Wyrok NSA z dnia 16 lipca 2026, sygn. II FZ 42/26

2.1. We wniesionym zażaleniu pełnomocnik organu zaskarżył ww. postanowienie w części "dot. pkt 2" zarzucając naruszenie art. 200 P.p.s.a., art. 205 § 2 P.p.s.a., art. 209 w zw. z art. 145 § 1 P.p.s.a. poprzez niezasadne zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kwoty 10.817 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego i wniósł o uchylenie skarżonego postanowienia w pkt 2 oraz odstąpienie od zasądzania zwrotu kosztów od organu na rzecz Skarżącej, ewentualnie uchylenie skarżonego postanowienia w pkt 2 i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Pełnomocnik organu zawarł w zażaleniu także wniosek o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.

2.2. W odpowiedzi na zażalenie pełnomocnik Skarżącej wniósł o oddalenie zażalenia organu z uwagi na jego bezzasadność oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego na rzecz Skarżącej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że ustawodawca nie przewidział konsekwencji na wypadek, gdyby sąd nie połączył do wspólnego rozpoznania kilku spraw, które mogły być objęte jedną skargą (B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 111.). Zastosowanie zatem w niniejszej sprawie mają podstawowe zasady dotyczące kosztów postępowania.

Kluczowa dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest treść art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jak wyjaśniał NSA w uchwale z 4 lutego 2008 r., I OPS 4/07, (ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 23): "Według tej zasady każdą stronę obciążają poniesione przez nią koszty postępowania związane z jej udziałem w postępowaniu, bez prawa domagania się zwrotu tych kosztów od innej strony. Odnosi się ona zarówno do postępowania przed sądem pierwszej instancji, jak i do postępowania przed sądem drugiej instancji. Wyjątki od tej zasady, stanowiące podstawę do orzekania o zwrocie kosztów między stronami, zostały ściśle unormowane w art. 200, 201, 203 i 204 p.p.s.a. przez związanie orzekania o zwrocie kosztów postępowania między stronami z tym, jakim orzeczeniem kończy się postępowanie sądowe.

Z kolei art. 209 p.p.s.a. jednoznacznie stanowi, w jakich wypadkach sąd rozstrzyga o zwrocie kosztów postępowania między stronami. Wobec tego przepisy regulujące zwolnienie od kosztów (art. 239-263) oraz przepisy o zwrocie kosztów postępowania (art. 200-204) należy traktować jako wyjątki od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie. [...]

Podstawowy przepis rządzący zwrotem kosztów postępowania między stronami przed sądem pierwszej instancji, będący wyjątkiem od zasady przyjętej w art. 199 p.p.s.a., został zawarty w art. 200 p.p.s.a., który stanowi: <>. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że sąd może orzec o zwrocie kosztów postępowania tylko na rzecz skarżącego i tylko wówczas, gdy skarga okaże się zasadna. Przy tym przez pojęcie uwzględnienia skargi należy rozumieć uwzględnienie skargi w każdej formie, i to niezależnie od tego, czy rozstrzygnięcie to odpowiada żądaniu zawartemu w skardze. Innymi słowy, skarżącemu nie przysługuje zwrot kosztów postępowania, zarówno wtedy, gdy jego skarga okazała się bezzasadna, jak i wówczas, gdy orzeczenie sądu nie wypowiada się w kwestii zasadności skargi, ponieważ była ona niedopuszczalna albo postępowanie sądowe okazało się bezprzedmiotowe. Wyjątek ten dotyczy także sytuacji, gdy postępowanie ulega umorzeniu z powodu uwzględnienia skargi przez organ (art. 201 p.p.s.a.)."

W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji stwierdziwszy bezprzedmiotowość postępowania z powodu nieistnienia w obrocie prawnym decyzji objętej zakresem tej skargi umorzył postępowanie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Hipoteza normy wskazanej w art. 200 P.p.s.a. nie odnosi się do rozstrzygnięcia wydawanego w niniejszej sprawie. Podkreślenia wymaga, że ww. norma zawarta w art. 200 P.p.s.a., jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony (art. 199 P.p.s.a.), nie może być interpretowana rozszerzająco, wobec czego zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji art. 200 P.p.s.a. należy ocenić jako błędne. W rozpatrywanej sprawie zastosowanie powinna odnaleźć zasada określona w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Wniosek w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego nie podlega uwzględnieniu z uwagi na brak podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny, co do zasady nie jest uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego w orzeczeniu, które nie jest jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 209 P.p.s.a. Brak jest w tym przepisie podstaw do zamieszczania orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania w innych orzeczeniach, kończących postępowanie w danej instancji, niż wymienione w tym przepisie (por. uchwałę NSA z 4 lutego 2008 r., I OPS 4/07).