Wyrok NSA z dnia 19 lutego 2026, sygn. II FSK 878/25

W rozpoznawanej obecnie skardze o wznowienie postępowania skarżący użył także tytułu "Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem". Treść i wskazana podstawa skargi pozwalają jednak na jednoznaczne odczytanie intencji skarżącego, którą było żądanie wznowienia postępowania. Jako podstawę wznowienia wskazano art. 271 pkt 2 p.p.s.a., wskazując po raz kolejny na nieważność orzeczeń w sprawie, z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego- rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku wydanego na podstawie skargi podlegającej odrzuceniu. Zdaniem skarżącego okoliczność ta została stwierdzona postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 kwietnia 2025 r. w sprawach o sygnaturach I FSK 2282/21 i I FSK 2283/21 (okresu tożsamego, jak w badanej sprawie dotyczy druga z nich, przy czym przedmiotem postępowania była decyzja wydana w podatku od towarów i usług). Data wydania tych postanowień jest według strony skarżącej początkiem terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Istnienie przesłanki wznowienia strona wywodzi z faktu, że była pozbawiona możliwości działania w postaci wniesienia skutecznej skargi na decyzję organu drugiej instancji. Możliwe było tylko wniesienie skargi, która podlegała odrzuceniu. W postanowieniach wydanych w sprawach o sygnaturach I FSK 2282/21 i I FSK 2283/21 uznano, że nie zostały skutecznie doręczone decyzje organu odwoławczego. Doręczono je bowiem pełnomocnikowi, który nie został ustanowiony w tych sprawach. Okoliczności związane z ustanowieniem pełnomocnika były identyczne w odniesieniu do postępowań podatkowych wszczętych po zakończeniu kontroli dotyczącej zarówno podatku dochodowego od osób fizycznych, jak i podatku od towarów i usług. Pełnomocnik, któremu doręczono decyzję i postanowienie o wszczęciu postępowania złożył dokument potwierdzający jego umocowanie do działania w imieniu strony w okresie między zakończeniem kontroli a wszczęciem postępowania podatkowego w odniesieniu do tych podatków. Była ta zatem ta sama przyczyna, którą skarżący wskazywał w skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

3.3. Strona skarżąca wskazała na przesłankę z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. W takim przypadku termin do wniesienia skargi liczy się od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Wyrok w sprawie II FSK 1352/21 zapadł na rozprawie w dniu 6 października 2023 r. Ustanowiony prawidłowo do postępowania przed sądami administracyjnymi pełnomocnik strony nie stawił się na rozprawie, choć był prawidłowo powiadomiony o terminie (dowód doręczenia zawiadomienia –k. 208, zawiadomienie doręczono 27 września 2023 r.). Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi 12 lutego 2024 r. (dowód doręczenia k. 237 akt sądowych). Zarzut doręczenia decyzji osobie, która nie była stroną ani pełnomocnikiem w postępowaniu podatkowym podnoszony był w skardze (s.13-14 skargi, k.11 i 11 odwr. akt sądowych) i rozpatrzony przez sąd pierwszej instancji (s. 20-27 uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji).

3.4. W orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA z 28 lutego 2020 r. II FSK 3279/19; z 28 września 2010 r., I FSK 1051/09) oraz piśmiennictwie (por. H. Knysiak-Sudyka [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, red. T. Woś, Warszawa 2016, art. 271; M. Grego-Hoffmann, 6.2. Pozbawienie możliwości działania [w:] Rola pełnomocnika w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2012) wyraża się pogląd, że przesłanka, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. jest spełniona wówczas, gdy strona zostanie pozbawienia możliwości podejmowania w postępowaniu czynności procesowych. Nadto o pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania - w innych przypadkach zachodzi tylko utrudnienie działania, co nie uzasadnia już wznowienia postępowania (por. wyrok WSA w Warszawie z 20 grudnia 2005 r., III SA/Wa 2866/05, wyrok WSA we Wrocławiu z 10 kwietnia 2006 r., III SA/Wr 412/05, uchwała SN z 14 kwietnia 1980 r., III CZP 19/80, OSNCP 1980/11/205, wyrok SN z 21 czerwca 1961 r., III CR 953/60, OSPiKA 1963/6/137). Zwraca się także uwagę, że powinien być wykazany związek pomiędzy naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem strony możliwości działania.

3.5. W tej sprawie strona miała możliwość udziału w czynnościach procesowych. Jej pełnomocnik był bowiem zawiadamiany o terminie rozprawy, na jego żądanie umożliwiono mu elektroniczny dostęp do akt sądowych, miał możliwość i korzystał z przewidzianych prawem środków odwoławczych, wnosząc skargę kasacyjną. Nie zgłasza zresztą żadnych zarzutów dotyczących możliwości udziału w czynnościach procesowych przed sądem. Podnosi natomiast, że w wyniku niezastosowania się przez Naczelny Sąd Administracyjny do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 kwietnia 2022 r. II FPS 1/22 (czyli naruszenia art. 269 § 1 p.p.s.a.) pozbawiono stronę możliwości działania w postaci wniesienia skutecznej skargi na decyzję organu drugiej instancji, skoro wniesiona skarga powinna zostać odrzucona.

Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu znany jest pogląd, wyrażony przez J. P. Tarno (J. P. Tarno, Ewolucja orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie podstaw skargi kasacyjnej i zażalenia, ZNSA 2010, nr 5-6, s. 426-443), że naruszenie art. 269 § 1 p.p.s.a. może stanowić o pozbawieniu strony możliwości działania jako szczególnie istotne naruszenie przepisów postępowania. Nie negując tego poglądu (wyrażonego w odniesieniu do uchwały całego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r., I OPS 10/09, w której dokonano wykładni przepisów dotyczących wymogów formalnych skargi kasacyjnej) zauważyć należy, że autor tej tezy zauważa, że w każdym przypadku naruszenie art. 269 § 1 p.p.s.a. powinno mieć związek z pozbawieniem strony możliwości działania. Wskazuje jedynie, że w przypadku niezastosowania się do uchwały I OPS 10/09 związek taki będzie łatwy do wykazania. W tej sprawie ewentualne naruszenie dotyczyć miało uchwały, w której dokonano wykładni przepisów dotyczących ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu podatkowym. Gdyby zatem do uchwały tej się zastosowano, to właśnie wówczas skarga na decyzję byłaby odrzucona, a strona nie mogłaby poddać kontroli sądu decyzji określającej zobowiązanie podatkowe. Pominięcie tej uchwały przez Naczelny Sąd Administracyjny doprowadziło natomiast do kontroli instancyjnej wyroku sądu pierwszej instancji, który to sąd ocenił legalność decyzji (choć ze skutkiem niepożądanym przez skarżącego, bowiem oddalił skargę). Jeżeli zatem skarżący uważa obecnie, że pominięcie uchwały II FPS 1/22 pozbawiło go możliwości zbadania legalności decyzji, a tym samym pozbawiło możliwości działania w postępowaniu sądowoadmnistracyjnym, to trudno uznać, że wykazał on związek pomiędzy naruszeniem art. 269 § 1 p.p.s.a. a pozbawieniem go możliwości działania poprzez merytoryczne rozpoznanie skargi. Nie zachodziła zatem przesłanka, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na wskazany przez stronę skarżącą sposób pozbawienia jej możliwości działania.

3.6. Nie został także zachowany termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania. Strona liczy ten termin od daty, w której dowiedziała się o postanowieniu wydanym w innej sprawie (jej przedmiotem była kontrola decyzji określającej skarżącemu zobowiązanie w podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2016r. Pomija jednakże, że w art. 277 p.p.s.a. wskazano dwa sposoby określania początku trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, dotyczące różnych przesłanek wznowienia. Pierwszy zaczyna się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia. Drugi natomiast, dotyczący przesłanki z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. zaczyna się od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Odrębnie wskazano także terminy do wniesienia skargi o wznowienie w przypadku przesłanek z art. 272 § 1 i § 2 a p.p.s.a. Strona, wskazując na zachowanie terminu powołuje się w istocie na termin pierwszy, liczony od dnia powzięcia wiedzy o przyczynie wznowienia (od kiedy dowiedziała się, że skarga powinna być odrzucona). Jednakże z art. 277 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że termin ten nie dotyczy przesłanki z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Terminy zostały jednoznacznie określone odrębnie dla poszczególnych przesłanek wznowienia. W orzecznictwie wskazuje się, że wniesienie skargi o wznowienie postępowania po upływie terminu związanego z konkretną podstawą faktyczną powoduje jej odrzucenie w części opartej na tej podstawie wznowienia, nie uniemożliwia natomiast rozpoznania jej w zakresie innych podstaw wznowienia, które zostały zgłoszone z zachowaniem terminu (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2006 r., II FSK 1146/05, postanowienie NSA z dnia 12 grudnia 2008 r., I OSK 1432/08). W tym przypadku wskazano jedynie jedną przesłankę wznowienia. Tym samym termin do złożenia skargi wznowienie postępowania należy liczyć od dnia doręczenia pełnomocnikowi strony (nieobecnemu na rozprawie) odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem w sprawie II FSK 1352/21 (czyli w sprawie, w której miało dojść do pozbawienia strony możliwości działania), czyli od 12 lutego 2024 r. Skargę o wznowienie wniesiono z uchybieniem terminu – 10 lipca 2025 r.

3.7. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 281 p.p.s.a. odrzucił skargę o wznowienie postępowania.

sędzia WSA (del.) sędzia NSA sędzia NSA

Krzysztof Kandut Małgorzata Wolf Kalamala Aleksandra Wrzesińska-Nowacka

| | | |