Jednocześnie Sąd I Instancji zauważył, że wprawdzie w piśmie z dnia 30 stycznia 2017r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia poinformował skarżącego, że znowelizowano ustawę o świadczeniach opieki zdrowotnej ze środków publicznych, zmiana obowiązuje od 12 stycznia 2017 r. i o możliwości dokonania zgłoszenia wstecznego do ubezpieczenia zdrowotnego, oraz że w związku z powyższym - w terminie do 90 dni od wejścia ustawy w życie, tj. od dnia 12 stycznia 2017 r. do dnia 12 kwietnia 2017 r. - należy dokonać "wstecznego zgłoszenia" do ubezpieczenia zdrowotnego. Jednakże w piśmie tym nie została przytoczona treść art. 5 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw oraz art. 67 ust. 1 i 3 u.ś.o.z. Powyższe oznacza, że nie poinformowano skarżącego o konieczności opłacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne, a tylko o możliwości dokonania wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia. Jednocześnie nie została wyjaśniona podnoszona przez skarżącego kwestia spłacania należności wynikających z obowiązkowego ubezpieczenia rolników, które, jak wskazuje skarżący, na jego wniosek Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Opocznie rozłożył na raty ze względu na trudną sytuację materialną. Natomiast skarżący zgodnie z pouczeniem zawartym w ww. piśmie dokonał wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od dnia 31 grudnia 2013 r. do dnia 2 stycznia 2014 r. w terminie objętym dyspozycją art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej. A zatem był w przekonaniu, że posiada za ww. okres prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Powyższe potwierdza zaświadczenie KRUS z 30 października 2017 r., z którego, wbrew stanowisku NFZ, nie wynika, że składki za ten okres nie zostały opłacone.
Odnosząc się do kwestii nieopłacenia składki przez skarżącego za miesiąc grudzień 2013 r. i obciążenia do kosztami świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych na jego rzecz 31 grudnia 2013 r., WSA zauważył, że opłacenie składki następuje w terminie i na zasadach określonych w art. 79 - 94 u.ś.o.z. W art. 86 ust. 1 u.ś.o.z. wskazane zaś zostały podmioty zobowiązane do opłacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne za osoby objęte obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, za które składka na ubezpieczenie zdrowotne jest finansowana ze środków budżetu państwa. Z dniem 1 stycznia 2017 r. dodany został pkt 16 art. 86, w myśl którego składki na ubezpieczenie zdrowotne osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b i pkt 34, oraz domowników rolników, którzy prowadzą działalność w zakresie działów specjalnych i dodatkowo w gospodarstwie rolnym, z wyłączeniem rolników prowadzących działalność wyłącznie w zakresie działów specjalnych i ich domowników oraz rolników prowadzących działalność w zakresie działów specjalnych i dodatkowo w gospodarstwie rolnym, w gospodarstwach rolnych o powierzchni poniżej 6 hektarów przeliczeniowych użytków rolnych, przyjętych dla celów ustalenia wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne rolników, opłaca Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
Sąd I Instancji podkreślił, że z dniem 1 stycznia 2017 r. do ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dodany został art. 84a. Zgodnie z tym przepisem składkę na ubezpieczenie zdrowotne, o której mowa w art. 80 ust. 1a, w gospodarstwach rolnych o powierzchni od 6 hektarów przeliczeniowych użytków rolnych, przyjętych dla celów ustalenia wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne rolników, oraz składkę, o której mowa w art. 80 ust. 3a, opłaca rolnik. Dodany od 1 stycznia 2017 r. nowelizacją z 2 grudnia 2016 r. art. 84a u.ś.o.z. wprowadził zatem regulację dotyczącą przypadków, kiedy składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana przez samego rolnika, a nie przez KRUS.
WSA stwierdził, że o treści powyższych przepisów skarżący również nie został pouczony, mimo że mają one istotne znaczenie, bowiem wskazują podmioty zobowiązane do pobierania i opłacania składek. Organ nie wyjaśnił, który z ww. przepisów miał zastosowanie do skarżącego, ale przyjął, że w przypadku zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego świadczeniobiorcy dokonanego w okresie od dnia 7 stycznia 2014 r. do dnia 31 maja 2014 r. z kodem: 9010 - ubezpieczenie dotowane rolników czynnych, płatnikiem jest KRUS.
