Odwołując się do treści art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim, Sąd podkreślił, że jednym z kryteriów rozróżnienia umowy o dzieło od umowy zlecenia jest kryterium podmiotowe. Przyjmujący zamówienie w przypadku umowy o dzieło wybierany jest z uwagi na jego cechy podmiotowe, tj. odpowiedni zawód, specyficzne umiejętności czy też predyspozycje. W przypadku umowy zlecenia cechy osobowe zleceniobiorcy nie są tak istotne. Prowadzi to do wniosku, że w przypadku umowy zlecenia osobiste wykonanie zamówienia nie ma tak istotnego znaczenia, jak w przypadku umowy o dzieło. Skarżąca, jako zamawiająca dzieło była zainteresowana efektem dzieła, czyli określonym przebiegiem koncertu muzycznego przeplatanego wypowiedziami zainteresowanego jako prelegenta koncertu, które zaprezentował na estradzie w sposób indywidualny, wykorzystując własną, twórczą inwencję. Ponadto, w przypadku takich wydarzeń artystycznych jak koncerty w F., nieuprawniona jest próba dokonywania sztucznego podziału czynności artystów występujących w ramach wspólnego widowiska, na takie, które decydują o jego indywidualnym charakterze i takie, którym tej cechy przypisać nie można. W przypadku indywidualnych umów artystów występujących w ramach większego zespołu, z natury rzeczy trudno będzie określić w sposób bardzo rozwinięty zadanie tego artysty. Także występ, podczas koncertu w instytucji kulturalnej jaką jest F., osoby, której zadaniem jest słowna wypowiedź dotycząca opisu całego wydarzenia kulturalnego, należy uznać za nierozerwalną część tego widowiska muzycznego, zwłaszcza, że zainteresowany był wymieniony w programie koncertu, jako jeden z jego uczestników.
W świetle przedstawionych uwag, zdaniem Sądu, strony umowy określiły w sposób jednoznaczny przedmiot umowy, jego cechy i parametry indywidualizujące dzieło, które polegało na udziale zainteresowanego w konkretnym koncercie o konkretnej tematyce, w charakterze osoby prowadzącej ten koncert, a tego typu przedmiot umowy w pełni spełniał wymogi umowy o dzieło o charakterze niematerialnym.
Za zasadne Sąd uznał zarzuty postawione w skardze, albowiem organ naruszył art. 734 § 1 w zw. z art. 750 k.c., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że łącząca strony umowa o dzieło była umową o świadczenie usług. W konsekwencji doszło także do naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e u.ś.o.z. polegającego na uznaniu, że zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w związku ze świadczeniem pracy na podstawie spornej umowy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Prezes NFZ, w której wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy w do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, jak również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieprawidłową analizę materiału dowodowego w sprawie, w szczególności umowy zawartej przez stronę z uczestnikiem postępowania, co doprowadziło do błędnego przekonania, iż przedmiotowa umowa stanowi umowę o dzieło, nie zaś umowę o świadczenie usług, do których zgodnie z ustawą stosuje się przepisy dotyczące zlecenia;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 66 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 146), a także art. 734 § 1, art. 750 i art. 627 k.c. poprzez błędne uznanie, że umowa zawarta przez stronę z uczestnikiem postępowania stanowi umowę o dzieło, podczas gdy prawidłowa analiza materiału dowodowego prowadziła do wniosku, że jest to umowa o świadczenie usług, do których zgodnie z ustawą stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.
Strona skarżąca nie złożyła odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Prezesa NFZ w sprawie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu stwierdził, że organ naruszył art. 734 § 1 w zw. z art. 750 k.c., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że łącząca strony umowa z 12 czerwca 2023 r. nr [...] była umową o świadczenie usług, a nie umową o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c.
Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.
W ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., organ zarzuca Sądowi I instancji naruszenie art. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez nieprawidłową analizę materiału dowodowego w sprawie, w szczególności umowy zawartej przez stronę z uczestnikiem postępowania, co doprowadziło do błędnego przekonania, iż przedmiotowa umowa stanowi umowę o dzieło, nie zaś umowę o świadczenie usług, do których zgodnie z ustawą stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.
Treść powyższych zarzutów procesowych jest nierozerwalnie związana z zakresem koniecznego w tej sprawie postępowania administracyjnego, który jest wyznaczony przez prawo materialne. Uzasadnia to łączne rozpoznanie zarzutów procesowych z materialnoprawnymi zarzutami niewłaściwego zastosowania art. 66 u.ś.o.z., a także art. 734 § 1, art. 750 i art. 627 k.c.
Zdaniem NSA zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentacja nie podważa skutecznie prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji oceny charakteru prawnego umowy nr [...] z 12 lutego 2020 r. zawartej przez W. im. [...] w O. z uczestnikiem postępowania.
W myśl. art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło jest osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady.
Z kolei art. 750 k.c. przewiduje, że do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 k.c. i nast., polega na tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania.
W niniejszej sprawie przedmiotem zakwestionowanej przez Prezesa NFZ umowy było przygotowanie i wygłoszenie 20 lutego 2020 r. prelekcji na temat muzyki stanowiącej program koncertu. Wykonanie prelekcji miało odbyć się na żywo, przed zgromadzoną w F. publicznością "w sposób nie nużący dla słuchaczy, a jednocześnie spełniający oczekiwania odbiorców kultury wysokiej". Prelekcja, wygłoszona przed pierwszą i drugą częścią koncertu miała trwać łącznie 10-15 minut, stanowić spójną narrację łączącą wszystkie elementy programu i jednocześnie zawierającą omówienie każdego z nich (uwzględniające tło historyczne powstania utworu, biografię kompozytora, budowę utworu, jego interpretację i pozycję w literaturze muzycznej - w proporcjach i układzie o których decyduje Artysta. W § 3 umowy strony zgodnie stwierdziły, iż dzieło wykonane przez Artystę, będzie posiadać indywidualny, twórczy charakter i w jego rezultacie powstanie jeden utwór w postaci niematerialnej, w rozumieniu Prawa autorskiego, jako element jednego koncertu.
Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie podważają zgodności z prawem przyjętego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądu, że umowa, w której wykonawca zobowiązuje się do udziału w konkretnym spektaklu artystycznym za wynagrodzeniem, ma cechy umowy o dzieło, a nie umowy zlecenia, gdyż treścią zobowiązania wykonawcy nie jest samo podjęcie i wykonywanie określonych czynności, lecz oznaczony w umowie ich wynik w postaci wystawienia widowiska odpowiadającego pewnym z góry ustalonym warunkom.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA słusznie podkreślił, że poprowadzenie koncertu muzycznego, a wcześniej przygotowanie autorskiego scenariusza tej wypowiedzi, w ramach działalności kulturalnej F., należy uznać za dzieło o charakterze niematerialnym. W orzecznictwie przyjmuje się, że za rezultat odpowiadający pojęciu dzieła w rozumieniu art. 627 k.c. można uważać także realizację programu, prowadzenie i zakończenie cyklu wykładów, który w świetle prawa autorskiego stanowi utwór podlegający ochronie tego prawa, a utworami w umowie o dzieło autorskie są także nieutrwalone w żaden sposób recytacje, inscenizacje teatralne, wykonanie utworu muzycznego, co oznacza, iż dzieło w postaci niematerialnej może ucieleśniać się tylko poprzez odpowiednie zachowanie wykonawcy.
Trafnie WSA wskazał na zindywidualizowany i twórczy charakter efektu działania uczestnika postępowania w ramach zawartej z F. umowy, wynikający z jego predyspozycji i możliwości twórczych, które wprawdzie dostrzegł też organ w skardze kasacyjnej ale niezasadnie nie uznał tej okoliczności za mogącą wpłynąć na ocenę spornej umowy.
