W ocenie sądu pierwszej instancji, wbrew argumentacji skarżącej treść wskazanego w tytule wykonawczym obowiązku podlegającego egzekucji jest jasna, zrozumiała, ale przede wszystkim wynika z przepisów prawa i jest z nimi zgodna. Organy obu instancji prawidłowo oceniły zarzut skarżącej wskazujący na określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa jako niezasadny. Wymienione zarówno w upomnieniu, jak i tytule wykonawczym szczepienia BCG i WZW t. B są tożsame i wynikają z powszechnie obowiązujących uregulowań. Natomiast podniesiony w tym kontekście zarzut skargi jest niezrozumiały, albowiem w piśmie kierowanym do organu I instancji z dnia 20 kwietnia 2024 r., czy oświadczeniu z dnia 26 kwietnia 2024 r. do NZOZ w Kwidzynie, skarżąca sama przyznała świadomość ciążącego na niej na podstawie art. 5 ust. 2 u.z.z.l. obowiązku.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że bezspornie dziecko skarżącej powinno mieć wykonane szczepienia podstawowe przeciwko gruźlicy, tj. BCG: schemat jednodawkowy (liczba dawek), pojedyncza dawka w 1 dobie życia (wiek, w którym powstaje obowiązek szczepienia), przed wypisem ze szpitala (termin wykonania szczepienia) oraz przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby, tj. WZW typu B: schemat 4-dawkowy (liczba dawek), 1. dawka - w 1. dobie życia (wiek, w którym powstaje obowiązek szczepienia), przed wypisem ze szpitala (termin wykonania szczepienia). Jednakże, jak wynika z Karty uodpornienia prowadzonej dla małoletniej szczepień tych we wspólnym dla obu wymienionych rodzajów szczepionek terminie córka skarżącej nie otrzymała. Zatem w dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w jego treści szczepienia były w stosunku do dziecka strony skarżącej zarówno obowiązkowe, jak i wymagalne. Czyni to niezasadnym również zarzut braku wymagalności przedmiotowego obowiązku.
Sąd stwierdził, że PPIS zgromadził wystarczające dowody na potwierdzenie okoliczności braku wykonania u córki skarżącej przedmiotowych szczepień ochronnych. Zauważyć należy, że ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji wynika, że skarżąca od narodzin córki odmawia realizacji przedmiotowego obowiązku konsekwentnie. Odmowa ta miała bowiem miejsce nie tylko w pierwszej dobie życia córki, lecz w późniejszym okresie jeszcze kilkukrotnie. Z pism NZOZ-POZ w Kwidzynie wynika tymczasem, że lekarz przeprowadzający lekarskie badanie kwalifikacyjne córki skarżącej stwierdził brak przeciwskazań do wykonania szczepienia, i to pomimo podnoszonej w toku sprawy przez matkę potrzeby przeprowadzenia konsultacji alergologicznej, genetycznej czy neurologicznej. Znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy kopie skierowań do lekarzy wymienionych specjalności nie stanowią samoistnie o konieczności odroczenia obowiązku szczepień. Jak zostało to wyjaśnione, decyzja w tym przedmiocie należy do lekarza przeprowadzającego to badanie. Jednocześnie też należy zauważyć, że okres, który upłynął od daty wystawienia przedmiotowych skierowań (tj. 27 lipca 2023 r.) do dnia wystawienia tytułu wykonawczego (10 maja 2024 r.) czy też nawet do zakończenia postępowania i wydania zaskarżonego postanowienia przez PWIS (12 września 2024 r.) pozwalał na zakończenie przynajmniej jednej z wymienionych konsultacji. Strona na taką okoliczność do dnia wniesienia skargi nie powołała się. Nie przedłożyła także żadnego dokumentu od specjalisty, z którego wynikałoby, że na czas podjętej w określonym skierowaniu diagnostyki należałoby odroczyć wykonanie szczepień. Przedłożona w tym zakresie dokumentacja jest dość skąpa i w istocie poza samą okolicznością skierowania dziecka do dalszej diagnostyki oraz oświadczeniem skarżącej w pismach z dnia 20 i 26 kwietnia 2024 r., że dziecko nadal oczekuje na termin, strona nie zadbała o rzetelne i wiarygodne przedstawienie podnoszonych przez nią okoliczności, które wskazywałyby na niemożność wykonania wskazanych szczepień u dziecka.