Wobec powyższego Sąd I instancji uznał, że również w dniu 31 grudnia 2013r. (przed wejściem w życie art. 84a u.ś.o.z.) płatnikiem składki był KRUS, który w swoich zaświadczeniach, wbrew stanowisku Prezesa NFZ, nie podaje, że składka za miesiąc grudzień 2013 r. nie została opłacona. Natomiast organ II instancji tego nie zweryfikował.
Sąd I instancji za prawidłowe uznał stanowisko Prezesa NFZ co do błędnego ustalenia przez organ I instancji obowiązku poniesienia przez skarżącego kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych na jego rzecz w dniach od 1 stycznia 2013r. do 2 stycznia 2014 r. Wobec spełnienia przez skarżącego przesłanek wynikających z art. 86 ust. 6 u.ś.o.z., brak było podstaw do zobowiązywania skarżącego do poniesienia kosztów udzielonych na jego rzecz, przez świadczeniodawcę Zespół Opieki Zdrowotnej w K., świadczeń opieki zdrowotnej w dniach od 1 do 2 stycznia 2014 r.
WSA zaznaczył także, że w postępowaniu o ustalenie kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co wynika z art. 50 ust.18 u.ś.o.z. Organ administracji jest zatem zobowiązany stosować reguły postępowania określone w przepisach art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W niniejszej sprawie organy naruszyły wymienione przepisy dokonując oceny zebranego w sprawie materiału w sposób mało wnikliwy i jednostronny.
Jednocześnie Sąd I instancji stwierdził, że w sprawie zaszły przesłanki do umorzenia postępowania administracyjnego. Wskazał na treść art. 145 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Następnie zaznaczył, że kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwia, aby wyrok sądu administracyjnego definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. W rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu - pozytywne czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne. Taką przyczyną jest niemożność wydania ponownej decyzji w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej z powodu upływu pięcioletniego terminu, o którym mowa w art. 50 ust. 20 u.ś.o.z. Skoro więc udzielanie świadczeń skarżącemu zakończono w dniu 2 stycznia 2014 r., a zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji zostały uchylone, to upływ pięcioletniego terminu powoduje niemożność ponownego wydania przez organ decyzji ustalającej obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, o której mowa w art. 50 ust. 18 u.ś.o.z.
Od powyższego wyroku Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wywiódł skargę kasacyjną. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił:
I. naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w art. 174 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) powoływanej dalej jako"p.p.s.a.," tj.
1) art. 5 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016 r., poz. 2173) zwanej dalej: "ustawą o zmianie" poprzez jego zastosowanie do stanu faktycznego sprawy i przyjęcie wbrew ustalonemu w postępowaniu stanowi faktycznemu i treści dowodów w tym m.in. zaświadczenia KRUS z dnia 30 października 2017 r., danych zawartych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych, że skarżący dokonał "wstecznego zgłoszenia" do ubezpieczenia zdrowotnego obejmującego dzień udzielania świadczeń opieki zdrowotnej w dniu 31 grudnia 2013 r., całkowicie mylnie odczytując, czy też przytaczając treść ww. zaświadczenia z KRUS oraz dane z CWU - podczas gdy, brak było podstaw do stosowania ww. przepisu, bowiem skarżący nie dokonał "wstecznego zgłoszenia" do ubezpieczenia zdrowotnego, co jasno wynika z danych zawartych w CWU (co do którego WSA w Łodzi stwierdził bezpodstawnie, że zawiera niekompletne informacje nie mając ku temu podstaw, bowiem CWU jako rejestr państwowy, ustawowy jest zasilany w sposób aktualny danymi z ZUS, MSWiA, KRUS), a przede wszystkim z zaświadczenia z KRUS z dnia 17 października 2017 r., którego treść została przytoczona, czy też wyinterpretowana w uzasadnieniu wyroku wbrew jej literalnemu brzmieniu, bowiem z zaświadczenia jasno wynika, że skarżący "spełniał warunki do zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego w okresach - 31.12.2013r. do 02.01.2014 r. z kodem tytułu ubezpieczenia 9010" a nie, że został prawidłowo zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego, co ma zasadnicze znaczenie w sprawie.
