Wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2026, sygn. II GSK 1206/25

Dalej WSA wyjaśnił, że od dnia 18 września 2021 r. ww. wykładnia została potwierdzona przez ustawodawcę przez dodanie art. 13 pkt 4a i 4b do ustawy systemowej (w art. 13 pkt 4b ustawy systemowej jednoznacznie doprecyzowano - zob. uzasadnienie projektu ustawy, którą wprowadzono ten przepis, druk sejmowy nr 1188, Sejm IX kadencji - że wspólnicy spółki jawnej, partnerskiej lub komandytowej, od dnia wpisania spółki do KRS albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce do dnia wykreślenia spółki z KRS albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców).

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, Prezes NFZ prawidłowo uznał, że skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność będąca wspólnikiem spółki jawnej (a nie jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą). Podstawą podlegania skarżącego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jest sam fakt posiadania statusu wspólnika spółki jawnej. Okoliczności w tym zakresie wynikają jednoznacznie ze znajdujących się w aktach administracyjnych wydruków informacji odpowiadających odpisowi pełnemu z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, pobranych w trybie art. 4 ust. 4aa ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, dotyczących wskazanych spółek. Z wpisów zawartych w dziale 1 w rubryce 7 odpisów z Rejestru Przedsiębiorców jednoznacznie wynika, że od momentu wpisu spółki jawnej do KRS skarżący pozostawał jej wspólnikiem. W dziale 6 w rubryce 7 brak zaś wpisów o zawieszeniu działalności gospodarczej.

Sąd pierwszej instancji nie znalazł podstaw do przeprowadzenie dowodu z akt postępowania przed NFZ wobec drugiego wspólnika spółki skarżącego S. A. S., W. S. spółka jawna, A. S. Podkreślił, że podjęcie uchwały o likwidacji spółki nie powoduje utraty bytu prawnego przez spółkę, a jedynie rozpoczyna procedurę jej likwidacji. Spółka w okresie likwidacji dalej istnieje w obrocie prawnym z dodatkowym zapisem "w likwidacji". Zatem status wspólnika spółki jawnej przysługiwał skarżącemu aż do chwili jej wykreślenia z KRS. WSA stwierdził, że stan faktyczny został ustalony prawidłowo, a decyzja należycie i przekonująco uzasadniona.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie o zmianie decyzji dyrektora [...]OW NFZ nr [...] z [...] listopada 2019 r. i ustalenie, że skarżący w okresie od 1 września 2009 r. do dnia 27 października 2017 r. nie był objęty obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego jako wspólnik S. A. S., W. S. spółki jawnej, przeprowadzenie dowodu z akt postępowania przed NFZ wobec drugiego wspólnika spółki oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a. poprzez orzeczenie o oddaleniu skargi, mimo naruszenia przez organy prawa materialnego,

2. art. 66 ust. 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 82 ust. 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych z 27 sierpnia 2004 r. (Dz. U. Nr 210, poz. 2135) poprzez ich nieprawidłowe niezastosowanie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie postawionych w jej petitum zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania, a także zrzekł się rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sadem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 p.p.s.a. W niniejszej sprawie nie stwierdzono przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.

Należy też podkreślić, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych, w sytuacji gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09. Naczelny Sąd Administracyjny nie może jednak zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej ani uściślać, bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2140/13), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1679/11). Do NSA nie należy jednakże wyciąganie z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej przytoczonych tam zarzutów i wiązanie ich z powołanymi tam przepisami w celu uzupełnienia wskazanej w petitum skargi kasacyjnej podstawy kasacyjnej (por. wyrok NSA z 13 listopada 2007 r., sygn. akt I FSK 1448/06). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swoim orzecznictwie podkreślał, że nie ma obowiązku formułowania za stronę zarzutów kasacyjnych na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej. Należy bowiem mieć na uwadze, że wyodrębnianie zarzutów z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej zawsze niesie ryzyko nieprawidłowego odczytania intencji strony wnoszącej skargę kasacyjną. Konieczne jest przy tym oddzielenie podstawy kasacyjnej od jej uzasadnienia, które jest niezbędnym elementem skargi kasacyjnej (zob. wyroki NSA z 19 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 16/13 i 17 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1695/13). Do autora skargi kasacyjnej należy zatem wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd pierwszej instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd pierwszej instancji.