Odnosząc się natomiast do zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 15 § 3e u.p.e.a. Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej wydał w dniu 4 grudnia 2020 r. rozporządzenie w sprawie danych zawartych w upomnieniu (Dz. U. z 2020 r., poz. 2194). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie jest - co istotne - kwestionowane, że skierowane do skarżącej upomnienie zostało skutecznie doręczone. Mając zaś na uwadze, że strona skarżąca podważa w istocie jedynie treść doręczonego jej upomnienia, co miałoby wpłynąć na prawidłowość dalszego postępowania egzekucyjnego, podkreślić należy, iż z treści upomnienia z dnia 8 lutego 2024 r. wynika jednoznacznie, że zostało ono wystosowane w związku z niedopełnieniem przez stronę obowiązku szczepień u córki A. W. przeciwko: "BCG, WZW t. B (pierwsza dawka szczepienia podstawowego), błonica, tężec, krztusiec (pierwsza dawka szczepienia podstawowego), Poliomyelitis (pierwsza dawka szczepienia podstawowego), Hemophilus Influenzae (pierwsza dawka szczepienia podstawowego), odra, świnka i różyczka (pierwsza dawka szczepienia podstawowego) oraz inwazyjnym zakażeniom Streptococcus Pneumoniae (pierwsza dawka szczepienia podstawowego)". O ile w tytule wykonawczym dochodzony obowiązek został ograniczony, albowiem w jego treści wskazano zaszczepienie dziecka jedynie przeciwko BCG i WZW t. B (pierwsza dawka szczepienia podstawowego), to jednak zauważyć należy, że w przypadku właśnie wymienionych w tytule wykonawczym szczepień: BCG i WZW t. B (pierwsza dawka szczepienia podstawowego), obowiązek ten jest bezsprzecznie tożsamy. Skarżąca w skierowanym do niej upomnieniu została wezwana do wykonania u córki szczepień przeciwko BCG i WZW t. B (pierwsza dawka szczepienia podstawowego) i ten sam zakres szczepień został wskazany w tytule wykonawczym.
Zdaniem sądu pierwszej instancji nieuzasadnione okazały się także zarzuty naruszenia powołanych w skardze przepisów postępowania. W szczególności należało uznać, że organy administracji w stopniu wystarczającym wyjaśniły stan faktyczny i oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny, bez pomijania jakiegokolwiek dowodu w sprawie. Wyniki swoich ustaleń organy przedstawiły w uzasadnieniach wydanych postanowień, które były prawidłowe w swej budowie, odpowiadały wymogom ustawy i odniosły się do kwestii wymagalności obowiązku poddania dziecka poszczególnym szczepieniom.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca kwestionując go w całości i zarzucając:
1. naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b) w zw. z art. 17 ust. 2, 4 i 5 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez błędne jego zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek jest wymagalny, podczas gdy nie zostały wykluczone przeciwwskazania do obowiązkowych szczepień ochronnych, a dziecko było poddawane lekarskim badaniom kwalifikacyjnym,
2. naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy rozstrzygnięcia organów obu instancji obarczone są rażącymi naruszeniami, tj.:
a) art. 33 § 2 pkt 6 lit c) u.p.e.a. z uwagi na brak wymagalności obowiązku, w związku z brakiem wykluczenia przeciwwskazań oraz brakiem zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, potwierdzającym kwalifikację małoletniego dziecka do obowiązkowych szczepień ochronnych,
b) art. 33 § 2 w zw. z art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez oddalenie zarzutów i oparcie rozstrzygnięcia na założeniach przyjętych przez organ I i II instancji,
c) na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu.
Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia organu I i II instancji. Skarżąca zrzekła się rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, PWIS wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącej na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z dyspozycją art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. W takiej sytuacji, co do zasady, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po ustaleniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania wykładni prawa materialnego oraz subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowane w sprawie przepisy prawa materialnego (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2024 r., sygn. akt II GSK 1000/24, LEX nr 3788107).
Przystępując do oceny meritum sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności za bezzasadny uznał zarzut nr 2 lit. a-c skargi kasacyjnej, podnoszący naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy rozstrzygnięcia organów obu instancji obarczone są "rażącymi naruszeniami" art. 33 § 2 w zw. z art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a., art. 33 § 2 pkt 4 i pkt 6 lit. c) u.p.e.a. oraz "art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a." w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia w sprawie danych zawartych w upomnieniu.