2) art. 84 i art. 86 ust. 6 u.ś.o.z., poprzez niezastosowanie do stanu faktycznego sprawy, pomimo tego, że organ w decyzji skarżonej wskazał na ww. przepisy, które regulując termin do zapłaty składki wskazują że, nie jest możliwe, aby skarżący dokonał "wstecznego zgłoszenia" do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu świadczenia opieki zdrowotnej udzielonego w dniu 31 grudnia 2013 r., bowiem przepisy te wskazują na termin zapłaty składki - a przez to wskazują, na zasadność zarzutu poprzedniego z pkt 1), dotyczącego zastosowania przez sąd w postępowaniu w sposób bezzasadny art. 5 ustawy o zmianie, - podczas gdy, w sytuacji zastosowania ww. przepisów tj. art. 84 i art. 86 ust. 6 u.ś.o.z., w sprawie jasnym jest brak dokonania "wstecznego zgłoszenia" do ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego w dniu 31 grudnia 2013 r., bowiem z ww. przepisów wynika, że składkę na ubezpieczenie zdrowotne opłaca osoba podlegająca ubezpieczeniu zdrowotnemu, z zastrzeżeniem art. 84a - 86 u.ś.o.z. (art. 86 ust. 1 u.ś.o.z.), w terminie wskazanym w art. 86 ust. 6 u.ś.o.z., który wskazuje, że składka na ubezpieczenie zdrowotne osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b i ba, opłacana jest od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożono zgłoszenie do ubezpieczenia w trybie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, do ostatniego dnia miesiąca, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu, co oznacza, że gdyby skarżący dokonał "wstecznego zgłoszenia" to składaka zdrowotna winna być zapłacona w miesiącu dokonania zgłoszenia (tak wyrok NSA z dnia 16maja 2023 r. sygn. akt II GSK 1768/22),
3) art. 86 ust. 1 pkt 16) u.ś.o.z., (wskazany przez sąd w uzasadnieniu w sposób nieprawidłowy jako pkt 16 art. 86 u.ś.o.z. a więc z pominięciem wpisania "ust. 1" - str. 14 akapit 2 uzasadnienia), poprzez jego zastosowanie do stanu faktycznego sprawy, który to stan faktyczny nie budzi wątpliwości w tym zakresie, w ten sposób, że przepis ten (art. 86 ust. 1 pkt 16 u.ś.o.z.) dotyczy rolników prowadzących działalność w zakresie działów specjalnych- podczas, gdy przepis ten tj. art. art. 86 ust. 1 pkt 16) u.ś.o.z., nie ma zastosowania w sprawie, bowiem skarżący nie jest rolnikiem który prowadzi działalność w zakresie działów specjalnych;
4) art. 50 ust. 17 u.ś.o.z., poprzez jego zastosowanie w sprawie i wskazanie, że skarżący "składając oświadczenie o podleganiu ubezpieczeniu zdrowotnemu w dniu 2 stycznia 2014 r. miał prawo mieć usprawiedliwione błędne przekonanie o posiadaniu prawa do świadczeń publicznej opieki zdrowotnej w okresie udzielonych świadczeń, tj. od 31grudnia 2013 r. do 2 stycznia 2014 r. bowiem - według Sądu - po ustaniu prawa do zasiłku dla osoby bezrobotnej zgłaszał się do Urzędu Pracy w Opocznie w wyznaczonych terminach, jednak nikt go nie poinformował, że w takiej sytuacji nie są odprowadzane składki, gdyż posiada ziemię i w takiej sytuacji podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników, a informację taką uzyskał dopiero na początku stycznia 2014 r. i natychmiast zgłosił się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Opocznie, dokonując w dniu 7 stycznia zgłoszenia do ubezpieczenia- podczas gdy przepis ten nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ skarżący nie pozostawał w dniu udzielania świadczenia, będących przedmiotem postępowania tj. w dniu 31 grudnia 2013r. w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz nie dowiedział się o swoim obowiązku dopiero, jak twierdzi - na początku stycznia 2014r., a w stanie tym, pozostawał - w ocenie Sądu - od dnia ustania prawa do zasiłku dla bezrobotnych i nikt w urzędzie pracy go o tym nie poinformował, ponieważ wskazują na to okoliczności sprawy, a mianowicie; skarżący zaprzestał pobierania zasiłku dla bezrobotnych w dniu 25 czerwca 2013 r. i nie dowiedział się o braku prawa do świadczeń jak przyjął Sąd na początku stycznia 2014 r., ale został o tym poinformowany w placówce opieki zdrowotnej w momencie zgłoszenia się do lekarza tj. na pewno co najmniej w dniu 31 grudnia 2013 r., gdyż jako osoba nieubezpieczona został wyświetlony przez system jako nieubezpieczony (kolor czerwony) i ta informacja jest podstawą do złożenia ww. oświadczenia, natomiast jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GSK 105/24 w sytuacji złożenia oświadczenia o przysługującym prawie do świadczeń i poinformowania przez pracowników placówki danej osoby, że widnieje w systemie jako osoba nieubezpieczona, to nie może być mowy o pozostawaniu przez tę osobę w usprawiedliwionym przeświadczeniu posiadania prawa do świadczeń, a nadto o tym jak przyjął Sąd, że skarżący o swoim braku prawa doświadczeń dowiedział się na początku stycznia 2014 r., a nadto jako osoba dbająca należycie o swoje interesy mógł w okresie od zakończenia pobierania zasiłku dla bezrobotnych tj. 26 czerwca 2013 r. do daty udzielenia świadczeń w dniu 31 grudnia 2013 r. upewnić się co do swojego ubezpieczenia.
II. Naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy,
o którym mowa wart. 174 pkt 2 p.p.s.a., polegające na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. w oraz art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) i uchyleniu zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenia wyroku w zakresie:
1) naruszenia przez organ art. 9 i art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania bez zrealizowania wobec strony obowiązku informacyjnego w zakresie poinformowania o możliwości "wstecznego zgłoszenia" do obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, w ten sposób, że -jak stwierdza Sąd na str. 13 akapit 2 uzasadnienia -"zauważyć należy, że wprawdzie w piśmie z dnia 30 stycznia 2017 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia poinformował skarżącego, że znowelizowano ustawę o świadczeniach opieki zdrowotnej ze środków publicznych, zmiana obowiązuje od 12 stycznia 2017 r. i o możliwości dokonania zgłoszenia wstecznego do ubezpieczenia zdrowotnego, oraz że w związku z powyższym - w terminie do 90 dni od wejścia ustawy w życie, tj. od dnia 12 stycznia2017 r. do dnia 12 kwietnia 2017 r. - należy dokonać "wstecznego zgłoszenia" do ubezpieczenia zdrowotnego to mimo przekazania informacji o możliwości i zasadach dokonania ww. czynności, której dokonanie należało do skarżącego, ponieważ w piśmie tym nie została przytoczona treść art. 5 ustawy o zmianie oraz art. 67 ust. 1 i 3 u.ś.o.z., to organ nie zrealizował obowiązku informacyjnego i nie poinformowało konieczności opłacania składki- podczas gdy, organ zrealizował obowiązek informacyjny wobec strony pismem z dnia30 stycznia 2017 r. i pouczył stronę o istotnej dla niej informacji mającej wpływ na wynik postępowania tj. o możliwości "wstecznego zgłoszenia" do ubezpieczenia zdrowotnego oraz o tym jak tego dokonać - co przyznał sam Sąd i co czyni uzasadnienie orzeczenia wewnętrznie sprzecznym i nielogicznym - natomiast organ nie był zobowiązany doinformowania skarżącego o opłacaniu składki, skoro jak ustalił to sam Sąd, składkę płaci KRUS (str. 15 akapit 2 uzasadnienia wyroku), ale płaci ją po dokonaniu w sposób prawidłowy czynności "wstecznego zgłoszenia" przez skarżącego, a skoro takie zgłoszenie nie zostało dokonane w sposób prawidłowy przez skarżącego, to składka nie została zapłacona przez KRUS, co przesadza dodatkowo o mylnym odczytaniu przez Sąd treści zaświadczenia KRUS z dnia 17 października 2017r. i prawidłowym odczytaniu go przez organ jako informującym jedynie o tym, że Skarżący w podanym okresie spełniał warunki do wstecznego zgłoszenia a nie że tego zgłoszenia dokonał;
