Według WSA, wszystkie wymienione w tytule wykonawczym szczepienia pozostają obowiązkowe i wymagalne na identycznych warunkach (wiek w jakim szczepienie powinno być wykonane) jak te określone wcześniej w zakwestionowanym przez Trybunał Konstytucyjny komunikacie GIS w sprawie Programu Szczepień Ochronnych.
Natomiast w okolicznościach niniejszej sprawy nie jest kwestionowane to, że dziecko strony nie zostało zaszczepione wymienionymi w tytule wykonawczym szczepionkami, pomimo że terminy podania poszczególnych dawek szczepionek, określone w rozporządzeniu z 2023 r., już upłynęły. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że strona skarżąca uchylała się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych u swojego dziecka. Jednocześnie brak w tej dokumentacji zaświadczenia lekarskiego uzasadniającego odroczenie wykonania szczepień ochronnych.
Zatem, w ocenie WSA, za niezasadne należało ocenić zarzuty skargi zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia dziecka przeciwko chorobom wskazanym w tytule wykonawczym.
II
W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie skargi.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust. 2, 4 i 5 u.z.z.ch.z. poprzez błędne jego zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek szczepień ochronnych wobec małoletniego jest wymagalny, podczas gdy w sprawie nie ustalono indywidualnego kalendarza szczepień, nie wykluczono przeciwwskazań do szczepień, małoletni nie został zakwalifikowany do wykonania zabiegu szczepień ochronnych, a ponadto lekarz podstawowej opieki zdrowotnej odroczył termin realizacji obowiązku, wydając skierowanie do poradni specjalistycznej celem wykluczenia przeciwwskazań;
2. naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy rozstrzygnięcia organów obu instancji obarczone są rażącymi naruszeniami, tj.:
a) art. 33 § 2 w zw. z art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na założeniach przyjętych przez organ I i II instancji, brak merytorycznego odniesienia do stanu faktycznego sprawy,
b) art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) u.p.e.a. poprzez określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa i oparcie wymagalności obowiązku na § 5 rozporządzenia z 2011 r., który to przepis w dniu 9 maja 2023 r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt 81/19, został uznany za niezgodny z Konstytucją,
c) na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3 e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu,
d) art. 33 § 2 pkt 6 lit. a) i c) u.p.e.a. z uwagi na brak wymagalności obowiązku wynikający z braku kwalifikacji dziecka do szczepień ochronnych, braku wykluczenia przeciwwskazań, braku ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień, odroczenie terminu wykonania obowiązku,
e) art. 33 § 2 w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; dalej: k.p.a.) poprzez oparcie rozstrzygnięcia na założeniach przyjętych przez organ I i II instancji, brak wezwania skarżącego do poprawnego wskazania zarzutów,
f) art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności wskutek nierozpoznania przez organ II instancji zarzutów skarżącego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości i orzeczenie o kosztach postępowania.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna Strony nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że skarżący oświadczył, że zrzeka się rozprawy i organ – PPWIS w terminie 14 dni od daty otrzymania skargi kasacyjnej oświadczył, że nie żąda przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 182 § 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.
Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego skarga nie może być uwzględniona.
Przedmiotem kontroli kasacyjnej jest wyrok WSA o sygn. akt III SA/Gd 4/25, którym oddalono skargę strony na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora z dnia 4 listopada 2024 r., utrzymujące w mocy postanowienie PPIS z dnia 6 września 2024 r. o oddaleniu w całości zarzutów skarżącego zgłoszonych do postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego nr 2/2022 w celu wyegzekwowania obowiązkowego zaszczepienia małoletniego syna strony przeciwko wymienionym chorobom zakaźnym. Opisany wyrok WSA oraz postanowienia organów Inspekcji Sanitarnej zostały poprzedzone wyrokiem NSA o sygn. akt II GSK 2217/23, którym z kolei uchylono wyrok WSA z dnia 6 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 852/22 oraz postanowienie PPWIS z dnia 24 października 2022 r. i poprzedzające je postanowienie PPIS z dnia 12 września 2022 r.
W opisanej sytuacji, ustalając zakres kontroli zaskarżonego wyroku WSA należy wziąć pod uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej. Stosownie bowiem do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Wychodząc z tego założenia, należy zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ograniczy swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.