Wskazując na uchybienie art. 33 § 2 w zw. z art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a., skarżąca niezasadnie twierdzi, że akceptacja stanowiska organów jest wadliwa. Akceptacja tego stanowiska nie jest, na tle niniejszej sprawy, uchybieniem, gdyż stanowisko organów jest trafne.
Niezasadne jest podnoszone przez stronę naruszenie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a., tj. brak wymagalności obowiązku, w związku z brakiem wykluczenia przeciwwskazań oraz brakiem zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, potwierdzającym kwalifikację małoletniego dziecka do obowiązkowych szczepień ochronnych. Z zarzutem tym koresponduje zarzut nr 1 skargi kasacyjnej – naruszenia prawa materialnego w postaci art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust. 2, 4 i 5 u.z.z.l.
Z rozwiązań prawnych przyjętych na gruncie art. 5 i art. 17 u.z.z.l. wynika bezpośrednio wykonalny obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, co w zakresie odnoszącym się do cech tego obowiązku dotyczy zarówno podmiotu, na którym obowiązek ten ciąży, zakresu tego obowiązku oraz okoliczności, w których dochodzi do jego aktualizacji.
Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.l. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z kolei po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (ust. 4). Natomiast przyjmuje się, że w przypadku wykonywania w jednym podmiocie leczniczym badania kwalifikacyjnego do szczepień i zabiegu podania preparatu szczepionkowego nie jest wymagane wystawienie przez lekarza zaświadczenia o wykonanym badaniu kwalifikacyjnym, gdyż wynik tego badania jest wpisany do dokumentacji medycznej dziecka prowadzonej przez podmiot.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego bezzasadne są twierdzenia skarżącej kasacyjnie o tym, że stwierdzony tytułem wykonawczym obowiązek poddania jej małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym był w momencie jego skierowania do egzekucji administracyjnej obowiązkiem niewymagalnym. Skarżąca ocenę tę formułuje na tle wyrywkowo widzianych okoliczności faktycznych, nie zaś w ich całokształcie.
Należy zauważyć, że wskazywane przez stronę badanie kwalifikacyjne przeprowadza uprawniony do szczepień lekarz, zgodnie z cytowanym powyżej art. 17 ust. 2 u.z.z.l. To więc rodzic wraz z małoletnim dzieckiem zgłasza się na to badanie i w razie uzyskania pozytywnego wyniku (kwalifikacji), szczepienie ochronne powinno zostać wykonane przed upływem 24 godzin od momentu badania, określonego datą dzienną i godziną (por. art. 17 ust. 3 ustawy). Z akt sprawy, jak i z ustalonego stanu faktycznego, jednoznacznie wynika ustawowy obowiązek przeprowadzenia szczepień ochronnych, który nie został przez stronę skarżącą zrealizowany. Córka zobowiązanej nie została zaszczepiona na oddziale noworodkowym przeciwko gruźlicy (BCG) i wirusowemu zapaleniu wątroby (pierwsza dawka WZW typu B), zaś na chwilę wydawania kwestionowanych postanowień ukończyła już 3 lata. Nie budzi zatem najmniejszych wątpliwości, że obowiązek ten jest wymagalny ze względu na wiek osiągnięty przez dziecko strony, który przewidziany jest w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j Dz.U. z 2025 r. poz. 782), nie zaś z uwagi na wskazywane przez skarżącą schematycznie procedury.
Pomimo tego, że strona udała się z dzieckiem do lekarza pierwszego kontaktu, co zbiegło się w czasie ze skierowanym do niej upomnieniem, to jednak nie wykonała szczepienia. Co istotne, nadal nie stawia się, w celu wykonania całej procedury szczepienia, łącznie z poprzedzającym je każdorazowo badaniem kwalifikacyjnym i uzyskaniem zaświadczenia o braku przeciwskazań bądź być może o ich istnieniu. Strona nie przedłożyła żadnego zaświadczenia, bądź innego dokumentu w rozumieniu § 11 rozporządzenia, które mogłoby stanowić o odroczeniu względem dziecka obowiązku szczepień, prezentując jedynie własną, gołosłowną argumentację w tym zakresie. Podkreślić należy, że takimi dokumentami nie są skierowania z 27 lipca 2023 r. czy też z 12 marca 2024 r. bowiem w żadnym zakresie nie wynika z nich, że występują wobec córki skarżącej długotrwałe przeciwskazania do szczepień.