2) naruszenia przez organ art. 9 i art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania bez zrealizowania wobec strony obowiązku informacyjnego i wskazania (na stronie 14 uzasadnienia), że skarżący nie został poinformowany o treści przepisów prawnych wskazanych przez Sąd w dwóch poprzednich akapitach tj. art. 86 ust. 1 pkt 16) u.ś.o.z. oraz art. 80a u.ś.o.z. w związku z art. 80 ust. 1 a i ust. 3a u.ś.o.z.- podczas gdy, w ocenie organu brak było konieczności informowania skarżącego o ww. przepisach, ponieważ, nie mają one zastosowania w sprawie (co zostało wskazane w zarzutach prawa materialnego), bowiem dotyczą one rolników prowadzących działalność w zakresie działów specjalnych, a skarżący, w ocenie, nim nie jest, nadto organ nie widzi konieczności informowania przez NFZ o przepisach KRUS w sytuacji, gdy realizuje je KRUS, gdy zostaną spełnione warunki wskazane w normach prawnych i składkę płaci KRUS;
3) naruszenia przez organ art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zakresie w jakim organ nie zweryfikował tego, że "również w dniu 31 grudnia 2013 r. {..} płatnikiem składki był KRUS, który w swoich zaświadczeniach, wbrew stanowisku Prezesa NFZ, nie podaje, że składka za miesiąc grudzień 2013 r. nie została opłacona" (str. 15 akapit 2 uzasadnienia) - podczas, gdy nie jest prawdą, że Prezes NFZ nie zweryfikował kwestii opłacania składek skarżącego na ubezpieczenie zdrowotne i tego, że w 2013r. płatnikiem składek był KRUS, gdyż informacja taka jest wprost wskazana w CWU, który zawiera zawsze informacje o podmiocie opłacającym składki i zawarta jest tam informacja, że podmiotem płacącym składki za skarżącego (płatnikiem składek) jest KRUS, a nadto zgłoszenie z kodem 9010 (treść zaświadczenia) jest zgłoszeniem dotyczącym bezpośrednio ubezpieczenia dotowanego rolników czynnych, gdzie płatnikiem jest KRUS a nadto Prezes NFZ nigdy nie twierdził, że w zaświadczeniach KRUS podał informację, że składka nie została opłacona, lecz twierdził, że zaświadczenie KRUS z dnia 17 października 2017 r. mówi jedynie o tym, że skarżący spełniał warunki do zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego w okresach - 31.12.2013r. do 02.01.2014 r. z kodem tytułu ubezpieczenia 9010a nie, że został prawidłowo zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego, czy też, ze zaświadczenie mówi w jakikolwiek sposób o składkach, natomiast Prezes NFZ uważa, że "wstecznego zgłoszenia" strona nie dokonała i nie zapłaciła składki, bowiem dane zawarte w CWU na to nie wskazują, a są to dane na bieżąco zasilane danym z KRUS i nie jest możliwe, aby przy prawidłowo dokonanym zgłoszeniu i zapłaceniu składki w 2013 r, czy na skutek wstecznego zgłoszenia skarżący w roku 2024 i 2025 widniał nadal jako osoba nieubezpieczona w dniu 31 grudnia 2013 r., a nadto termin zapłaty takiej składki jest regulowany prawem tj. art. 86 ust. 6 u.ś.o.z., który to przepis został całkowicie pominięty i nie został zastosowany w sprawie(o czym w zarzutach materialnych);
4) naruszenia przez organ art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zakresie w jakim organ nie wyjaśnił kwestii podnoszonej przez skarżącego tj. "kwestii spłacania należności wynikających z obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego rolników, które jak wskazuje skarżący, na jego wniosek Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Opocznie rozłożył na raty ze względu na trudną sytuację materialną"- podczas gdy organ uznał ww. informacje za nieistotne dla sprawy z uwagi na treść normy prawnej zawartej w art. 84 i art. 86 ust. 6 u.ś.o.z., który wyznacza termin zapłaty składki w przypadku dokonania zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego i uniemożliwia rozłożenie na raty kwoty składki (wyrok NSA z dnia 16 maja 2023 r. sygn. akt II GSK 1768/22);
