Odnosząc się do zarzutu braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a) Sąd I instancji wskazał, że na dzień wystawienia tytułu wykonawczego, jak i na dzień wniesienia zarzutów na terytorium RP obowiązywało, jako akt powszechnie obowiązujący rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 2077 – dalej rozporządzenie z 2023 r.), wydane na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch. Rozporządzenie to określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia. W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi zatem wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch. skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności. Powołane rozporządzenie z 2023 r. określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.
Dalej Sąd I instancji zauważył, że w wystawionym tytule wykonawczym wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, na brakujące szczepienia ochronne u dziecka skarżącej. Wskazane w tytule wykonawczym szczepienia zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia, w którym zawarto schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia. Zatem w dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w tytule szczepienia były w stosunku do dziecka skarżącej obowiązkowe i wymagalne.
Sąd I instancji podkreślił, że obowiązek nie został wykonany do dnia wniesienia skargi, co wynika wprost z treści skargi i akt sprawy. Dokumenty zgromadzone w sprawie jednoznacznie wskazują, że skarżąca uchyla się od realizacji wymagalnego obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Tym samym zarzuty skargi w przedmiocie braku wymagalności obowiązku, we wskazanym wyżej zakresie, są bezzasadne.
Odnosząc się do zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia ( art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.) Sąd I instancji zauważył, że organy prawidłowo ustaliły, że skarżącej doręczono upomnienie z 21 marca 2023 r. Jego odbiór skarżąca pokwitowała osobiście 5 kwietnia 2023 r., a dowód doręczenia upomnienia znajduje się w aktach przekazanych Sądowi.
W skardze kasacyjnej K. K. zaskarżyła wyrok w całości, zarzucając:
1) naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust. 2, 4 i 5 u.z.z.z.ch. poprzez błędne jego zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek jest wymagalny, podczas gdy nie zostały wykluczone przeciwwskazania do obowiązkowych szczepień ochronnych, a dziecko było poddawane lekarskim badaniom kwalifikacyjnym;
2) naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy rozstrzygnięcia organów obu instancji obarczone są rażącymi naruszeniami, tj.:
- art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. z uwagi na brak wymagalności obowiązku w związku z brakiem zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, potwierdzającym kwalifikację małoletniego dziecka do obowiązkowych szczepień ochronnych;
- art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. poprzez brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia w sprawie danych zawartych w upomnieniu.
Powołując takie zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia organu I i II instancji. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że zrzeka się rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej p.p.s.a.) z uwagi na to, że skarżąca kasacyjnie zrzekła się przeprowadzenia rozprawy, a strona przeciwna nie wniosła o jej przeprowadzenie.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. W niniejszej sprawie nie stwierdzono przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia oparte na art. 174 p.p.s.a., determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Skarga kasacyjna została oparta na podstawach kasacyjnych, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na naruszeniu przepisów postępowania których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W takiej sytuacji, co do zasady, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po ustaleniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania wykładni prawa materialnego oraz subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowane w sprawie przepisy prawa materialnego (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2024 r., II GSK 1000/24, LEX nr 3788107).
W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegał najdalej idący zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia w sprawie danych zawartych w upomnieniu poprzez brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia. Zdaniem skarżącej kasacyjnie z uwagi na brak w upomnieniu wskazania numeru PESEL osoby zobowiązanej, nie może być ono uznane za spełniające wymogi określone w przepisach co do danych, które powinno ono zawierać, a więc należy je uznać za "nieistniejące".
Zgodnie z § 2 pkt 3 rozporządzenia w sprawie danych zawartych w upomnieniu, upomnienie zawiera imię i nazwisko lub nazwę zobowiązanego i adres jego miejsca zamieszkania lub siedziby, a także znany wierzycielowi numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) albo numer identyfikacji podatkowej (NIP), albo numer identyfikacji w Krajowym Rejestrze Urzędowym Podmiotów Gospodarki Narodowej (REGON), jeżeli zobowiązany taki numer posiada. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie nie budzi uzasadnionych wątpliwości okoliczność wywiązania się przez PPIS w Kartuzach z obowiązku doręczenia stronie zobowiązanej upomnienia, o którym mowa w art. 15 u.p.e.a. Upomnienie z dnia 21 marca 2023 r. zostało wysłane na aktualny adres stałego zameldowania skarżącej, uzyskany z rejestru ewidencji ludności Prezydenta Miasta G. i zostało odebrane w dniu 5 kwietnia 2023 r. osobiście przez K. K.. W upomnieniu wskazano na obowiązek wykonania zaległych szczepień ochronnych dziecka, które zostały następnie wymienione w tytule wykonawczym. W upomnieniu prawidłowo wskazano podstawę prawną obowiązku oraz zidentyfikowano osobę zobowiązaną. W judykaturze przyjmuje się, że brak PESEL strony zobowiązanej w treści upomnienia nie dyskwalifikuje tego dokumentu z punktu widzenia jego znaczenia w postępowaniu egzekucyjnym. Ma ono bowiem stanowić wezwanie do dobrowolnego wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, przypomnienie o wykonaniu obowiązku i wezwanie do dobrowolnego jego wykonania. Nie ma więc podstaw do uznania, że nie doszło do skutecznego doręczenia skarżącemu upomnienia (wyrok NSA z 25 stycznia 2024 r., II GSK 1217/23, LEX nr 3702688). Nie pojawiły się bowiem jakiekolwiek wątpliwości, zarówno co do osoby zobowiązanej do wykonania nakazu ustawowego - skarżąca, jak i osoby, która ma zostać poddana temu nakazowi – dziecko skarżącej (wyrok NSA z 10 grudnia 2024 r., II GSK 1306/24, LEX nr 3825790, wyrok NSA z 24 lipca 2024 r., sygn. akt II GSK 2217/23 LEX nr 3742916). Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że skarżąca kasacyjnie nie wykazała, na czym miałby polegać istotny wpływ zarzuconego naruszenia na wynik sprawy, co jest wymagane w ramach naruszeń formułowanych na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Nie każde bowiem naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę kasacyjną, ale tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przed Sądem I instancji.
