Wyrok NSA z dnia 03 września 2025, sygn. II FSK 874/23

Skargę kasacyjną od ww. wyroku wniósł Dyrektor KIS zaskarżając ten wyrok w całości i wnosząc o orzeczenie co do istoty sprawy, bądź przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzanie zwrotu kosztów postępowania, a także rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej "ppsa") zarzucono naruszenie prawa materialnego tj.: art. 13 ust. 2 ustawy nowelizującej poprzez błędną wykładnię i niewłaściwą ocenę zastosowania, a w konsekwencji bezpodstawne przyjęcie przez Sąd I instancji, iż:

1) wartość bilansowa spółki z o.o. z momentu ustania jej bytu prawnego, będąca jednocześnie wartością bilansową spółki komandytowej z chwili rozpoczęcia jej istnienia, stanowi wydatek Skarżącego na objęcie udziałów, który - stosownie do art. 13 ust. 2 ustawy nowelizującej - będzie stanowił koszt uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia ogółu praw i obowiązków spółki komandytowej,

2) w przypadku, w którym przed odpłatnym zbyciem ogółu praw i obowiązków w spółce komandytowej powstałej z przekształcenia spółki z ograniczoną odpowiedzialnością doszło do zmniejszenia udziału kapitałowego wspólnika w tej spółce, brak jest podstaw do przyjęcia, że kwotę, o którą pomniejszony powinien zostać przychód Skarżącego ze sprzedaży ogółu praw i obowiązków w spółce komandytowej, należałoby pomniejszyć o wartość wycofanej części wkładu Skarżącego do Spółki.

Odpowiadając na skargę kasacyjną pełnomocnik Strony, podtrzymując dotychczasową argumentację, wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna i podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej; z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Ponieważ w niniejszej sprawie, w postępowaniu przed Sądem I instancji nie doszło do naruszeń skutkujących nieważnością postępowania, to skarga kasacyjna została rozpatrzona tylko w jej granicach, czyli co do naruszenia przez Sąd I instancji wyłącznie wskazanych w niej przepisów.

Przedmiotem sporu w sprawie jest kwestia, jak na tle opisanego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej zdarzenia przyszłego kształtuje się wartość wydatków, obniżających przychód Skarżącego z odpłatnego zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce komandytowej, powstałej z przekształcenia spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

W skardze kasacyjnej Dyrektor KIS postawił wyrokowi WSA zarzut naruszenia prawa materialnego, tj.13 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwą ocenę zastosowania polegającą na bezpodstawnym przyjęciu; po pierwsze: że wydatkiem na nabycie udziałów, o którym mowa w tym przepisie, obniżającym przychód Skarżącego z odpłatnego zbycia przez niego ogółu praw i obowiązków w spółce komandytowej, powstałej wskutek przekształcenia ze spółki z o.o., jest wartość bilansowa spółki z o.o. z momentu ustania jej bytu prawnego, będąca jednocześnie wartością bilansową spółki komandytowej z chwili rozpoczęcia jej istnienia; po wtóre: że brak jest podstaw do przyjęcia, by kwotę, o którą pomniejszony powinien zostać przychód ze sprzedaży ogółu praw i obowiązków w Spółce, należałoby pomniejszyć o wartość wycofanej części wkładu do Spółki.

Stosownie do art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy nowelizacyjnej, jeżeli udziały w spółce komandytowej lub spółce jawnej zostały nabyte lub objęte przez wspólnika przed dniem, w którym spółka ta stała się podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych, przychód wspólnika z tytułu odpłatnego zbycia tych udziałów - pomniejsza się o wydatki na nabycie lub objęcie udziału w takiej spółce oraz o określoną zgodnie z art. 8 ustawy zmienianej w art. 1 albo art. 5 ustawy zmienianej w art. 2 część odpowiadającą uzyskanej przez wspólnika przed dniem, w którym spółka komandytowa lub spółka jawna stała się podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych, nadwyżce przychodów nad kosztami ich uzyskania, pomniejszonej o wypłaty dokonane z tytułu udziału w spółce i o wydatki niestanowiące kosztów uzyskania przychodu.