Nie można też podzielić poglądu skarżącego kasacyjnie organu o zasadności dokonywania podziału czynności artystów występujących w ramach wspólnego widowiska na takie, które decydują o jego indywidualnym charakterze i takie, którym tej cechy przypisać nie można. To, że działanie uczestnika postępowania było elementem większej całości jakim było przygotowanie wykonania koncertu symfonicznego z udziałem muzyków, nie oznacza, że zobowiązał się on jedynie do sumiennego wykonania przedmiotu umowy i że sporządzenie autorskiego scenariusza i zrealizowanie go podczas koncertu (wygłoszenie w trakcie koncertu) nie stanowiło wykonania dzieła.
Analiza treści spornej umowy dowodzi, że nie jest zasadny pogląd organu, iż przedmiot tej umowy nie posiadał charakterystycznych, określonych treścią umowy, cech indywidualizujących i odróżniających je od innych tego typu usług dostępnych na rynku. Zasadnie wskazuje organ, że cechą charakterystyczną umowy o dzieło jest swoboda wykonawcy w jej wykonywaniu, sposób, miejsce i rozkład czasu wykonywania dzieła. Zdaniem NSA, organ z treści spornej umowy wysuwa jednak nieprawidłowy wniosek, że te warunki nie zostały w tej sprawie spełnione. Brzmienie umowy nie wskazuje bowiem na to, że uczestnik postępowania miał odgórnie narzucone obowiązki, które sprowadzałyby jego rolę jedynie do osoby świadczącej usługę. To, że jako przedmiot umowy wskazano przygotowanie prelekcji na określony przez zamawiającego temat oraz wygłoszenie prelekcji na koncercie w konkretnym dniu nie oznacza, że uczestnik pozbawiony został swobody w wykonaniu dzieła. Wbrew twierdzeniu organu, treść zawartej umowy dowodzi, że powierzono mu wykonanie tych czynności w sposób indywidualny i twórczy. Zainteresowany posiadał określoną wiedzę i cechy osobiste, a więc indywidualną specyfikę, która przesądzała o powierzeniu wykonania tego dzieła właśnie jemu. W § 2 umowy z 12 lutego 2020 r. wyraźnie przy tym zaznaczono, iż Artysta nie ma prawa posługiwać się przy wykonaniu umowy inną osobą, powierzyć osobie trzeciej wykonania umowy ani przelać na osobę trzecią jakiekolwiek prawa z umowy. To, że w spornej umowie nie było szczegółowych regulacji dotyczących niektórych jej elementów, np. dotyczących odbioru dzieła, nie podważa kwalifikacji prawnej tej umowy jako umowy o dzieło.
Mając powyższe na uwadze należy zatem uznać, że - wbrew zarzutom skargi kasacyjnej - nie doszło w tej sprawie do naruszenia przez Sąd I instancji art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że organ w sposób nieprawidłowy zakwalifikował zawartą z uczestnikiem postępowania umowę o dzieło jako umowę o świadczenie usług oraz poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 734 § 1 w zw. z art. 750 k.c. i przyjęcie, że sporna umowa stanowi umowę o dzieło. WSA dokonując oceny zawartej między W. im. [...] w O. a M.B. umowy nr [...] z 12 lutego 2020 r., prawidłowo ocenił ją jako umowę o dzieło w rozumieniu przepisów k.c.
W konsekwencji nie może być także uwzględniony zawarty w skardze kasacyjnej zarzut niewłaściwego zastosowania art. 66 u.ś.o.z. poprzez przyjęcie, że uczestnik nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Skutkiem dokonania przez WSA prawidłowej oceny, że sporna umowa nie można być uznana za umowę o świadczenie usług, do której mają zastosowanie przepisy o zleceniu, była konieczność stwierdzenia przez Sąd, że Prezes NFZ nieprawidłowo zastosował ten przepis i uchylenia zaskarżonej decyzji oraz umorzenia postępowania administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze, ponieważ zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.