5) naruszenie art. 106 § 1 i 3 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów w postaci treści zaświadczenia
KRUS z dnia 30 października 2017 r. (znak: 0907-PU.423.412.2017) polegającej na uznaniu, że potwierdza dokonanie ono wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego w dniu31 grudnia 2013 r.- podczas gdy dokument ten potwierdza jedynie, że skarżący spełniał warunki do zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego w okresach 31.12..2013 r. do 02.01.2014r. z kodem tytułu ubezpieczenia 9010, a ustalenie obowiązku zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego do KRUS nie jest tożsame z dokonaniem wstecznego zgłoszenia w sytuacji, gdy chodzi o wsteczne objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym (wobec faktu braku zapłaty składki);
6) art. 106 § 1 13 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 poprzez brak oceny dowodu będącego w aktach sprawy tj. wydruku z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych dotyczących skarżącego, który wprost potwierdza brak dokonania wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego w dniu 31 grudnia 2013 r., co doprowadziło do wydania nieprawidłowego wyroku w sprawie.
Wobec podniesionych zarzutów organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, a także zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., a zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi zgodnie z art. 174 p.p.s.a. może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Skarżący kasacyjnie organ oparł zarzuty na obu podstawach. W takiej sytuacji w pierwszej kolejności należy odnieść się do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów procesowych, a w dalszej dokonać oceny naruszeń prawa materialnego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego chybione są zarzuty podniesione w pkt. II.1) i II.2) skargi kasacyjnej wskazujące na naruszenie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. w oraz art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych i uchyleniu zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenia wyroku w zakresie: naruszenia przez organ art. 9, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania bez zrealizowania wobec strony obowiązku informacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sadu I instancji, że w piśmie z dnia 30 stycznia 2017 r. Prezes NFZ nie poinformował skarżącego o konieczności opłacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne, a jedynie o możliwości dokonania zgłoszenia wstecznego. W piśmie tym organ wskazał, że "Warunkiem nieobciążania kosztami leczenia jest dokonanie przez płatnika składek np. w przypadku pracownika poprzez pracodawcę, zleceniodawcę w przypadku zleceniobiorcy, organu emerytalno-rentowego w przypadku emeryta-rencisty "wstecznego" (prawidłowego) zgłoszenia członka rodziny. W związku z powyższym - w terminie do 90. dni od wejścia ustawy w życie - należy dokonać "wstecznego zgłoszenia" do ubezpieczenia zdrowotnego. W przypadku dokonania powyższej czynności nie będzie wszczynane lub będzie umorzone już wszczęte postępowanie administracyjne ustalające obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej." Jak słusznie zauważył Sąd I instancji skarżący zastosował się do powyższego pouczenia i w 15 marca 2017 r. dokonał wstecznego zgłoszenia, które organ uważa za nieskuteczne właśnie z uwagi na brak opłacenia składki.
