a) art. 33 § 2 w zw. z art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez oddalenie zarzutów i oparcie rozstrzygnięcia na założeniach przyjętych przez organ I i II instancji,
b) art. 151 ustawy p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że dowody zgromadzone w niniejsze] sprawie uzasadniają stwierdzenie, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym,
c) art. 15 u.p.e.a. z uwagi na brak doręczenia upomnienia, spełniającego wymogi określone w przepisach.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, zaś organ nie zażądał jej przeprowadzenia.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Granice skargi są więc wyznaczone przez podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż z uwagi na związanie Sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy Sąd administracyjny I instancji nie naruszył innych przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2000r., sygn. akt IV CKN 1518/2000, OSNC 2001/3, poz. 39 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 sierpnia 2004r., sygn. akt FSK 299/2004, OSP 2005/3, poz. 36, wyrok NSA z 12 września 2019r., sygn. akt II GSK 634/19).
Skarga kasacyjna została oparta na podstawie kasacyjnej, wymienionej w art. 174 pkt 1 jak i 2 p.p.s.a., to jest na naruszeniu prawa materialnego przez błędne jego zastosowanie (pkt 1 petitum skargi kasacyjnej) oraz na naruszeniu przepisów postępowania których uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej). W takiej sytuacji, co do zasady, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po ustaleniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania wykładni prawa materialnego oraz subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowane w sprawie przepisy prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005r., sygn. akt FSK 618/04, wyrok NSA z 3 grudnia 2024r., sygn. akt II GSK 1000/24).
Spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem postanowienia w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym stwierdził, że postanowienie to nie jest niezgodne z prawem, co uzasadniało oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że zdaniem Sądu I instancji, organ odwoławczy bez naruszenia prawa stwierdził, że podnoszone przez skarżącą zarzuty odnośnie do prowadzonego postępowania egzekucyjnego dotyczącego uchylania się od obowiązku szczepień ochronnych dziecka nie są zasadne. Zwłaszcza, że wniosku przeciwnego nie uzasadniała, zdaniem Sądu I instancji, istota orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023r., sygn. akt SK 81/19 o niezgodności art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku § 5 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 87 Konstytucji RP, albowiem jak podkreślił obowiązek szczepień ochronnych wynika z ustawy, zaś jedynie jego realizacja następowała według Programu Szczepień Ochronnych, których schemat określa aktualnie rozporządzenie z 27 września 2023r. obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego postanowienia.
W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegał najdalej idący zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. wskazujący na określenie obowiązku niezgodnie z treścią przepisów prawa i oparcie obowiązku na § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2022r., poz. 2172), który to przepis w dniu 9 maja 2023r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt 81/19 został uznany za niezgodny z Konstytucją.
Przede wszystkim należy wskazać, że autor skargi kasacyjnej nie wykazał, na czym miałby polegać istotny wpływ zarzuconego naruszenia na wynik sprawy, co jest wymagane w ramach naruszeń formułowanych na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Nie każde bowiem naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę kasacyjną, ale tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przed sądem pierwszej instancji. Dodatkowo wskazać należy, że autor skargi kasacyjnej nieprawidłowo powołał w powyższym zarzucie art. 151 p.p.s.a. w zw. z 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Przepisy te zawierają przeciwstawne normy wynikowe, alternatywnie regulujące sposób rozstrzygnięcia sporu przez Sąd Wojewódzki. Nie mogą one tym samym stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, ani tym bardziej jako przepisy określające przeciwne formy rozstrzygnięcia - być stawiane, jako pozostające w związku (zob. wyrok NSA z 28 maja 2025r., sygn. akt I OSK 1326/24, CBOSA). Istotnym jest przy tym również wskazanie, że skoro Sąd I instancji oddalił skargę orzekając na podstawie art. 151 p.p.s.a., to nie stosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., a więc nie mógł go naruszyć.
Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej nie można przyjąć, że w niniejszej sprawie określenie obowiązku nastąpiło niezgodnie z przepisami prawa, w tym § 5 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, który to przepis został uznany wyrokiem TK z 9 maja 2023r. sygn. akt SK 81/19 za niezgodny z Konstytucją. Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy z 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi ( t.j. Dz.U. z 2024r., poz. 924, dalej: "uzzch"), wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z kolei po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. W rozpatrywanej sprawie zostało wykonane (wymagane) badanie kwalifikacyjne do szczepień, a co za tym idzie wydane zostało stosowne orzeczenie w postaci pozytywnej kwalifikacji do szczepienia, a więc nie sposób twierdzić, że brak jest wydania zaświadczenia, o którym jest mowa w art. 17 ust. 4 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń. Trafnie również Sąd I instancji zauważył, że w orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie został przyjęty pogląd, że poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy, jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA z: 21 listopada 2019r., sygn. akt II OSK 3322/17 i II OSK 43/18; 18 stycznia 2022r., sygn. akt II OSK 459/19).
Podkreślić należy, że ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych nie przewiduje prawa pacjenta (tu rodziców małoletniego dziecka) do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne. Wręcz przeciwnie, statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, gdy brak jest przeciwwskazań. Jest to działanie w interesie ogółu. Jedynie więc w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). To więc na rodzicu małoletniego dziecka spoczywa prawny obowiązek, wynikający wprost z ustawy, zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza sprawującego nad nim opiekę profilaktyczną w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych w celu potwierdzenia bądź wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego (zob. wyrok NSA z 4 lipca 2024r.,sygn. akt II GSK 2216/23). Akta administracyjne sprawy nie zawierają przy tym żadnego uznanego prawem i wydanego przez uprawnionego lekarza dokonującego kwalifikacji, zaświadczenia lekarskiego o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień ochronnych (wyrok NSA z 24 września 2024r., sygn. akt II GSK 973/24). Odnosząc się zaś do podnoszonych przez stronę okoliczności jakoby 29 listopada 2023r. zostało wystawione skierowanie do poradni pediatrycznej dla dzieci z grup wysokiego ryzyka celem ułożenia indywidualnego kalendarza szczepień słusznie zauważył, że nie doszło ani do udowodnienia tego twierdzenia, ani do wykazania, że do ułożenia takiego indywidualnego kalendarza doszło, co obciążało stronę jako powołującą się na te okoliczności. Nadto strona w toku całego postępowania nie dostarczyła zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego czasowe albo stałe przeciwwskazanie do wykonania szczepienia.
