Ustawą z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1938 z późn. zm.), zmieniono treść art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń. Zgodnie z nowym brzmieniem tego przepisu, obowiązującym od 1 października 2023 r., rozporządzenie, do wydania którego upoważniony został minister właściwy do spraw zdrowia, określa także schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a). Jednocześnie w art. 17 ust. 11 ustawy przewidziano, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.
W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które zastąpiło wcześniejsze rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r.
W świetle powyższego, zdaniem sądu pierwszej instancji, w aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym wynika bezpośrednio z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń. Obowiązek ten został skonkretyzowany w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego. Powołane rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy – Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem jest przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.
W ocenie sądu pierwszej instancji, okoliczność, że w dacie wystawienia tytułu wykonawczego obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronny był skonkretyzowany w Programie Szczepień Ochronnych, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego, natomiast w dacie orzekania przez organ I i II instancji obowiązywało już rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r., nie ma wpływu na istnienie ustawowego obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Sam obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywała się według Programu Szczepień Ochronnych. Obowiązujące w dacie orzekania przez organy obu instancji rozporządzenie z 27 września 2023 r. określa schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, podstawowych i przypominających. Rozporządzenie jednoznacznie określa liczbę dawek szczepienia podstawowego, wiek, w którym powstaje obowiązek szczepienia i termin wykonania szczepienia oraz osoby objęte obowiązkiem poddania się szczepieniom przypominającym, dawki szczepionki i wiek, w którym są podawane oraz termin wykonania szczepienia przypominającego. Organy obu instancji uwzględniły zmiany prawne do jakich doszło oraz odniosły się do zarzutów strony w zakresie wymagalności obowiązku poddania dziecka w określonym terminie konkretnym obowiązkowym szczepieniom ochronnym, ujętym w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r.
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że syn skarżącej S. Ł., urodzony 3 czerwca 2012 r., do czasu wydania zaskarżonego postanowienia nie został poddany obowiązkowym szczepieniom wskazanym w tytule wykonawczym. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw gruźlicy istnieje do ukończenia 15. roku życia (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 27 września 2023 r.), natomiast przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, śwince i różyczce oraz przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B do ukończenia 19. roku życia (§ 3 ust. 1 pkt 2, pkt 4, pkt 5 i pkt 7 rozporządzenia z 27 września 2023 r.). Taki sam obowiązek przewidywał § 3 pkt 1a, pkt 2, pkt 5, pkt 6, pkt 7, pkt 9, pkt 10, pkt 11a i pkt 12a rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. Wbrew twierdzeniom strony, obowiązek ten jest wymagalny od momentu ukończenia określonego w wyżej wymienionych przepisach miesiąca życia dziecka do ukończenia 15. roku życia w przypadku gruźlicy i 19. roku życia w przypadku pozostałych wymienionych w tytule wykonawczym chorób.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów świadczących o występowaniu długotrwałych przeciwwskazań do szczepień ochronnych u dziecka. W szczególności, do dnia wydania postanowienia organu II instancji, nie przedłożyła wyników wizyt w poradniach specjalistycznych, do których skierowania miała otrzymać podczas wizyty 10 marca 2023 r. u lekarza rodzinnego, a na które powoływała się w piśmie z 11 marca 2023 r. Samo zaś skierowanie do poradni specjalistycznej nie stanowi o istnieniu przeciwwskazań do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego. Podobnie należy ocenić informację z przeprowadzonej 15 marca 2024 r., a więc już po wystawieniu tytułu wykonawczego i wydaniu postanowień organów obu instancji, konsultacji lekarskiej dziecka, w wyniku której lekarz wystawił dla dziecka skierowanie do poradni alergologicznej i neurologicznej. Poza gołosłownymi twierdzeniami, skarżąca nie przedstawiła zatem zaświadczenia lekarskiego, ani jakiejkolwiek dokumentacji medycznej wskazującej na istnienie długotrwałych przeciwwskazań do wykonania szczepień u jej syna.
Wątpliwości sądu pierwszej instancji nie budzi również okoliczność uchylania się przez skarżącą od obowiązku poddania syna szczepieniom, pomimo wezwań z przychodni (według formularza zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych rodziców – k. 6 akt adm.) i ze strony inspekcji sanitarnej (pismo z 8 lipca 2022 r. – k. 6 akt adm.). Skarżąca nie wykonała ciążącego na niej obowiązku również po otrzymaniu upomnienia z 20 stycznia 2023 r. Co więcej, z akt sprawy wynika, że skarżąca w ogóle nie stawiała się do przychodni POZ na badania kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, zaskarżając wyrok w całości. Na podstawie art. 176 § 1 pkt 2 w zw. z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 33 u.p.e.a przez niezasadne oddalenie skargi i podzielenie nieprawidłowo dokonanej przez Organ oceny zgłoszonych przez Skarżącą zarzutów do postępowania egzekucyjnego, co skutkowało nieprawidłowym ustaleniem stanu faktycznego i przyjęciem, że Skarżąca uchyla się od wykonania istniejącego po jej stronie obowiązku szczepienia syna, a także nieprawidłowego ustalenia mającej istnieć na dzień wydawania tytułu wykonawczego wymagalności obowiązku szczepienia, co w dalszej konsekwencji doprowadziło do oddalenia skargi.
Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz jej adwokata kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wykonywanej z urzędu oświadczając, że nie zostały one uiszczone ani w całości ani w części.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, oświadczając jednocześnie że nie składa wniosku o przeprowadzenie rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, zaś organ nie zażądał jej przeprowadzenia.
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, zatem nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie można dopatrzeć się żadnej z wad, która świadczyłaby o tym, że postępowanie sądowoadministracyjne zakończone zaskarżonym wyrokiem dotknięte było nieważnością w rozumieniu § 2 powołanego artykułu. Dlatego też, Naczelny Sąd Administracyjny, kontrolując zaskarżony wyrok, zobowiązany jest ograniczyć się do zbadania, czy wyrok ten uchybia przepisom wskazanym w skardze kasacyjnej w ramach podstaw z art. 174 p.p.s.a. Stosownie do ostatniego przepisu skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 p.p.s.a.) przepisów, które zdaniem strony naruszył sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu, itd. oraz oznaczeniem aktu prawnego, w którym są zawarte, a także wyjaśnienie na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy (por. postanowienie NSA z 8 marca 2004 r. sygn. akt FSK 41/04; postanowienie NSA z 1 września 2004 r. sygn. akt FSK 161/04; postanowienie NSA z 24 maja 2005 r. sygn. akt FSK 2302/04; a także wyrok NSA z 25 marca 2014 r. sygn. akt I GSK 705/12 oraz wyrok NSA z 21 listopada 2014 r. sygn. akt II FSK 2602/14; te orzeczenia oraz powoływane dalej dostępne są na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo wskazywać do jakiego, zdaniem skarżącej, naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny I instancji nie naruszył innych przepisów (por. postanowienie NSA z 5 sierpnia 2004 r. sygn. akt FSK 299/2004, OSP 2005/3, poz. 36). Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zatem uprawniony do powtórnego badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego (ad meritum) w jego całokształcie.
Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swoim orzecznictwie podkreślał, że nie jest ani uprawniony, ani zobowiązany do precyzowania za stronę zarzutów skargi kasacyjnej, czy do formułowania za stronę zarzutów kasacyjnych na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej, bądź też do poszukiwania za nią naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny. Należy bowiem mieć na uwadze, że wyodrębnianie zarzutów z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej zawsze niesie ryzyko nieprawidłowego odczytania intencji strony wnoszącej skargę kasacyjną. Konieczne jest przy tym oddzielenie podstawy kasacyjnej od jej uzasadnienia, które jest niezbędnym elementem skargi kasacyjnej (por. wyroki NSA z: 17 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1695/13; 19 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 16/13; 13 września 2011 r. sygn. akt II FSK 549/10; 13 lipca 2011 r. sygn. akt II FSK 277/10; 7 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1289/08).
Powyższe wyjaśnienia są niezbędne z uwagi na daleko idące błędy konstrukcyjne rozpoznawanej skargi kasacyjnej.
W skardze kasacyjnej wskazano na art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 33 u.p.e.a. jako samodzielną podstawę kasacyjną. W związku z tak sformułowanym zarzutem przypomnieć należy, że art. 33 u.p.e.a. składa się z pięciu paragrafów. Dwa z nich podzielone są na punkty, a jeden jeszcze na litery. Poszczególne jednostki redakcyjne regulują różne normy prawne. Brak precyzyjnego określenia przepisu który według skarżącej kasacyjnie został naruszony pozbawia sąd odwoławczy możliwości oceny jego zasadności, tym bardziej, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej również nie wskazano o który przepis chodzi.
Dodatkowo wskazać należy, że wbrew wskazanej podstawie kasacyjnej art. 33 u.p.e.a. nie ma charakteru procesowego lecz materialny, dlatego też nieprawidłowym było powiązanie zarzutu jego naruszenia z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a i art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca kasacyjnie, mimo zarzutu nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie i jego oceny nie zarzuciła naruszenia przepisów postępowania (k.p.a.) regulujących te kwestie, a mających odpowiednie zastosowanie również w postępowaniu egzekucyjnym (art. 18 u.p.e.a.).
Podsumowując, z regulacji zawartych w p.p.s.a. wynika, że prawidłowo sformułowany zarzut skargi kasacyjnej powinien zawierać precyzyjne wskazanie przepisu prawa materialnego lub procesowego oraz uzasadnienie tego naruszenia. Zarzut niespełniający tych wymogów nie może być przedmiotem kontroli instancyjnej. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej wymogów tych nie spełnia postawiony zarzut podniesiony w ramach drugiej podstawy kasacyjnej. We wskazanym zarzucie nie wskazano precyzyjne przepisów które miał naruszyć sąd pierwszej instancji, co uniemożliwia dokonanie oceny ich zasadności.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Wyrok sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalono skargę kasacyjną.
Odnosząc się do wniosku ustanowionego z urzędu pełnomocnika skarżącej kasacyjne, o przyznanie mu wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej, stwierdzić należy, że zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Tak więc z tego rodzaju wnioskiem pełnomocnik winien zwrócić się do WSA w Lublinie.