Przy tej ocenie nie można także pominąć mocy wiążącej wyroku NSA w sprawie o sygn. akt II GSK 2217/23, wynikającej z art. 190 p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu, sąd któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Jednakże ocena prawna zawarta w orzeczeniu NSA utraci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego bądź w sytuacji, gdy Naczelny Sąd Administracyjny podejmie w innej sprawie, w trybie art. 269 p.p.s.a., uchwałę zawierającą odmienną wykładnię prawa, co spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny, jak również w przypadku zmiany istotnych okoliczności faktycznych, które powstały po wydaniu orzeczenia sądowego (por. wyrok NSA z 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GSK 861/09; uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 30 czerwca 2008 r., sygn. akt I FPS 1/08; opubl. jak dalej cytowane orzeczenia: orzeczenia.nsa.gov.pl; B. Dauter (w:) B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., WKP 2024, wyd. IX, komentarz do art. 190, teza 5, 8).
W niniejszej sprawie przesłanki odstąpienia od wykładni prawa przeprowadzonej przez NSA w sprawie o sygn. akt II GSK 2217/23 nie wystąpiły, co nie było podważane w skardze kasacyjnej.
Oceniając skargę kasacyjną z uwzględnieniem wyżej powołanych zasad, Sąd odwoławczy stwierdził że zarówno samo sformułowanie jej zarzutów, jak i ich uzasadnienie nie dawały podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku.
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucając zarówno naruszenie prawa materialnego (pkt 1 petitum skargi kasacyjnej), jak i naruszenie przepisów postępowania, choć wprost strona w skardze kasacyjnej nie wskazała podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. ani nie zaznaczyła, że podnosi naruszenie przepisów postępowania (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej), jak i nie określiła, na czym polegać miałby istotny wpływ zgłoszonych naruszeń na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie wskazał tylko na naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Ostatni powołany przepis stanowi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na kwestię tę, czyli wadliwego sformułowania zarzutów objętych pkt 2 petitum skargi kasacyjnej zwracał już uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku o sygn. akt II GSK 2217/23. Stanowisko NSA pozostaje aktualne, ponieważ zarzuty zgłoszone w ocenianej obecnie skardze kasacyjnej są w zasadzie powieleniem zarzutów zgłoszonych i ocenianych właśnie w sprawie II GSK 2217/23, co jest istotne przy aktualnie przeprowadzanej kontroli zaskarżonego wyroku.
Do tego, co już zaznaczono, skarżący kasacyjnie, oprócz zdawkowego stwierdzenia, że w sprawie wydano wcześniej wyrok NSA o sygn. akt II GSK 2217/23, na mocy którego NSA uchylił wyrok WSA o sygn. akt III SA/Gd 852/22, jak i kontrolowane postanowienia organów obu instancji, nie wypowiadał się (co należy potraktować jako niepodważanie) w kwestii związania WSA w kontrolowanej sprawie wspomnianym wyrokiem NSA o sygn. akt II GSK 2217/23, co stwierdził WSA w zaskarżonym obecnie wyroku. Nie podniósł również zarzutu naruszenia art. 190 p.p.s.a.
Z opisanych przyczyn nietrafne okazały się zarzuty postawione w pkt 2 lit. a), c), d), e), f) petitum skargi kasacyjnej.
