Wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2026, sygn. II GSK 196/23

Podnosząc te zarzuty spółka wniosła o uchylenie skarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi ewentualnie uchylenie skarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Kielcach. Wniosła również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie albowiem podniesione w niej zarzuty nie podważają prawidłowości wyroku Sądu I instancji i dokonanej nim kontroli decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach w przedmiocie nałożonej na stronę kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

Wskazania na wstępie wymaga, że stosownie do treści z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, której przesłanki zostały enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., a których istnienia w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem legalność wyroku Sądu I instancji jedynie w zakresie zakwestionowanym w skardze kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skarga kasacyjna w swych zarzutach i ich argumentacji pozbawiona była zarzutów skierowanych przeciwko wyrokowi Sądu I instancji w zakresie naruszenia przez ten Sąd przepisów postępowania, na podstawie których Naczelny Sąd Administracyjny zobligowany byłby do przeprowadzenia kontroli procesu oceny sprawy administracyjnej przeprowadzonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, zwieńczonego zaskarżonym kasacyjnie wyrokiem. W swojej istocie pomieszczone w petitum zarzuty sprowadzają się do podważenia oceny stanu faktycznego sprawy, jakiej dokonał Sąd I instancji, w zakresie, w jakim w ocenie strony doszło w sprawie do niepełnego zgromadzenia materiału dowodowego – przesłuchania świadków i oparcia się przez organ na dowodzie z przeprowadzonego eksperymentu i opinii biegłego oraz wadliwego zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. poprzez uznanie strony za posiadacza samoistnego lokalu, w którym ujawniono automaty do gier.

W tak zakreślonych zarzutami skargi kasacyjnej ramach kontroli zaskarżonego orzeczenia Sądu I instancji w pierwszej kolejności odnieść się należy do najszerszego ze stawianych zarzutów, zarzutu z punktu 1 petitum skargi kasacyjnej, w którym strona podnosi błędną wykładnię powołanego art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h.

Zgodnie z treścią przywołanej regulacji, karze pieniężnej podlega posiadacz samoistny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa, o ile lokal nie jest przedmiotem posiadania zależnego. Stąd odpowiedzialności administracyjnej na tej podstawie podlega, co do zasady, posiadacz samoistny lokalu. Odpowiedzialność posiadacza samoistnego jest wyłączona jedynie w sytuacji, gdy lokal jako całość jest przedmiotem posiadania zależnego. Ustawodawca nie zdefiniował jednak w ustawie o grach hazardowych pojęć: posiadacza zależnego, posiadacza samoistnego oraz pojęcia lokalu. Instytucja posiadania (samoistnego i zależnego) należy do sfery uregulowań prawa cywilnego. Zgodnie bowiem z art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie samoistne rzeczy polega na faktycznym wykonywaniu w stosunku do niej wszelkich uprawnień, które składają się na treść prawa własności, a zatem, co do zasady, przynależą właścicielowi (art. 336 k.c.). Dla samoistnego posiadania rzeczy konieczne jest zatem sprawowane nad nią faktycznego władztwa (corpus) oraz zamiar władania nią dla siebie (cum animo rem sibi habendi). Posiadacz zależny natomiast włada rzeczą w zakresie innego prawa niż własność, dlatego czynnik woli (animus) stanowi kryterium, które pozwala odróżnić posiadanie samoistne od posiadania zależnego. Posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne (art. 337 k.c.). Z kolei pojęcie odrębnego lokalu należy utożsamiać z pomieszczenie, które zostało w wyraźny sposób wydzielone za pomocą stałych przegród (ścian), przeznaczone jednocześnie do pobytu osób w celach mieszkalnych lub związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej (wyrok NSA z 20 kwietnia 2023 r., II GSK 967/20, LEX nr 3576533).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie przyjmuje się, że przeniesienie posiadania do części lokalu (rozumianego jako część powierzchni lokalu) nie będzie skutkowało "przesunięciem" ciężaru odpowiedzialności na posiadaczy zależnych tej niewyodrębnionej w osobny lokal części powierzchni lokalu. Lokal, o jakim mowa w przepisie art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h., nie traci charakteru wyodrębnionego fizycznie miejsca, w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa w sytuacji, gdy korzystając z zasady swobody umów posiadacz lokalu udostępni (wynajmie) fragment jego powierzchni innej osobie do używania. Samoistny posiadacz lokalu w takiej sytuacji nie traci posiadania "lokalu", w którym prowadzona jest działalność gospodarcza. Zgodnie z art. 337 k.c. posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje rzecz w posiadanie zależne. Biorąc pod uwagę okoliczności rozpoznawanej sprawy należy uznać, że podnajęcie części powierzchni lokalu nie spowodowało, że ta część stała się samodzielnym "lokalem", który mógł być oddany w posiadanie zależne w rozumieniu art. 89 § 1 pkt 4 u.g.h. (wyrok NSA z 25 kwietnia 2024 r., II GSK 158/21, LEX nr 3714906, wyrok NSA z 20 kwietnia 2023 r., II GSK 967/20, LEX nr 3576533, wyrok NSA z 3 grudnia 2020 r., II GSK 995/20, LEX nr 3109379, wyrok NSA z 3 grudnia 2020 r., II GSK 749/20, LEX nr 3106535). Lokal, o jakim mowa w przepisie art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h., nie traci charakteru wyodrębnionego fizycznie miejsca, w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa w sytuacji, gdy korzystając z zasady swobody umów posiadacz lokalu udostępni (wynajmie) fragment jego powierzchni innej osobie do używania. Samoistny posiadacz lokalu w takiej sytuacji nie traci posiadania "lokalu", w którym prowadzona jest działalność gospodarcza (wyrok NSA z dnia 13 lutego 2025 r., sygn. akt II GSK 1550/24).