W przedmiotowej sprawie kwestią sporną pozostaje wykładnia użytego w w/w przepisie zwrotu "wydatki na nabycie lub objęcie udziału". Organ interpretacyjny stoi na stanowisku, że wartość takich wydatków winna być ustalona na moment, w którym wspólnik spółki powstałej wskutek przekształcenia poniósł faktyczne wydatki związane z przystąpieniem do spółki przekształcanej (tu: spółka z o.o.). Według organu, skoro przekształcenie spółki z o.o. w spółkę komandytową nie wywołuje skutków podatkowych, ponieważ zmienia się jedynie forma prawna prowadzenia działalności, to w konsekwencji zachowując sukcesje określoną w przepisach Ordynacji podatkowej i Kodeksie spółek handlowych przyjąć należy, że przy ustalaniu kosztów uzyskania przychodu ze zbycia udziałów w spółce przekształconej (tu: komandytowej) należy wziąć pod uwagę "koszt historyczny", tzn. wartość wydatków poniesionych na nabycie udziałów w spółce przekształcanej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądu organu interpretacyjnego nie można jednak podzielić, ponieważ nie da się go wywieść z treści przytoczonych przepisów. Podkreślić należy, że zagadnienie prawne podnoszone w skardze kasacyjnej było już przedmiotem licznych wypowiedzi orzeczniczych Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których ukształtowało się stanowisko przeciwne do prezentowanego w skarżonej interpretacji (zob. wyroki NSA z: 26 czerwca 2014 r., II FSK 3224/13; 8 stycznia 2016 r., II FSK 2876/13; 8 września 2016 r., II FSK 2259/14 i II FSK 2260/14; 1 lutego 2017 r., II FSK 4103/14; 17 lipca 2018 r., II FSK 726/18; 8 października 2019 r., II FSK 3622/17; 12 sierpnia 2020 r., II FSK 1677/18; 8 grudnia 2020 r., II FSK 2221/18; 3 listopada 2022 r., II FSK 589/20; 6 lipca 2023 r., II FSK 587/22; 1 września 2023 r., II FSK 1526/22; 31 stycznia 2024 r., II FSK 564/21 i II FSK 178/22; 5 września 2024 r., II FSK 623/24; 9 października 2024 r., II FSK 80/22). Jak przy tym trafnie odnotował Sąd I instancji, w celu ustalenia zakresu pojęcia "wydatki na objęcie lub nabycie udziałów", użytego w art. 13 ust. 2 ustawy nowelizującej, zasadnym jest odwołanie się do poglądów wypracowanych na gruncie art. 23 ust. 1 pkt 38 updof, gdyż pojęcie "wydatków na objęcie lub nabycie udziałów" użyte w art. 13 ust. 2 ustawy nowelizującej ma to samo znaczenie, co na gruncie art. 23 ust. 1 pkt 38 updof.

Zgodnie z treścią tego ostatniego przepisu, nie uważa się za koszty uzyskania przychodu wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) w spółce mającej osobowość prawną oraz innych papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów (akcji), wkładów oraz innych papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych, albo umorzenia jednostek uczestnictwa, tytułów uczestnictwa oraz certyfikatów inwestycyjnych w funduszach kapitałowych, z zastrzeżeniem ust. 3e.

Jak już wyżej wskazano, w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że z wykładni językowej art. 23 ust. 1 pkt 38 updof nie można wyprowadzić konieczności poszukiwania wartości historycznej wydatków, o których mowa w tym przepisie. Wskazuje się również, że przekształcenie spółek prawa handlowego stanowi jedynie zmianę formy prawnej prowadzenia działalności, wobec czego przy ustalaniu kosztów uzyskania przychodów w przypadku odpłatnego zbycia udziałów lub akcji spółki przekształconej należy wziąć pod uwagę wartość wydatków poniesionych na nabycie tych udziałów lub akcji, a nie wydatków poniesionych pierwotnie na nabycie udziałów lub akcji spółki przekształcanej. W przypadku przekształcenia kosztem uzyskania przychodów powinna więc być wartość bilansowa spółki przekształcanej z dnia ustania jej bytu prawnego, będąca jednocześnie wartością bilansową spółki przekształconej z dnia rozpoczęcia tego bytu; nie istnieje bowiem żadna inna metoda, która pozwalałaby wskazać ten koszt. Jak trafnie wskazano w wyroku NSA z 22 lipca 2025 r., sygn. akt II FSK 425/25: "konstrukcja art. 23 ust. 1 pkt 38 updof wykładanego w sposób kompleksowy ogranicza możliwość odkodowywania normy prawnej z niego wynikającej na podstawie pojęć użytych w zdaniu pierwszym, z pominięciem ich kontekstu normatywnego przewidzianego w zdaniu drugim. Skoro ustawodawca zadecydował mocą art. 23 ust. 1 pkt 38 updof o czasowym wyłączeniu z kosztów uzyskania przychodów m.in. wydatków na nabycie udziałów i nie wyraził w przepisach tejże ustawy woli utworzenia regulacji prawnej, z której można byłoby wyprowadzić normę prawną odwołującą się do wartości historycznej tychże wydatków, tj. do "zamrożenia" ich wartości, to brak jest podstaw do dokonywania wykładni tego przepisu w sposób postulowany przez organ podatkowy (prawotwórczy), niekorzystny dla podatnika. Konieczności poszukiwania wartości historycznej wydatków, o których mowa w art. 23 ust. 1 pkt 38 updof, nie sposób wyprowadzić z wykładni językowej tego przepisu, korzystając pomocniczo z efektów wykładni systemowej oraz celowościowej. Przeciwne stanowisko organu podatkowego należy traktować w kategorii postulatu de lege ferenda (w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2022 r.)."

Dokonując zatem wykładni zarówno art. 23 ust. 1 pkt 38 updof, jak i art. 13 ust. 2 ustawy nowelizującej, za kluczowy uznać należy brak wyraźnej regulacji wskazującej na zasadność odwoływania się do wartości historycznej wydatków rozumianej jako "zamrożenie" ich wartości. Wbrew stanowisku organu, ustawodawca nie łączy przedmiotowych wydatków z tzw. okresem historycznym. Gdyby tak było, to wyraźnie zostałoby to określone w brzmieniu obowiązujących przepisów. Tymczasem treść analizowanych regulacji wyraźnie łączy wartość tych wydatków z okresem, w którym udziały zostały objęte lub nabyte, czyli w realiach tej sprawy z momentem przekształcenia spółki z o.o. w spółkę komandytową. Tym samym pojęcie "wydatek", o którym mowa w omawianych przepisach, należy utożsamiać z wartością ekonomiczną wydatku podatnika stanowiącą ekwiwalent nabycia określonego składnika majątkowego generującego przychód. W konsekwencji brak jest podstaw do rozstrzygania na niekorzyść podatnika wątpliwości płynących z wykładni językowej pojęcia "wydatek" używanego w treści art. 13 ust. 2 ustawy nowelizującej (w stanie prawnym obowiązującym w 2021 r.).

Prawidłowego stanowiska Sądu I instancji nie podważają podniesione w skardze kasacyjnej argumenty zaczerpnięte z wykładni systemowej. Przede wszystkim, wbrew poglądom organu, istotne w sprawie jest, że dla potrzeb ustalenia kosztów uzyskania przychodów przy zbyciu akcji/udziałów nie ma znaczenia sukcesja wywiedziona z przepisów ksh i Ordynacji podatkowej. W przypadku przekształcenia spółki w inną spółkę prawa handlowego o sukcesji można mówić tylko na gruncie przepisów prawa podatkowego (art. 93a § 1 i § 2 op), natomiast w zakresie praw i obowiązków cywilnoprawnych obowiązuje zasada kontynuacji (dodać trzeba, że zasada ta ma warunkowy charakter, ponieważ obowiązuje tylko pod warunkiem uczestnictwa wspólników w przekształceniu); zasada ta wynika z art. 553 § 1 ksh, który stanowi, że spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązki spółki przekształcanej. Normę tę należy rozumieć w ten sposób, że spółka przekształcona nie wstępuje w prawa i obowiązki spółki przekształcanej, ale jest cały czas podmiotem tych praw i obowiązków. W przypadku kontynuacji nie ma poprzednika i następcy prawnego, ale istnieje ta sama spółka w zmienionej formie. Innym skutkiem zasady kontynuacji jest to, że wszelkie prawa i obowiązki wynikające z praw rzeczowych i obligacyjnych pozostają przy spółce przekształconej. Zmiana formy następuje z chwilą wpisu spółki przekształconej do rejestru i z tym momentem spółka przekształcana przestaje istnieć (art. 552 ksh). Wspólnicy spółki przekształcanej uczestniczący w przekształceniu stają się z dniem przekształcenia wspólnikami spółki przekształconej (art. 553 § 3 ksh). Zatem, w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy w momencie zbycia przez Skarżącego ogółu praw i obowiązków w spółce komandytowej, spółka z o.o. nie będzie istniała, bowiem z chwilą powstania spółki komandytowej ustał byt prawny "pierwotnej" spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (przekształconej w spółkę komandytową). Tym samym wartość wydatków poniesionych przez Skarżącego za objęcie udziałów w "pierwotnie" zawiązanej spółce z o.o. pozostaje bez znaczenia (tych udziałów już nie ma).