Odnosząc się do najdalej idącego zarzutu, podniesionego w pkt 2 lit. c) petitum skargi kasacyjnej, tj. uchybienia art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu poprzez brak doręczenia zobowiązanej upomnienia, skarżący kasacyjnie doprecyzował w uzasadnieniu, że z uwagi na brak w upomnieniu numeru PESEL zobowiązanego, nie może być ono uznane za spełniające wymogi określone w przepisach co do danych, które powinno ono zawierać. Wymaga wyjaśnienia, że zgodnie z § 2 pkt 3 rozporządzenia w sprawie danych zawartych w upomnieniu, upomnienie zawiera imię i nazwisko lub nazwę zobowiązanego i adres jego miejsca zamieszkania lub siedziby, a także znany wierzycielowi numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) albo numer identyfikacji podatkowej (NIP), albo numer identyfikacji w Krajowym Rejestrze Urzędowym Podmiotów Gospodarki Narodowej (REGON), jeżeli zobowiązany taki numer posiada. W ocenie NSA w sprawie nie budzi uzasadnionych wątpliwości okoliczność wywiązania się przez PPIS z obowiązku przesłania stronie zobowiązanej upomnienia, o którym mowa w art. 15 u.p.e.a. Jego skuteczne doręczenie miało miejsce 12 kwietnia 2022 r. Wskazano w nim obowiązek wykonania zaległych szczepień ochronnych dziecka, które zostały następnie podane w tytule wykonawczym. W upomnieniu w sposób wystarczający powołano podstawę prawną tego obowiązku oraz zidentyfikowano zobowiązanego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że brak PESEL strony zobowiązanej w treści upomnienia nie dyskwalifikuje tego dokumentu z punktu widzenia jego znaczenia w postępowaniu egzekucyjnym. Ma on bowiem stanowić wezwanie do dobrowolnego wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, przypomnienie o wykonaniu obowiązku i wezwanie do dobrowolnego jego wykonania. Dostarczone upomnienie osiągnęło wskazany cel. Nie ma więc podstaw do uznania, że nie doszło do skutecznego doręczenia skarżącemu upomnienia (por. wyrok NSA z 25 września 2025 r., sygn. akt II GSK 1738/25). Nie pojawiły się bowiem jakiekolwiek wątpliwości, zarówno co do osoby zobowiązanej do wykonania nakazu ustawowego (skarżący), jak i osoby, która ma zostać poddana temu nakazowi (szczepieniom) – małoletnie dziecko strony (por. wyrok NSA z 10 grudnia 2024 r., sygn. akt II GSK 1306/24).
Z kolei co do zarzutu sformułowanego w pkt 2 lit. a) petitum skargi kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 33 § 2 w zw. z art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. i powiązanego z nim zarzutu z lit. e), tj. naruszenia art. 33 § 2 w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 64 § 2 k.p.a., że do naruszenia ww. przepisów doszło poprzez oparcie rozstrzygnięcia na założeniach przyjętych przez organ I i II instancji, brak merytorycznego odniesienia się do stanu faktycznego oraz brak wezwania do poprawnego wskazania zarzutów, co do zakresu postępowania podlegającego ocenie WSA, ten w zaskarżonym wyroku powtórzył za Sądem kasacyjnym: "NSA uznał za konieczne jedynie uaktualnienie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zarzutów strony w aspekcie wymagalności obowiązku poddania dziecka w określonym terminie konkretnym obowiązkowym szczepieniom ochronnym, ujętym w schemacie obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży. W cytowanym wyroku wskazano, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny ocenić, czy i jak w nowym stanie prawnym wyznaczony został termin maksymalny wykonania obowiązku zaszczepienia, przy uwzględnieniu dokonanych zmiany prawnych". Skoro te same zarzuty zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym i tytuł wykonawczy, wszczynający oceniane postępowanie egzekucyjne, były już przedmiotem kontroli NSA w sprawie o sygn. akt II GSK 2217/23, w której ten Sąd określił także, w jakim zakresie zarzuty te okazały się nietrafne, to WSA w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 4/25 prawidłowo stwierdził, że nie ma podstaw do ponownego badania ww. zarzutów; ocena ich jest prawomocna. Idąc dalej, skoro nie doszło do zmiany stanu faktycznego, czego nie kwestionował skarżący kasacyjnie, wiążące było stanowisko NSA zaprezentowane w wyroku o sygn. akt II GSK 2217/23 i dokonana przez ten Sąd ocena w tym zakresie.
Co do procedury wyjaśnienia wątpliwości przez organ co do stanowiska strony wyrażonego w zarzutach, miałaby uzasadnienie wyłącznie wówczas, gdyby z przedłożonego pisma procesowego, nie można byłoby w sposób dostatecznie precyzyjny wywieść zakresu żądania i podstawy prawnej, np. gdyby zakwalifikowanie stanowiska strony wskazywałoby na możliwość przypisania danego naruszenia pod różne podstawy zarzutów opisanych w art. 33 § 2 u.p.e.a. (choć i w tym przypadku organ nadal może ocenić dany zarzut z perspektywy wszystkich "zbiegających się" podstaw prawnych wymienionych w art. 33 § 2 u.p.e.a.), czy w sytuacji, gdyby twierdzenia skarżącego byłyby w sposób oczywisty niejasne. Dopiero wówczas można byłoby mówić o zaktualizowaniu się obowiązku organu do wezwania strony do wyjaśnienia wątpliwości w trybie art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. (por. wyroki NSA z: 24 września 2024 r., sygn. akt II GSK 1075/24; 3 września 2025r., sygn. akt II GSK 427/25).