Skarżący w lakonicznie sformułowanych zarzutach podnosi, że WSA w Warszawie wydając opisany na wstępie wyrok dopuścił się naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo naruszenia przez organy prawa materialnego – nie wskazuje jednak w tym miejscu, jakich przepisów i w jaki sposób. Następnie w osobnym punkcie zarzuca naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 82 ust. 4 ustawy o świadczeniach wskazując na ich nieprawidłowe niezastosowanie. Skarżący kasacyjnie w uzasadnieniu formułuje tezę o błędnej wykładni dokonanej przez Sąd pierwszej instancji, polegającej na przyjęciu, że dla ustalenia podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, istotny jest wyłącznie fakt posiadania statusu wspólnika spółki jawnej, zgodnie z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie, a irrelewantne jest czy spółka faktycznie prowadzi działalność i czy osiągany jest z niej przychód. Skarżący w tym zakresie podnosi, że "istotą skargi" nie jest sama definicja, a zatem to czy winno się uważać wspólnika spółki jawnej za osobę prowadzącą pozarolnicza działalność gospodarczą, a to że podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu jest kwestią odrębną od samej definicji. Przytoczył przy tym stanowisko wyrażone w wyrokach sądów apelacyjnych w Warszawie, Szczecinie i Łodzi (sprawy o sygn. akt III AUa 652/20, III AUa 564/19, III AUa 1737/19), w których Sądy te jednoznacznie łączyły fakt podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z osiąganiem przychodów, zgodnie z art. 82 ustawy o świadczeniach. Kasator podniósł też, że WSA odmówił przeprowadzenia dowodu z akt postępowania przed NFZ wobec drugiego wspólnika spółki i podkreślił, że sytuacja prawna obu wspólników jest dokładanie taka sama, zatem wydanie wobec nich decyzji o różnej treści narusza zasadę równości wobec prawa.

Biorąc powyższe pod uwagę i jednocześnie zważywszy na przysługujące stronie prawo do sądu, wyrażone wprost w art. 45 ust. 1 oraz zagwarantowane w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, a także treść powołanej już uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, tam, gdzie zarzut naruszenia konkretnej normy da się zidentyfikować, również przy pomocy uzasadnienia skargi kasacyjnej, Sąd drugiej instancji odniesie się do niego merytorycznie.

Z uwagi na wzajemne powiązanie obu wskazanych przez skarżącego kasacyjnie przepisów ustawy o świadczeniach, a także sposób sformułowania jedynego merytorycznego zarzutu skargi kasacyjnej w zakresie błędnej wykładni – jak wynika to z uzasadnienia skargi kasacyjnej – i w konsekwencji nieprawidłowego niezastosowania przepisów ustawy o świadczeniach, uzasadnionym będzie jego całościowe rozpoznanie. Drugi z zarzutów dotyczy natomiast przepisu o charakterze wynikowym, a jego naruszenie jest zawsze następstwem złamania przez Sąd pierwszej instancji innych przepisów, a dla skuteczności zarzutu skargi kasacyjnej opartej o ten przepis wymaga się wskazania tychże przepisów (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2077/10, wyrok NSA z 4 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2387/12).

W myśl art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach, w brzmieniu obowiązującym po 2008r., osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą, podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie właściwych przepisów. W art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach wskazano, że osoba prowadząca działalność pozarolniczą, to osoba, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a więc m. in. wspólnik spółki jawnej (art. 8 ust. 6 pkt 4 tej ustawy). Z kolei, z art. 13 pkt 4 ustawy o systemie, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, wynikało, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.

Skarżący kasacyjnie nietrafnie zarzuca przyjęcie w sprawie błędnej wykładni art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach. Dokonana przez Sąd pierwszej instancji wykładnia systemowa art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach, jest prawidłowa oraz zgodna z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego. Podkreślenia przy tym wymaga, że rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji dotyczyło wyłącznie ustalenia, czy skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, jako wspólnik spółki jawnej, a nie czy od wypracowanego przez niego dochodu należy odprowadzać składki na ubezpieczenie społeczne.

Sąd Najwyższy w sprawach dotyczących wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., wymienionego w art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej obok wspólnika spółki jawnej (por. wyroki SN z: 3 marca 2020 r., sygn. akt II UK 295/18, OSNP 2021 Nr 4, poz. 43; 28 stycznia 2021 r., sygn. akt I USKP 1/21, OSNP 2021 Nr 12, poz. 136; 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt I UK 337/19; LEX nr 3054462), przyjął, że wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. podlega ubezpieczeniom społecznym, choćby spółka nie prowadziła działalności gospodarczej (art. 8 ust. 6 pkt 4 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej). Wywodził, że ustawa ta nawiązuje do definicji działalności gospodarczej tylko w art. 8 ust. 6 pkt 1, a w pozostałych punktach tego przepisu odnosi się do osób prowadzących działalność w różnych formach organizacyjno-prawnych, z których nie wszystkie wykonują działalność gospodarczą sensu stricto. O objęciu ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi wspólników spółek, o których stanowi art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej, decyduje zatem prowadzenie przez nich działalności pozarolniczej, której zakres pojęciowy nie pokrywa się ściśle z definicjami działalności gospodarczej. Z treści tego przepisu wynika, że samo posiadanie statusu wspólnika spółki wymienionej w tym przepisie decyduje o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej. Ponieważ ubezpieczeniowy status wszystkich wspólników spółek, w tym wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, regulują te same przepisy, nie ma wątpliwości, że przywołane stanowisko jest również adekwatne w odniesieniu do wspólników spółki jawnej - tym bardziej, że wynika ono wprost z brzmienia art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej.