Chybione jest przy tym stanowisko organu, jakoby nie był on zobowiązany do informowania skarżącego o opłacaniu składki. Należy podkreślić, że skarżący złożył odwołanie od decyzji organu I instancji w październiku 2015 r. i od tego momentu istniał określony w k.p.a. stosunek prawny między organem - Prezesem NFZ a odwołującym, który trwał do czasu wydania decyzji przez organ odwoławczy, czyli prawie 9 lat. Ma to fundamentalne znaczenie dla oceny obowiązków organu związanych ze zmieniającą się sytuacją prawną strony odwołującej się. W tym przypadku nie chodzi bowiem o informowanie anonimowego adresata o zmianach w przepisach prawa, w tym o treści art. 5 ustawy nowelizującej, lecz o ochronę praw zindywidualizowanego podmiotu, który znalazł się w relacji procesowej z organem. W takiej sytuacji na organie prowadzącym postępowanie odwoławcze ciążą obowiązki wynikające z zasad ogólnych k.p.a., gdyż art. 50 ust. 18 u.ś.o.z. odsyła w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów do przepisów k.p.a. w tym do zasad ogólnych (art. 8 i art. 9 k.p.a). Oznacza to zobowiązanie organu do prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, czuwania nad tym, aby strony nie ponosiły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielania im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.). Tak więc wszelkie czynności procesowe organu powinny być podejmowane z uwzględnieniem słusznego interesu obywateli, prowadzone w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej oraz przy należytym informowaniu stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków. W chwili orzekania przez Prezesa NFZ obowiązywały regulacje, na które wskazano w zaskarżonym wyroku, a stan prawny uległ zmianie w stosunku do chwili złożenia odwołania, co miało znaczenie dla rozpoznania sprawy. Wbrew twierdzeniem organu brak prawidłowego pouczenia strony o prawach i obowiązkach wynikających z art. 5 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stanowi istotne uchybienie podstawowym zasadom postępowania ustalonym w k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2024 r. sygn. akt II GSK 2303/23). Podobnie rzecz się ma, jeśli chodzi o informowanie skarżącego o treści 86 ust. 1 pkt 16, art. 84a czy art. 80 ust.1a i ust. 3a u.ś.o.z.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego bezpodstawne są także zarzuty podniesione w pkt II.3) i II.5) skargi kasacyjnej. Zarzuty te sprowadzają się w zasadzie do kwestionowania stanowiska Sądu I instancji odnośnie do oceny pism (zaświadczeń) Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w Opocznie. W piśmie (zaświadczeniu) z dnia 30 października 2017 r. KRUS wskazał jedynie, że A. D. spełniał warunki do zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia w okresach: 31.12.2013 r. do 02.01.2014r. z kodem tytułu ubezpieczenia 9010. Z kolei w piśmie z dnia 17 marca 2017 r. KRUS wskazał, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego A. D. powstał od dnia: 31.12.2013r. do 02.01.2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że KRUS, w tych zaświadczeniach nie podał, że składka za miesiąc grudzień 2013 r. nie została opłacona, a organ II instancji tej okoliczności nie zweryfikował. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska organu (zarzut II.4) skargi kasacyjnej jakoby wadliwe było stanowisko Sądu I instancji, że nie została wyjaśniona przez organ, podnoszona przez skarżącego kwestia spłacenia należności wynikających z obowiązkowego ubezpieczenia rolników, które jak wskazuje skarżący, na jego wniosek Prezes KRUS rozłożył na raty ze względu na trudną sytuację strony. Organ nie odniósł się do tej okoliczności w zaskarżonej decyzji. Chybiony jest również zarzut podniesiony w pkt II.6) skargi kasacyjnej wskazujący na brak oceny przez Sąd I instancji będącego w aktach sprawy wydruku z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych. Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku wskazuje bowiem jednoznacznie, że Sąd I instancji ocenił ten dowód i stwierdził, iż wykaz nie zawiera aktualnych danych.