Bez znaczenia w rozpoznawanej sprawie pozostaje też powoływana przez stronę konieczność wezwania jej do sprecyzowania (poprawienia) zarzutów. Zgadzając się, że katalog zarzutów jest katalogiem zamkniętym, to strona nie dostrzega, że złożyła zarzuty, które mogły być odczytane przez organ jako dotyczące: braku wymagalności obowiązku (brak ułożenia dla dziecka indywidualnego kalendarza szczepień, brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, mimo stawienia się z dzieckiem na wizytę kwalifikacyjną), określenia obowiązku niezgodnie z art. 17 ust. 4 u.z.z.z.ch.z., czy też organ egzekucyjny nie dostrzegł naruszenia art. 29 § 2 u.p.e.a., wobec niespełniania przez tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 u.p.e.a. (niewłaściwie podana przez wierzyciela podstawa prawna obowiązku oraz błędne wskazanie podstawy prawnej prowadzenia egzekucji).
Po analizie ww. zarzutów, wydaje się, że strona nie dostrzega różnicy pomiędzy niezasadnością jasno sformułowanego zarzutu (nawet oczywiście błędnego) a niejasnością zarzutu, wymagającego doprecyzowania w trybie art. 64 § 2 k.p.a., przez to nienadającego się na danym etapie do rozpoznania. To więc, że w ramach zarzutu żądała, np. weryfikacji działań organu egzekucyjnego, co nie mieści się w żadnej z podstaw wymienionych w art. 33 § 2 u.p.e.a., nie stanowiło o obowiązku wzywania jej do uzupełnienia braków formalnych zarzutów poprzez ich sprecyzowanie, bo takie nie występowały.
Konkludując, czynienie organom i WSA zarzutu niewłaściwego zrekonstruowania i odczytania sensu żądania strony, a następnie poddania takiego ustalenia ocenie, należało potraktować jako nieusprawiedliwione.
Niezasadny jest także sformułowany w pkt 2 lit. d) petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit. a) i c) u.p.e.a. Według skarżącego kasacyjnie brak było wymagalności obowiązku, z uwagi na brak kwalifikacji dziecka do szczepień ochronnych, brak wykluczenia przeciwwskazań, brak ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień i odroczenie terminu wykonania szczepień.
Przede wszystkim strona nie uzasadniła, na czym naruszenie miałoby polegać to naruszenie, a jedynie przytoczyła treść ww. regulacji, wobec czego należało ocenić zarzut poprzez treść objętą wyłącznie zarzutem .
Podzielając wyjaśnienia organów, słusznie zaakceptowane przez WSA, należy podsumować, że skarżący nie wyraził zgody na zaszczepienie dziecka, mnożąc problemy natury formalnej i prezentując subiektywne wątpliwości, w szczególności zaś błędnie rozumiejąc obowiązek strona - pomimo składania deklaracji o woli zaszczepienia dziecka - nie wyraziła dotąd zgody na jego uodpornienie, mnożąc problemy natury formalnej i prezentując subiektywne wątpliwości, w szczególności zaś błędnie rozumiejąc obowiązek szczepień oraz własne działania. Nie ma wątpliwości, że wizyty kwalifikacyjne kończyły się albo stwierdzeniem możliwości zaszczepienia albo do nich po prostu nie dochodziło wskutek niestawiennictwa, czego strona nie chce zaakceptować. Subiektywna wizja strony co do prawidłowości wiedzy i decyzji lekarza, czy też zakresu dokonanego badania kwalifikacyjnego nie uzasadnia twierdzenia o wadliwości prowadzonych działań, a przez to braku wymagalności obowiązku z tej przyczyny.