Zarzuty naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. oraz naruszenia prawa materialnego, tj.: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 2, ust. 4 i ust. 5 u.z.z.z.ch. sprowadzają się do próby zakwestionowania wymagalności obowiązku, stąd też podlegają łącznemu rozpoznaniu.
Z rozwiązań prawnych przyjętych na gruncie art. 5 i art. 17 u.z.z.z.ch. wynika bezpośrednio wykonalny obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, co w zakresie odnoszącym się do cech tego obowiązku dotyczy zarówno podmiotu, na którym obowiązek ten ciąży, zakresu tego obowiązku oraz okoliczności, w których dochodzi do jego aktualizacji.
Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z kolei po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (ust. 4). Natomiast przyjmuje się, że w przypadku wykonywania w jednym podmiocie leczniczym badania kwalifikacyjnego do szczepień i zabiegu podania preparatu szczepionkowego nie jest wymagane wystawienie przez lekarza zaświadczenia o wykonanym badaniu kwalifikacyjnym, gdyż wynik tego badania jest wpisany do dokumentacji medycznej dziecka prowadzonej przez podmiot.
Jak wynika z akt sprawy skarżąca kasacyjnie w dniach: 12 stycznia 2023 r., 8 lutego 2023 r. oraz 10 maja 2023 r. stawiła się z dzieckiem na lekarskie badanie kwalifikacyjne i z dokumentacji medycznej wynika, że odbyły się konsultacje lekarskie celem wykonania szczepień ochronnych u małoletniej Z. K.. Podczas żadnej z wizyt lekarz nie stwierdził przeciwskazań do wykonania szczepień ochronnych. W załączonej dokumentacji medycznej z wizyty z dnia 10 maja 2023 r. znajduje się również informacja o zaświadczeniu o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym przed szczepieniem
Skoro zatem zostało wykonane wymagane ustawą badanie kwalifikacyjne do szczepień, a co za tym idzie wydane zostało stosowne orzeczenie w postaci pozytywnej kwalifikacji do szczepienia, nie sposób twierdzić, że brak jest wydania zaświadczenia, o którym jest mowa w art. 17 ust. 4 u.z.z.z.ch. Poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 u.z.z.ch.z., jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. O wykonaniu obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu nie świadczy natomiast samo poddanie się badaniu kwalifikacyjnemu.
Jeśli zatem wydane zostało stosowne orzeczenie w postaci pozytywnej kwalifikacji do szczepienia, to nie sposób jest twierdzić, że brak wydania zaświadczenia, o którym jest mowa w art. 17 ust. 4 u.z.z.z.ch. mógł stanowić uzasadnioną podstawę podważania wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego - a co za tym idzie podstawę podważania wymagalności tego obowiązku (wyrok NSA z 20 listopada 2024 r., II GSK 1077/24, LEX nr 3781679). U.z.z.z.ch. nie przewiduje prawa pacjenta (rodziców małoletniego dziecka) do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne. Wręcz przeciwnie, statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, gdy brak jest ku temu przeciwwskazań. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch.). To więc na rodzicu małoletniego dziecka spoczywa prawny obowiązek, wynikający wprost z ustawy, zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza sprawującego nad nim opiekę profilaktyczną w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych w celu potwierdzenia bądź wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego (zob. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2024 r., sygn. akt II GSK 2216/23, CBOSA).
Dziecko skarżącej uzyskało w dniu 8 lutego 2023 r. skierowanie do poradni alergologicznej, jednak akta administracyjne sprawy nie zawierają nie tylko żadnego uznanego prawem i wydanego przez uprawnionego lekarza dokonującego kwalifikacji zaświadczenia lekarskiego o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień ochronnych, ale brak jest jakiejkolwiek informacji co do wyników owej konsultacji. Uprawniona była zatem konstatacja, że brak było stwierdzonych przeciwwskazań do wykonania szczepień czy też podstaw do odroczenia obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, a zatem tytuł wykonawczy obejmował obowiązek jak najbardziej wymagalny.
Konkludując należy więc stwierdzić, że zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły przynieść oczekiwanego rezultatu w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku, albowiem nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach. Sąd I instancji przeprowadził prawidłowo kontrolę legalności zaskarżonego postanowienia i zasadnie oddalił skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej i na mocy art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.