W odniesieniu zaś do zarzutu naruszenia prawa materialnego tj.: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust. 2, 4 i 5 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez błędne jego zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek jest wymagalny, również on okazał się nietrafiony.
Z rozwiązań prawnych przyjętych na gruncie art. 5 i art. 17 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń wynika bezpośrednio wykonalny obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, co w zakresie odnoszącym się do cech tego obowiązku dotyczy zarówno podmiotu, na którym obowiązek ten ciąży, zakresu tego obowiązku oraz okoliczności, w których dochodzi do jego aktualizacji. Z dokumentacji medycznej wynika w niniejszej sprawie, że wobec niestwierdzenia przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych, dziecko zostało zakwalifikowane do szczepień ochronnych. Jeżeli więc w rozpatrywanej sprawie zostało wykonane (wymagane) badanie kwalifikacyjne do szczepień, a co za tym idzie wydane zostało stosowne orzeczenie w postaci pozytywnej kwalifikacji do szczepienia, to nie sposób jest twierdzić, że brak wydania zaświadczenia, o którym jest mowa w art. 17 ust. 4 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń mógł stanowić uzasadnioną podstawę podważania wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego a co za tym idzie podstawę podważania wymagalności tego obowiązku (wyrok NSA z 20 listopada 2024r., sygn. akt II GSK 1077/24). Odnosząc się do wskazanego zarzutu, w powiązaniu także z zarzutem z pkt 2 a) petitum skargi kasacyjnej, należy wskazać, że powyższe normy prawne były przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który przywołanym również przez Sąd I instancji wyrokiem z 9 maja 2023r., sygn. akt SK 81/19 (Dz.U. z 2023r., poz. 909) stwierdził, że art. 17 ust. 11 ustawy z 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2022r., poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2022r., poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Jakkolwiek w orzeczeniu w sprawie SK 81/19 podkreślono, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy, a co za tym idzie, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana wymienionym komunikatem, który nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego, to jednak w orzeczeniu tym podkreślono również, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może – ze swej istoty – ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu wskazano na potrzebę dostosowania stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia, co w konsekwencji spowodowało określenie innego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów prawa, których niezgodność z konstytucją stwierdzono, co motywowane było potrzebą zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Podkreślenia wymaga, że regulacja objęta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023r., sygn. akt SK 81/19 dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a tym samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny wyjaśniając, że cyt. wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów wynika z konieczności zapewnienia ciągłości obowiązkowych szczepień. Ewentualne przyjęcie, że w rozpoznawanej sprawie nie mogą być stosowane zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej odroczono, byłoby równoznaczne z akceptacją postaw rodziców niezgłaszających się na szczepienia ochronne dzieci, choć szczepienia te w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są obowiązkowe i istnieje konieczność zapewnienia ich ciągłości. Podkreślenia wymaga, że takie stanowisko Trybunału jest wyrazem ochrony nadrzędnych chronionych konstytucyjnie wartości, jak: ochrona zdrowia publicznego oraz zwalczanie chorób zakaźnych, o których stanowi art. 68 ust. 1 i 4 Konstytucji. Podkreślić przy tym należy, że kontrolowane przez Sąd I instancji postanowienie zostało wydane w stanie prawnym który w konsekwencji wyroku w sprawie SK 81/19 został już jednak ukształtowany rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 27 września 2023r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, a co więcej że zostały one wydane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a więc w procesie wykonawczym odnoszącym się do realizacji obowiązku szczepienia wynikającego wprost z przepisów prawa i wymagalnego nie tylko w okresie przed wydaniem wyroku w sprawie SK 81/19, ale także w okresie przed wszczęciem samego postępowania egzekucyjnego.
Odnosząc się do zarzutu braku doręczenia upomnienia, zostało ono doręczone stronie w dniu 19 października 2022r., o czym świadczy ZPU (zwrotne potwierdzenie odbioru), w którym odbiorca potwierdził własnoręcznym podpisem odbiór przesyłki bez wpisania daty odbioru. Dlatego też wydrukowano dokument Poczty Polskiej potwierdzający doręczenie upomnienia we wskazanym dniu. W zakresie identyfikacji w upomnieniu wierzyciel wskazał imię i nazwisko strony skarżącej oraz adres miejsca zamieszkania. Strona zatem wiedziała jaki organ i w jakiej sprawie do niej występuje, a w konsekwencji, że doręczone jej upomnienie nie jest pomyłką. Nie ma wątpliwości, że strona skarżąca na skutek doręczenia upomnienia posiadała wiedzę na temat przedmiotu obowiązku i innych jego elementów, co było niezbędne dla skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Brak numeru PESEL w upomnieniu nie oznacza, że zarzut oparty na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. jest uzasadniony. Brak wskazania nr PESEL nie czyni przedmiotowego upomnienia nieważnym.
Mając na uwadze wszystkie przedstawione argumenty należało więc stwierdzić, że zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, albowiem nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.
Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej i orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.