Należy podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku SK 81/19, a za nim NSA w wyroku o sygn. akt II GSK 2217/23 stwierdzili, że ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych nie przewiduje prawa pacjenta (tu rodzica małoletniego dziecka) do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne. Wręcz przeciwnie, wprowadza ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, gdy brak jest przeciwwskazań. Jest to działanie w interesie ogółu. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.ch.). Taka sytuacja w tej sprawie nie występuje. Zatem na rodzicu małoletniego dziecka (opiekunie prawnym) spoczywa prawny obowiązek, wynikający wprost z ustawy, zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza sprawującego nad nim opiekę profilaktyczną w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych w celu potwierdzenia bądź wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Akta sprawy nie zawierają przy tym żadnego uznanego prawem i wydanego przez uprawnionego lekarza dokonującego kwalifikacji, zaświadczenia lekarskiego o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych uzasadniających długotrwałe odroczenie wykonania szczepień ochronnych. Owszem, lekarz przeprowadzający badanie kwalifikacyjne dziecka strony w dniu 10 stycznia 2020 r., mimo że nie stwierdził przeciwwskazań do zaszczepienia ochronnego, skierował dziecko na konsultację specjalistyczną i wystawił zaświadczenie o odroczeniu szczepień, ale do wizyty dziecka w poradni immunologicznej. Wymaga podkreślenia, że nie było to długotrwałe odroczenie obowiązkowego szczepienia ochronnego, o którym mowa w art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch.z. Do tego strona nie stawiła się na wizytę w ww. poradni, mimo kilkukrotnego wyznaczenia terminu wizyty. Również z przeprowadzonych po wydaniu wyroku w sprawie o sygn. akt II GSK 2217/23 kontroli w podmiocie leczniczym – Przychodni N. wynikało, że strona nadal uchyla się od poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom, skarżący nie przedstawił więc żadnej dokumentacji wykazującej przeciwskazania do poddania dziecka szczepieniu (por. wyrok NSA z 23 września 2025 r., sygn. akt II GSK 747/25).
Zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie podważył zarzut postawiony w pkt 2 lit. f) petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 15 k.p.a. Podkreślenia wymaga, że poza samym sformułowaniem zarzutu naruszenia art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności wskutek nierozpoznania przez organ II instancji zarzutów strony, jej autor nie wskazał w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na uchybienia, które pozwalałyby na uwzględnienie tego zarzutu. Zarzut naruszenia art. 15 k.p.a. nie został zatem dostatecznie sprecyzowany.
Przepis ten przewiduje zasadę dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Do uznania, że powyższa zasada została naruszona, konieczne jest wykazanie, że rozstrzygnięcie organu II instancji nie było działaniem merytorycznym. Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wymaga bowiem, aby organ odwoławczy nie ograniczył się wyłącznie do kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu w stosunku do orzeczenia organu I instancji, lecz aby rozstrzygnięcie organu odwoławczego zapadło w wyniku przeprowadzenia postępowania merytorycznego w taki sposób, aby po raz kolejny (drugi) oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. Rozstrzygnięcie organu II instancji jest bowiem takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu I instancji, a więc jest działaniem merytorycznym. Zarzut naruszenia art. 15 k.p.a. mógłby zatem zasługiwać na uwzględnienie np. w sytuacji, gdyby organ odwoławczy pominął istotne dla sprawy okoliczności faktyczne i prawne, nie orzekł o całości rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji/postanowieniu, bądź też nie uwzględnił zmian w stanie prawnym i faktycznym, jakie zaszły w okresie od wydania decyzji/postanowienia I instancji.
W skardze kasacyjnej nie wykazano, by któryś z tych przypadków wystąpił w niniejszej sprawie. Zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Inspektora spełnia wszystkie przesłanki uzasadniające uznanie go za rozstrzygnięcie w pełni merytoryczne, wydane po dwukrotnym przeprowadzeniu postępowania. Organ ten w sposób wystarczająco wyraźny i precyzyjny odniósł się do wszystkich zasadniczych twierdzeń strony. Ocena zaskarżonego postanowienia nie pozostawia więc wątpliwości, że rozstrzygnięto sprawę w jej całokształcie.
W świetle zatem ogólnie sformułowanego zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 15 k.p.a., którego w zasadzie nie uzasadniono, Sąd odwoławczy stwierdził, że brak jest podstaw aby uznać, iż w postępowaniu przed organem odwoławczym doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności.
