Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 14 maja 2025 r. sygn. akt I SA/Bk 13/25 oddalił skargę J. N. (dalej: "skarżąca", "strona") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z 15 listopada 2024 r. w przedmiocie uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji podatkowych i określenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r.
Wyrok z uzasadnieniem oraz inne orzeczenia sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Od wyroku sądu pierwszej instancji skargę kasacyjną wniosła strona, reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu. W skardze kasacyjnej na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), zarzuciła naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 240 § 1 pkt 5 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U z 2019 r. poz. 900 ze zm., dalej: "O.p.") przejawiające się niewłaściwą wykładnią normy uzasadniającej wznowienie postępowania poprzez uznanie, że dowód istniejący i oceniany w postępowaniu zwykłym (tu: historia operacji kosztowych – zakupów, na rachunku bankowym skarżącej) nie stanowi nowego dowodu w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 5 O.p., gdyż nie spełnia kryterium "nowości", w sytuacji gdy cel zarzuconego przepisu obejmował także przypadki, kiedy rzeczywiste znaczenie dowodu zostało zdewaluowane w postępowaniu zwykłym przez organ. Tym sposobem nowa interpretacja dowodu istniejącego w sensie faktycznym w postępowaniu zwykłym spełnia przesłankę "nowej okoliczności" w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 5 O.p.
W skardze kasacyjnej skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasadzenie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie było wyjaśnienie, czy wskazane we wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z 21 grudnia 2017 r. dokumenty przedłożone przez skarżącą w toku postępowania wymiarowego w postaci historii rachunku bankowego były "nowymi okolicznościami lub nowymi dowodami", które istniały w dniu wydania tej decyzji i były nieznane organowi, który ją wydał oraz czy dawały podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 O.p.
Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, w całości przychyla się do stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji. Zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się na wykładni i w efekcie na ocenie możliwości zastosowania w sprawie unormowania z art. 240 § 1 pkt 5 O.p.
Wskazany przepis procedury podatkowej w skardze kasacyjnej kwalifikowany jest zarówno jako przepis prawa materialnego jak i proceduralnego. Należy zatem wyjaśnić, że jest to przepis procesowy, mocą którego ustanowiono jeden z warunków dopuszczalności wpierw wznowienia, a następnie uchylenia decyzji ostatecznej wydanej w sprawie podatkowej. Zgodnie z tą regulacją w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. Za taką nową okoliczność faktyczną i jednocześnie nowy dowód w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 5 O.p. strona uznała historię rachunku bankowego, w zakresie wydatków poniesionych za zakup towarów.
Podkreślenia wymaga, że wznowienie postępowania jest instytucją szczególną, nadzwyczajnym trybem wzruszania decyzji ostatecznych, której celem jest stworzenie prawnej możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i podjęcia ponownego rozstrzygnięcia, jeżeli postępowanie podatkowe przed organem było dotknięte kwalifikowanymi wadami procesowymi, wyliczonymi enumeratywnie w art. 240 O.p. Procedowanie w trybie nadzwyczajnym jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych, wyrażonej w art. 128 O.p. Zasada ta służy ochronie ogólnego porządku prawnego. Trwałość decyzji pozwala stronie polegać na rozstrzygnięciach organów państwa, a organy zabezpiecza przed wielokrotnym rozstrzyganiem tych samych spraw. Dlatego też tryby nadzwyczajne służą do weryfikacji decyzji ostatecznych wyłącznie w wyjątkowych i ściśle określonych przepisami sytuacjach. Z tego względu przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania podlegają ścisłej wykładni i nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający. Postępowanie wznowieniowe nie jest bowiem kontynuacją postępowania zwykłego i nie może być wykorzystane do pełnej merytorycznej kontroli decyzji, gdyż inna jest waga zakresu naruszeń prawa uwzględnianych w tymże postępowaniu. Przyjąć zatem należy, że istota postępowania wznowieniowego, przy przesłance z art. 240 § 1 pkt 5 O.p. sprowadza się do zbadania konkretnej okoliczności lub dowodów wskazywanych przez stronę, które mają przymiot "nowości", a nie do weryfikacji całego postępowania dotychczas przeprowadzonego w sprawie.