Przechodząc do oceny podniesionych w skardze zarzutów dotyczących naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego należy przypomnieć, że stosownie do art. 50 ust. 16 pkt 2 u.ś.o.z., w przypadku, gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku m.in. złożenia przez beneficjenta oświadczenia, o którym mowa w ust. 6, - osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia. Jednak art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. wyłącza ten obowiązek w stosunku do osoby, która w chwili złożenia pisemnego oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Ponieważ ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "działania w usprawiedliwionym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń", w piśmiennictwie przyjmuje się, że każdy taki przypadek należy analizować i oceniać indywidualnie (zob. D. Eryk Lach, Powszechne prawo do świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej, PiZS 2017, z. 2, s. 7-13). Również w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że każda sprawa z zakresu zastosowania art. 50 ust. 17 zasługuje na indywidualną analizę i ocenę przez organ w toku postępowania administracyjnego (przykładowo wyroki NSA z 26 października 2021 r., sygn. akt II GSK 1828/21, z 12 grudnia 2019 r., sygn. akt II GSK 1001/19, z 11 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 1780/21, z 2 grudnia 2020 r., sygn. akt II GSK 997/20). W konsekwencji przyjęcia takiego stanowiska, organ powinien dokonać szczegółowej oceny argumentów podnoszonych przez stronę i złożonych przez nią wyjaśnień pod kątem przyczyn niedopełnienia zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego w danym okresie. Tylko znając przyczyny braku zgłoszenia danej osoby do ubezpieczenia zdrowotnego, możliwe jest stwierdzenie, czy w konkretnym przypadku miało miejsce działanie "w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń".
Mając na uwadze tak rozumianą treść art. 50 ust. 17 u.ś.o.z., w rozpoznawanej sprawie organy powinny ustalić nie tylko fakt niezgłoszenia skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego, lecz także okoliczności towarzyszące składaniu przez skarżącego oświadczenia o objęciu go ubezpieczeniem w momencie udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji po ustaniu prawa do zasiłku dla osoby bezrobotnej skarżący zgłaszał się do Urzędu Pracy w Opocznie w wyznaczonych terminach, jednak nikt nie informował go, że nie są odprowadzane składki na ubezpieczenie, gdyż posiada ziemię i w tej sytuacji podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników. Informację tę skarżący uzyskał dopiero na początku stycznia 2014r. i natychmiast zgłosił się do KRUS w Opocznie, dokonując w dniu 7 stycznia 2014 r. zgłoszenia do ubezpieczenia. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających, że skarżący uzyskał tę informację wcześniej. Mimo tych okoliczności zarówno organ I instancji jaki i Prezes NFZ zupełnie pominęli ten aspekt sprawy, nie odnosząc się do możliwości zastosowania art. 50 ust. 17 u.ś.o.z., i nie badając czy skarżący działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w okresie, w którym poddał się leczeniu. W związku z tym zasadnie stwierdził Sąd I instancji, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy ocenie organów NFZ powinna podlegać możliwość zastosowania tego przepisu, co czyni zarzut podniesiony w pkt I.4) skargi kasacyjnej bezpodstawnym. Podkreślić przy tym trzeba, że ani odpowiedź na skargę, ani tym bardziej skarga kasacyjna nie mogą służyć uzupełnieniu stanowiska organu, które powinno zostać w istotnych w sprawie kwestiach wyrażone w decyzji (por. np. wyrok NSA z dnia 20 lipca 2023 r. sygn. akt II GSK 1618/22).
Błędne jest stanowisko skarżącego kasacyjnie organu jakoby Sąd I instancji naruszył art. 5 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016r., poz. 2173) poprzez jego zastosowanie do stanu faktycznego sprawy i przyjęcie wbrew ustalonemu w postępowaniu stanowi faktycznemu i treści dowodów w tym m.in. zaświadczenia KRUS z dnia 30 października 2017 r., danych zawartych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych, że skarżący dokonał "wstecznego zgłoszenia" do ubezpieczenia zdrowotnego obejmującego dzień udzielania świadczeń opieki zdrowotnej w dniu 31 grudnia 2013 r. (pkt I.1 skargi kasacyjnej). Formułując ten zarzut organ pominął zupełnie fakt, że lektura całości uzasadnienia zaskarżonego wyroku wskazuje, iż Sąd I instancji nie stwierdził, że skarżący dokonał skutecznego wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego, lecz że uchybienia organu przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy nie pozwalają jednoznacznie przyjąć, że do tego nie doszło.
Wobec bezzasadności opisanych wyżej zarzutów dotyczących uchybień procesowych jak i przepisów prawa materialnego jako chybione należy także ocenić zarzuty podniesione w pkt I.2) i I.3) skargi kasacyjnej.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.