Zamierzonego skutku nie mogły odnieść także wywody organu, że kosztem uzyskania przychodu może być tylko wydatek faktycznie poniesiony, co znajduje umocowanie w art. 22 ust. 1 updof. Stwierdzić należy, że ta uwaga jest trafna, tyle tylko, że nie sprzeciwia się stanowisku Skarżącego. Wkłady w spółce komandytowej w opisanym zdarzeniu przyszłym zostały przecież objęte za realny majątek Strony, ulokowany w udziałach spółki z o.o. Zatem przekazanie majątku spółki z o.o. na pokrycie wkładów w spółce komandytowej było dla podatnika - jako udziałowca, realnym uszczupleniem majątkowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo więc przyjął, że istotna jest wartość majątku spółki z o.o. na dzień jej przekształcenia w spółkę komandytową. Bowiem to wartość bilansowa spółki z o.o. z momentu ustania jej bytu prawnego, będąca jednocześnie wartością bilansową spółki komandytowej z chwili rozpoczęcia jej istnienia, stanowi wydatek Skarżącego na objęcie udziałów, który - stosownie do art. 13 ust. 2 ustawy nowelizującej - będzie stanowił koszt uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia ogółu praw i obowiązków spółki komandytowej.

Należy także podzielić pogląd Sądu I instancji, że treść art. 13 ust. 2 ustawy nowelizującej nie daje podstaw do przyjęcia stanowiska organu w zakresie pytania nr 2, czyli że kwotę, o którą pomniejszony powinien zostać przychód Skarżącego ze sprzedaży ogółu praw i obowiązków w Spółce, należałoby pomniejszyć o wartość wycofanej części wkładu Skarżącego do Spółki. Jak słusznie ocenił Sąd I instancji, w/w przepis precyzyjnie określa rodzaj wydatków pomniejszających przychody z odpłatnego zbycia udziałów. Wyliczenie to ma charakter zamknięty. Zgodnie z treścią art. 13 ust 2 ustawy nowelizującej, do wydatków tych należą: wydatki na nabycie lub objęcie udziału w takiej spółce oraz część odpowiadająca uzyskanej przez wspólnika przed dniem, w którym spółka komandytowa stała się podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych, nadwyżce przychodów nad kosztami ich uzyskania, pomniejszonej o wypłaty dokonane z tytułu udziału w spółce i o wydatki niestanowiące kosztów uzyskania przychodu. Z przepisu tego nie wynika zatem, by kwoty pomniejszające przychód należało zmniejszyć o jakiekolwiek inne kwoty. Tym samym trafnie stwierdzono w zaskarżonym wyroku, że przeciwny pogląd organu interpretacyjnego nie znajduje oparcia w przepisach prawa i stanowi wyłącznie rezultat błędnej interpretacji art. 13 ust. 2 ustawy nowelizującej.

Mając na uwadze powyższe, za niezasadny uznać należy podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 13 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa oddalił skargę kasacyjną jako niemającą usprawiedliwionych podstaw. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209, art. 205 § 2 oraz art. 204 pkt 2 ppsa w zw. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.).