Mając na uwadze powyższe oraz legły u podstaw stan faktyczny sprawy za niewadliwą uznać należy ocenę Sądu I instancji, który za prawidłowe uznał stanowisko organu, że skarżąca była posiadaczem samoistnym lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane, ujawnione podczas kontroli, automaty do gier i w którym prowadzona była działalność handlowa w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. Jak bowiem słusznie stwierdził Sąd I instancji, konstatacja ta wynikała z oświadczenia strony, wydruku z księgi wieczystej oraz informacji ze Starostwa Powiatowego w Opatowie jednoznacznie wskazujących, że budynek, w którym mieści się stacja paliw M. przy ul. S. [...] w O. był własnością strony skarżącej. Z zawartej przez skarżącą spółkę ze spółką S. P. s.r.o. w P. umowy z dnia 1 kwietnia 2017 r., wynikało natomiast, że strona oddała w podnajem część wskazanego lokalu użytkowego o powierzchni 1m2. Istotnym w świetle argumentacji strony oraz powołanych na wstępie wywodów odnośnie wykładni art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h., jest niesporna okoliczność, na którą słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji, że objęta umową podnajmu część użytkowa lokalu nie była oddzielona lub wydzielona ze stacji paliw w sposób stały za pomocą ścian lub innego rodzaju przegród ograniczających swobodny dostęp lub swobodną ingerencję. Wydzielona na rzecz spółki S. P. część lokalu oddzielona została parawanem, co czyniło ją wraz z umieszczonym na niej automatami ogólnie dostępną dla klientów stacji paliw.

W takim stanie sprawy, co już zauważono, zasadnym było uznanie skarżącej za posiadacza samoistnego w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h., w konsekwencji za nieuzasadniony uznać należało omówiony zarzut z punktu pierwszego petitum skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do drugiego z zarzutów skargi kasacyjnej, w którym strona podnosi wadliwe przeprowadzenie przez Sąd I instancji kontroli sprawy administracyjnej przez zaakceptowanie odmowy przeprowadzenia przez organ dowodu z przesłuchania D. G. i E. M. na okoliczność ustalenia faktu przeniesienia faktycznego posiadania przez skarżącą na inny podmiot, również i ten zarzut uznać należy za niezasadny.