W orzecznictwie NSA podziela się ww. stanowisko. Jak wskazano m.in. w wyroku z 11 stycznia 2019 r., sygn. akt II GSK 4767/16, "obowiązek ubezpieczenia wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. powiązany jest jedynie z posiadaniem przez niego takiego statusu prawnego, nie zaś z prowadzeniem działalności gospodarczej czy faktycznym działaniem w imieniu spółki. O ile podleganie ubezpieczeniom społecznym osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą wiąże się nierozerwalnie z faktycznym jej prowadzeniem, to posiadanie statusu wspólnika spółki z o.o., już od momentu wpisu do KRS, rodzi obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego". Trafnie w tym zakresie Sąd pierwszej instancji powołał również stanowisko wyrażone w wyroku z 12 września 2024 r., sygn. akt II GSK 856/24.

Z perspektywy niniejszej sprawy prawnie doniosłe znaczenie miał fakt zarejestrowania spółki jawnej (wpis w Rejestrze Przedsiębiorców pod nr KRS 0000237057) a zarazem pozostawanie skarżącego w roli wspólnika spółki. Okres istnienia spółki jest jednoznacznie wyznaczony i ustalony przepisami k.s.h., z których wynika, że spółka jawna powstaje z chwilą wpisu do rejestru (art. 25 ¹ k.s.h.), zaś jej ustanie następuje z chwilą wykreślenia z rejestru (art. 84 § 2 k.s.h.). Ostatecznie doszło do wykreślenia spółki z rejestru KRS w dniu [...] października 2017 r., postanowienie o wpisie uprawomocniło się z dniem [...] października 2017r. Okoliczności związane z faktycznym wykonywaniem działalności przez spółkę (brak celu zarobkowego, czy nawet niepodjęcie przez spółkę działalności i nieuzyskiwanie przez nią przychodu) są z perspektywy sprawy irrelewantne, co słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, a co bezskutecznie próbuje zwalczyć skarżący. Jako wspólnik spółki jawnej podlegał on obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności (uzyskania statusu wspólnika tej spółki) do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, co należy wiązać z utratą takiego statusu. Legitymowanie się przez skarżącego statusem wspólnika spółki, która nie została wykreślona z KRS, oznacza, że był osobą prowadzącą pozarolniczą działalność.

Tym samym nie mógł okazać się skuteczny wywiedziony w petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji nieprawidłowe niezastosowanie. Sąd pierwszej instancji słusznie nie znalazł też podstaw, aby zarzucić Prezesowi NFZ niezastosowanie drugiego ze wskazanych przez kasatora przepisów tj. art. 82 ust. 4 ustawy o świadczeniach – nie mógł on znaleźć w sprawie zastosowania, gdyż dotyczy opłacania składek, a nie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia. Oznacza to, że podniesiony w pkt 2. petitum skargi kasacyjnej zarzut należało uznać za pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. Wobec jego nieskuteczności, nie mogło jednocześnie dojść do naruszenia przepisu wynikowego powołanego w zarzucie 1, co czyni skargę kasacyjną całkowicie bezzasadną.

Pozostałe twierdzenia skarżącego kasacyjnie zawarte w uzasadnieniu o nieprzeprowadzonym przez Sąd pierwszej instancji dowodzie z akt postępowania NFZ, czy naruszeniu zasady równości wobec prawa, nie zostały podparte stosownymi zarzutami naruszenia przepisów prawa. Tym samym, w myśl zasady dyspozycyjności i ograniczenia postępowania przed NSA do rozpatrzenia wywiedzionych w skardze kasacyjnej zarzutów w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych, nie poddają się te zarzuty kontroli i w konsekwencji nie mogą prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku.

Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze, ponieważ żaden z zarzutów skargi kasacyjnej nie okazał się skuteczny, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną (pkt 1 wyroku). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).