Skoro zatem zostało wykonane wymagane ustawą badanie kwalifikacyjne do szczepień, a co za tym idzie wydane zostało stosowne orzeczenie w postaci pozytywnej kwalifikacji do szczepienia, nie sposób twierdzić, że brak jest wydania zaświadczenia, o którym jest mowa w art. 17 ust. 4 u.z.z.l. Poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 u.z.z.l., jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. O wykonaniu obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu nie świadczy natomiast samo poddanie się badaniu kwalifikacyjnemu.
Jeśli zatem wydane zostało stosowne orzeczenie w postaci pozytywnej kwalifikacji do szczepienia, to nie sposób jest twierdzić, że brak wydania zaświadczenia, o którym jest mowa w art. 17 ust. 4 u.z.z.l. mógł stanowić uzasadnioną podstawę podważania wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego - a co za tym idzie podstawę podważania wymagalności tego obowiązku (wyrok NSA z 20 listopada 2024 r., II GSK 1077/24). U.z.z.l. nie przewiduje prawa pacjenta (rodziców małoletniego dziecka) do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne. Wręcz przeciwnie, statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, gdy brak jest ku temu przeciwwskazań. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.l.). To więc na rodzicu małoletniego dziecka spoczywa prawny obowiązek, wynikający wprost z ustawy, zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza sprawującego nad nim opiekę profilaktyczną w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych w celu potwierdzenia bądź wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego (zob. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2024 r., sygn. akt II GSK 2216/23, CBOSA).
Podsumowując ten wątek rozważań, obowiązek szczepień względem córki skarżącej jest wymagalny i nie został odroczony. Strona skarżąca unika stawienia się na szczepienie i przeprowadzenia całej wymaganej prawem procedury.
Niezasadny jest także zarzut nr 2 lit. c) skargi kasacyjnej, kwestionujący w istocie skuteczność doręczenia skarżącej upomnienia.
Twierdzenia w tym zakresie są pozbawione podstaw. Stronie skarżącej kasacyjnie doręczono uprzednio upomnienie, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., które w sposób prawidłowy identyfikuje osobę zobowiązaną. Sąd pierwszej instancji fakt ten prawidłowo ustalił na podstawie akt sprawy, zaś skarżąca stanu faktycznego w tym względzie skutecznie nie podważyła.
Zaznaczyć należy, że z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że strona wskazuje, że przesłane jej upomnienie wzywa do wykonania szczepień ochronnych w szerszym zakresie niż wystawiony tytuł wykonawczy, które dodatkowo nie istnieją w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Zdaniem NSA, sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że wskazane w tytule wykonawczym szczepienia (BCG i WZW t. B) zostały wskazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia z 27 września 2023 r. i znajdują odzwierciedlenie w treści upomnienia – odnosząc się bowiem do gruźlicy oraz wirusowego zapalenia wątroby typu B. Zatem wymienione w tytule wykonawczym i upomnieniu szczepienia są w istocie tożsame. Co równie istotne, skarżąca kasacyjnie wadliwie sformułowała powyższy zarzut, powołując się na § 2 pkt 3 rozporządzenia w sprawie danych zawartych w upomnieniu, który określa wymagania co do danych osobowych i adresowych zobowiązanego, jakie powinny się znaleźć w upomnieniu. Tymczasem skarżąca kwestionuje treść nałożonego obowiązku, a zatem prawidłowo sformułowany zarzut powinien wskazywać na § 2 pkt 4 lit. a) rozporządzenia w sprawie danych zawartych w upomnieniu, czego w sprawie brak.
Konkludując należy więc stwierdzić, że zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły przynieść oczekiwanego rezultatu w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku, albowiem nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach. Sąd pierwszej instancji przeprowadził prawidłowo kontrolę legalności zaskarżonego postanowienia i zasadnie oddalił skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej i na mocy art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na mocy art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2026 r., poz. 118). Zasądzona kwota stanowi zwrot kosztów pełnomocnika organu z tytułu sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w terminie przewidzianym w art. 179 p.p.s.a.