Przechodząc do oceny zarzutów z pkt 1 (naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust. 2, 4 i 5 u.z.z.z.ch.z.) oraz pkt 2 lit. b (naruszenia art. 33 § 2 pkt 1 lit. c) u.p.e.a. poprzez określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa i oparcie wymagalności obowiązku na § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, który to przepis ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 81/19, został uznany za niezgodny z Konstytucją) zgłoszonych w petitum skargi kasacyjnej, należy przypomnieć, że Sąd kasacyjny podniósł, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. akt SK 81/19 nie podważył konstytucyjności rozwiązań nakładających obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, a jedynie ramy realizacji tego obowiązku. Trybunał też podkreślił konieczność zapewnienia realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych i dlatego odroczył termin utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch.z. w związku z § 5 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie dotyczącym terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, które określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia (pkt 2). Procedury realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych, uregulowanej w art. 17 m.in. w ust. 2, 4, 5 u.z.z.z.ch.z., nie oceniał gdyż nie została objęta skargą konstytucyjną, ale z drugiej strony podnosił, że musi być zapewniona realizacja tego obowiązku. Sąd kasacyjny w sprawie o sygn. akt II GSK 2217/23 zaakceptował w rezultacie przyjętą przez WSA w sprawie III SA/Gd 852/22 i kontrolowane organy ocenę postawy skarżącego, że "w sposób aż nader oczywisty wyraża niechęć wobec obowiązku zaszczepienia dziecka, posługując się instytucjami prawnymi instrumentalnie, w istocie w celu unikania jego wykonania, a nie realizacji" i w konsekwencji stwierdził niezasadność zarzutu postawionego w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej w sprawie o sygn. akt II GSK 2217/23 w części dotyczącej wymagalności obowiązku szczepień wobec braku ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień czy niewykluczenia przeciwskazań do szczepienia.
Sąd I instancji w kontrolowanym obecnie wyroku potwierdził ustalenia organów Inspekcji Sanitarnej, których strona skutecznie nie podważyła, że skarżący nadal uchylała się od poddania dziecka obowiązkowi szczepienia, obejmującego także badania lekarskie kwalifikacyjne.
Wobec jednoznacznego stanowiska Trybunału, powtórzonego przez NSA w sprawie o sygn. akt II GSK 2217/23, niezasadny okazał się zarzut z pkt 1 petitum skargi kasacyjnej w zakresie kwestionującym obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) – osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym), obejmującego także etap lekarskiego badania kwalifikacyjnego w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego (art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch.z.), po przeprowadzeniu którego lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.ch.z.), a w przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch.z.).
Wątpliwości Sądu kasacyjnego w sprawie II GSK 2217/23, z uwagi na treść ww. wyroku Trybunału, dotyczące wymagalności obowiązku poddania dziecka w określonym terminie (czy ustalono maksymalny termin wykonania obowiązku zaszczepienia) konkretnym obowiązkowym szczepieniom ochronnym ujętym w schemacie obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży zostały wyjaśnione przez organy, a Sąd I instancji prawidłowo stanowisko organów Inspekcji Sanitarnej zaaprobował.
Podkreślił, że omawiany obowiązek został skonkretyzowany w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którego § 2 określono choroby zakaźnie objęte obowiązkiem szczepień ochronnych, w § 3 ust. 1 określono grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek, a w ust. 2 – objaśniono, że schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określono w załączniku nr 1 do rozporządzenia.
Porównując wymienione w tytule wykonawczym szczepienia z powołanymi uregulowaniami rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, doszedł do prawidłowego wniosku, że szczepienia wymienione w tytule wykonawczym nadal pozostają obowiązkowe i wymagalne zasadach jak dotychczasowe, określonych w zakwestionowanym przez Trybunał komunikacie GIS w sprawie Programu Szczepień Ochronnych.
Skarżący kasacyjnie stanowiska powyższego nie zakwestionował skutecznie, gdyż w pkt 2 lit. b) petitum skargi kasacyjnej podnosząc naruszenie art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) u.p.e.a., tj. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu, odwołał się do § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, co do którego niekonstytucyjności wypowiedział się TK. Podczas ponownego rozstrzygania w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym obowiązywało już nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. i zgodnie z zaleceniami NSA ze sprawy o sygn. akt II GSK 2217/23 przepisy tego rozporządzenia i przepisy u.z.z.z.ch.z. stanowiły podstawę oceny prawnej tytułu wykonawczego w świetle zgłoszonych zarzutów, co też przeprowadzono.
Wobec powyższego, skargę kasacyjną strony jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw należało oddalić na mocy art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.), zasądzając od skarżącego kasacyjnie na rzecz organu kwotę 360 zł, z tytułu sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną przez pełnomocnika, który nie reprezentował organu przez Sądem I instancji.