Skarżąca E. G. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej za sporządzenie skargi kasacyjnej.
Rzecznik Praw Pacjenta w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W badanej sprawie nie wystąpiły podstawy nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczają podstawy określone w art. 174 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, choć ta została wydana z naruszeniem art. 63 ust. 1 u.p.p., bowiem zostało uprawdopodobnione, że doszło do naruszenia zbiorowych praw pacjenta przez P. [...], skoro w stosunku do lekarz prowadzącej ten podmiot, B. R. orzeczono o naruszeniu indywidualnych praw pacjenta decyzją Rzecznika z dnia [...] maja 2020 r. Stosownie do art. 63 ust. 1 u.p.p., rzecznik odmawia, w drodze decyzji, wszczęcia postępowania, jeżeli działanie lub zaniechanie w sposób oczywisty nie spełnia przesłanek określonych w art. 59 ust. 1 u.p.p. lub jeżeli wnoszący o wydanie decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nie uprawdopodobni pozbawienia pacjentów ich praw lub ograniczenia tych praw. Regulacja ta tworzy bezwzględną przeszkodę do wszczęcia postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjenta uzależniając wydanie decyzji tamującej skuteczność formalną podania (w rozumieniu art. 61 § 3 k.p.a.). Warunkiem koniecznym do wszczęcia postępowania jest "uprawdopodobnienie pozbawienia praw pacjentów" lub przynajmniej ograniczenia ich praw przez inicjatora postępowania. Dopiero takie uprawdopodobnienie skutkuje wszczęciem postępowania, co następuje w drodze postanowienia uregulowanego w art. 62 u.p.p., które stanowi podstawę do zawiadomienia stron skutecznie wszczętego postępowania, zgodnie z art. 62 in fine u.p.p. w zw. z art. 61 § 4 k.p.a., w tym podmiotu, wobec którego postępowanie wszczęto (art. 60 zd. pierwsze u.p.p.). Wynik postępowania zależał zatem o tego, czy E. G. formułując swoje podanie o wszczęcie postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów: a) uprawdopodobniła b) pozbawienie lub przynajmniej ograniczenie praw pacjentów przez P. [...]. Uprawdopodobnienie winno obejmować przynajmniej powołanie się na wiarygodne fakty ze wskazaniem źródła znajomości faktów. Zgodzić trzeba się z Rzecznikiem oraz Sądem I instancji, że "pozbawienie praw p a c j e n t ó w" nie może ograniczać się do pojedynczego przypadku naruszenia, czy też zarzutu albo zastrzeżenia do działalności placówki lub lekarza. Winno mieć walor generalny, bowiem postępowanie z art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. ma za swój przedmiot zbiorowe prawa pacjenta i ma na celu wykazanie bezprawnego zorganizowanego oraz t r w a ł e g o (nie wygasającego na przestrzeni terminu rocznego z art. 67 u.p.p.) działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych. Rolą wnoszącego podanie jest zatem wskazanie w oparciu o względnie wiarygodne źródła, że w przypadku podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych doszło do zorganizowanego, a więc systemowego i planowego działania, co powoduje, że praktyka naruszająca prawo nie może mieć waloru odosobnionego i w zasadzie każdy korzystający z placówki może być narażony na skutki naruszenia prawa pacjenta.
Trafnie przyjęto w zaskarżonym wyroku, że podanie E. G. z dnia 27 grudnia 2016 r. tego warunku nie spełniało i zarzut skargi kasacyjnej nie zmienił tego ustalenia. W swoim żądaniu wszczęcia postępowania skarżąca ograniczyła się tylko do prezentacji swojego niezadowolenia ze sposobu udzielenia jej w przeszłości świadczenia zdrowotnego przez lek. B. R., specjalistę położnictwa i ginekologii. Zaznaczono przy tym, że usługa ta (badanie USG Dopplera płodu przed 10. tygodniem ciąży) świadczona była poza P. [...]. Z tytułu takiego naruszenia, lek. B. R. spotkała się z decyzją Rzecznika z dnia [...] maja 2020 r. orzekającą o naruszeniu indywidualnych praw pacjenta. Wbrew ocenie skarżącej, z tego jednostkowego naruszenia nie da się wyprowadzić konkluzji o: a) dopuszczaniu się podobnych naruszeń przez lek. B. R. w prowadzonej przez nią P. [...] oraz b) systemowym charakterze podobnych naruszeń, jakich miałaby się regularnie dopuszczać w stosunku do własnych pacjentów. Żadne z twierdzeń skarżącej E. G. (nie wspominając już o dowodach na poparcie takich racji) nie dają podstaw aby za prawdopodobne uznać, że lek. B. R. przyjęła w ramach prowadzonej przez siebie P., metodę mającą na celu takie zorganizowanie świadczenia usług zdrowotnych, że każda lub przynajmniej wiele z nich generuje zagrożenie o podobnym nasileniu, z jakim w swojej sprawie spotkała się w przeszłości. Jakkolwiek stwierdzenie indywidualnego naruszenia praw pacjenta w wypadku lek. B. R. (decyzją Rzecznika z [...] maja 2020 r.) w innym podmiocie leczniczym pozwalało na poszukiwania podstaw naruszeń praw zbiorowych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 1908/16, Lex nr 2170766), to jednak skierowanie zarzutu w kierunku zupełnie innej struktury organizacyjnej, tj. innej placówki leczniczej (P. [...]
a nie Szpitala, gdzie wspomniana lekarz świadczyła usługę) wyłączyło możliwość dopatrywania się systemowego, tzn. zorganizowanego (w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p.) i trwałego (w rozumieniu art. 67 u.p.p.) naruszenia zbiorowych praw pacjenta, inspirowanych naruszeniem indywidualnym w innej placówce.
Zawarty w skardze kasacyjnej wniosek skarżącej E. G. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej za sporządzenie skargi kasacyjnej nie mógł być rozpoznany przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem zgodnie z art. 258 § 2 pkt 8
i art. 258 § 4 zd. pierwsze p.p.s.a. w zw. z § 23 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 764) w sprawach tych orzekają wojewódzkie sądy administracyjne (referendarze sądowi).
Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1
w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026 r., poz. 118).