Wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2026, sygn. II FZ 23/26

W zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 30 stycznia 2025 r. skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) art. 86 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieuprawnionym przyjęciu, że poważne problemy zdrowotne skarżącej, w tym schorzenia o charakterze psychicznym oraz ogromne nadciśnienie tętnicze, nie wykazują braku winy w niedotrzymaniu terminu do uzupełnienia skargi;

2) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 90 k.p.a. w zw. z art. 3 § 2 p.p.s.a. poprzez pominięcie istotnego materiału dowodowego w postaci przedłożonej dokumentacji medycznej;

3) naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez nadmierny formalizm prowadzący do faktycznego pozbawienia skarżącej prawa do sądu.

Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, przywrócenie terminu do uzupełnienia skargi i uznanie, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, ale z przyczyn innych, niż podniesione w zażaleniu strony.

Zgodnie z treścią art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Natomiast instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez stronę postępowania zobowiązaną do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto w myśl art. 87 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem należy także dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie.

Należy w tym miejscu przywołać także treść art. 88 p.p.s.a., zgodnie z którym spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Wniosek jest spóźniony, jeżeli został wniesiony po upływie siedmiodniowego terminu przewidzianego w art. 87 § 1 p.p.s.a.

Przedstawiając chronologię zdarzeń, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że w dniach 25-31 sierpnia 2025 r. skarżąca z powodu choroby przebywała na zwolnieniu lekarskim. W dniu 26 sierpnia 2025 r. skarżąca odebrała przesyłkę z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zawierającą wezwania do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi oraz odpis odpowiedzi na skargę, wobec czego siedmiodniowy termin na uzupełnienie braków skargi upływał w dniu 2 września 2025 r. Zauważyć w tym miejscu należy, że skarżąca w dniu 3 września 2025 r. dokonała przelewu w kwocie 234 zł na rachunek Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, która to kwota została określona przez Zastępcę Przewodniczącego Wydziału I WSA w Szczecinie w zarządzeniu o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego, jako kwota stanowiąca wpis od skargi w rozpoznawanej sprawie. Ponadto 11 września 2025 r. skarżąca nadała w placówce pocztowej pismo do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, do którego załączyła potwierdzenie dokonania przelewu z 3 września 2025 r. oraz wypis aktu notarialnego. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu został przez skarżącą nadany na poczcie w dniu 30 września 2025 r.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji błędnie określił dzień 7 września 2025 r. jako datę upływu terminu na wniesienie pisma z wnioskiem o przywrócenie terminu. Jak wyżej wskazano, termin na uzupełnienie braków formalnych skargi upływał z dniem 2 września 2025 r., zatem siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu nie mógł rozpocząć swojego biegu przed upływem terminu przewidzianego do dokonania czynności, których dotyczyły wezwania, tj. uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie określił momentu czy zdarzenia, od którego należało liczyć termin określony w art. 87 § 1 p.p.s.a.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w realiach rozpoznawanej sprawy, mając na względzie dokumentację przedstawioną przez skarżącą, jak i okoliczności wskazane przez stronę, dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu przez skarżącą jest 3 września 2025 r., tj. dzień, w którym skarżąca dokonała przelewu na kwotę 234 zł na rachunek Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Od tego dnia należało obliczyć upływ siedmiodniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi, gdyż dokonanie tego przelewu wskazuje na możliwość działania przez skarżącą w zakresie uzupełnienia braków skargi. Z powyższego wynika zatem, że termin, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. upłynął z dniem 10 września 2025 r.

Powyżej wskazana okoliczność błędnego obliczenia terminu określonego w art. 87 § 1 p.p.s.a. nie miała jednak znaczenia dla skuteczności złożenia przez stronę wniosku o przywrócenie terminu, gdyż skarżąca wniosek ten złożyła w dniu 30 września 2025 r., a zatem po upływie terminu przewidzianego w art. 87 § 1 p.p.s.a.

Wobec powyższego należało stwierdzić, że wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi został złożony z uchybieniem 7-dniowego terminu wskazanego w art. 87 § 1 p.p.s.a., co skutkowało koniecznością obligatoryjnego odrzucenia tego wniosku jako spóźnionego na podstawie art. 88 p.p.s.a., który to przepis sąd pierwszej instancji w swoich rozważaniach pominął, co doprowadziło do błędnego – zdaniem NSA – merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej.

Odnosząc się natomiast do rozważań sądu pierwszej instancji w zakresie uprawdopodobnienia winy bądź jej braku w niedochowaniu przez skarżącą terminu do uzupełnienia braków skargi oraz argumentacji w tym zakresie zawartej w zażaleniu skarżącej, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd nie mógł dokonywać oceny przesłanki unormowanej w art. 87 § 2 p.p.s.a. w postaci istnienia bądź braku winy w uchybieniu terminu w sytuacji, gdy sam wniosek o przywrócenie terminu jest spóźniony i z mocy prawa podlega odrzuceniu. Wniosek ten wynika z rygoru opisanego w art. 88 p.p.s.a., który nakazuje odrzucić spóźniony wniosek. Nie dochodzi więc, do jego merytorycznego rozpoznania, a tylko w razie możliwości wydania tego rodzaju rozstrzygnięcia, sąd uprawniony jest do zajęcia się kwestią braku winy strony w uchybieniu terminu. Na ten problem zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 28 lutego 2005 r., sygn. II FZ 1/05 , gdzie skonstatowano, że niedopuszczalnym jest merytoryczne rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu, jeżeli sąd pozostaje w przekonaniu o złożeniu tego wniosku po terminie zakreślonym w art. 87 § 1 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie, będące konsekwencją wadliwego zastosowania art. 86 § 1 p.p.s.a. oraz pominięcia zastosowania art. 88 p.p.s.a., podlega uchyleniu i - wobec uznania, że istota sprawy przywrócenia terminu została dostatecznie wyjaśniona - zastąpieniu przez orzeczenie o odrzuceniu spóźnionego z mocy ustawy wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.

Ze względu na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 88 oraz art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.