego. Natomiast dotychczasowa argumentacja organu podatkowego może wskazywać na zasadność jego oceny stanowiska funduszu odnośnie do pytania drugiego. Z tym zastrzeżeniem, że ze zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 6 ust. 1 pkt 11a lit. a-e updop mogą korzystać dochody funduszu z działalności lokacyjnej porównywalnej do prawnie dozwolonej krajowym podmiotom. Natomiast nie podlegają zwolnieniu od podatku na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 11a lit. a-e updop te dochody funduszu, które zostały osiągnięte z działalności lokacyjnej prowadzonej w szerszym zakresie od przewidzianego w ustawie z 28 sierpnia 1997 r.
o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 105
ze zm.). Czyli dochody funduszu z działalności polegającej na nabywaniu i zbywaniu udziałów w podmiocie zagranicznym będącym odpowiednikiem polskiej spółki z o.o. mogą podlegać – co do zasady – opodatkowaniu w Polsce podatkiem dochodowym
od osób prawnych. Z uwagi na argumentację przedstawioną w uzasadnieniu uchylonej interpretacji, a także w skardze kasacyjnej, skład orzekający uznał, że organ podatkowy nie podważył zasadności stanowiska sądu pierwszej instancji, który wyraźnie stwierdził, że [A]analiza porównywalności nie może być sprowadzana do analizy tożsamości porównywalnych podmiotów (zob. s. 35 zaskarżonego wyroku).
3.4. Ponownie rozpoznając sprawę organ podatkowy obowiązany będzie uwzględnić powyższą argumentację, której istota dotyczy różnic pomiędzy przesłankami podmiotowymi i przedmiotowymi (warunkami) umożliwiającymi zastosowanie zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 6 ust. 1 pkt 11a lit. a-e updop. Skład orzekający podziela stanowisko sądu pierwszej instancji co do sposobu rozumienia przesłanek podmiotowych, które wbrew argumentacji Dyrektora KIS umożliwiają zastosowanie zwolnienia podatkowego (m.in. na tle poglądów wyrażonych przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 10 kwietnia 2014 r. w sprawie C-190/12, EU.C.2014.249). Jednak WSA pochopnie (błędnie) przyznał rację funduszowi odnośnie do jego stanowiska w zakresie pytania drugiego, czyli kwestii przedmiotowej będącej również warunkiem zastosowania omawianego zwolnienia podatkowego. W tym zakresie (przedmiotowym) aktualność zachowuje stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 maja 2021 r. (II FSK 3524/18). Pomimo pewnych różnic pomiędzy stanem faktycznym stanowiącym podstawę orzekania w sprawie niniejszej oraz wskazanej wyżej, skład orzekający podziela pogląd, że zapobieżenie dyskryminacji podmiotów zagranicznych względem podmiotów krajowych nie oznacza uprzywilejowania podatkowego tych pierwszych, których przedmiot działalności lokacyjnej jest szerszy od zakresu dozwolonego krajowym funduszom emerytalnym.
Tytułem przypomnienia wskazać należy, że fundusz postawił następujące pytania: (1) czy spełnia warunki do skorzystania ze zwolnienia, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 11a lit. a-e updop i w konsekwencji jego dochody na terytorium Polski będą podlegały zwolnieniu?; (2) czy dochód osiągnięty przez fundusz z tytułu sprzedaży udziałów w spółce luksemburskiej będzie objęty zwolnieniem z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych w Polsce? Z argumentacji prezentowanej przez DKIS w uchylonej interpretacji oraz w skardze kasacyjnej wynika, że w istocie organ podatkowy skoncentrował swoją uwagę na rozważaniach dotyczących oceny stanowiska funduszu w zakresie podmiotowym, czyli dotyczącym pytania pierwszego, pomimo uznania za nieprawidłowe stanowiska funduszu w zakresie pytania drugiego, którego istota dotyczy warunku przedmiotowego omawianego zwolnienia podatkowego.
4. Mając na uwadze powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, zgodnie z art. 184 ppsa, gdyż zaskarżony wyrok odpowiada prawu pomimo częściowo błędnego uzasadnienia. Z uwagi na wynik sprawy oraz brak stosownego wniosku funduszu brak było natomiast podstaw do orzekania o kosztach postępowania kasacyjnego.