Jak wynika z regulacji zawartej w art. 188 Ordynacji podatkowej, organ prowadzący postępowanie ma obowiązek uwzględnienia żądania strony o przeprowadzenia dowodu w przypadku gdy przedmiotem dowodu mają być okoliczności mające znaczenie dla sprawy. Organ na natomiast prawo żądania dowodowego strony nie uwzględnić w sytuacji gdy okoliczności objęte żądaniem stwierdzone zostały wystarczająco innym dowodem.

W okolicznościach niniejszej sprawy, omówionych w ramach oceny pierwszego z zarzutów skargi kasacyjnej, uznać należy, co również zasadnie stwierdził Sąd I instancji, że w sprawie nie było niezbędnym bądź koniecznym przeprowadzenie przez organ dowodu na okoliczność władztwa nad lokalem i ujętą w umowie podnajmu jego częścią – dowodu z przesłuchanie D. G. (Dyrektora Oddziału spółki S. P. s.r.o. w P.) i E. M. (Prezesa Zarządu A. sp. z o.o.). Jak już bowiem wykazano prawidłowym było ustalenie, że skarżąca była posiadaczem samoistnym lokalu, przy czym ustalenie to zostało poczynione na podstawie innych, wskazanych dowodów, które to dowody nie nasuwały wątpliwości co do podmiotu, który był samoistnym posiadaczem lokalu - stacji paliw M. przy ul. S. [...] w O.. W konsekwencji nie było podstaw do przeprowadzenia kolejnego, dodatkowego dowodu na tą okoliczność, tym bardziej, na co zwrócił uwagę Sąd I instancji, że w toku postępowania administracyjnego Prezesa Zarządu skarżącej spółki została przesłuchana i na pytania związane z zawarciem i ustalaniem warunków umowy najmu ze spółką S. P. odmówiła odpowiedzi.

Wreszcie za bezzasadny uznać należy ostatni z zarzutów skargi kasacyjnej, zarzut z punktu trzeciego jej petitum, w którym strona co od istoty podważa ograniczenie się przez organ w zakresie gromadzenia materiału dowodowego do dowodów z postępowania kontrolnego i postępowania karno-skarbowego, a co zdaniem strony doprowadziło do nieustalenia w sposób wiarygodny i merytoryczny rodzaju gier oferowanych przez zatrzymane urządzenia.

Wskazania wobec tak postawionego zarzutu wymaga, że organ prowadząc postępowanie w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów u.g.h. jest uprawniony do czynienia ustaleń co do charakteru danej gry. Funkcjonariuszom celno-skarbowym przysługuje samodzielne uprawnienie do przeprowadzenia eksperymentu wynikające z ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej. Zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 14 tej ustawy, w ramach kontroli celno-skarbowej przysługuje uprawnienie do przeprowadzania w uzasadnionych przypadkach, w drodze eksperymentu, doświadczenia lub odtworzenia możliwości gry na automacie lub gry na innym urządzeniu. Natomiast ustawodawca nie wprowadza żadnych dodatkowych wymogów formalnych w zakresie posiadanych kompetencji do sprawdzenia działania urządzeń do gier i przeprowadzania na nich stosownych doświadczeń. Organ był zatem uprawniony do poczynienia ustaleń na podstawie dowodu z eksperymentu przeprowadzonego podczas czynności kontrolnych.

Wyposażenie organów właściwych służb zmilitaryzowanych (Służby Celno-Skarbowej) w specjalne uprawnienia do przeprowadzenia badań kontrolnych gier na automatach i urządzeniach (w art. 64 ust. 1 pkt 14 ustawy o KAS), przesądza, że dowód zobrazowany w protokole takiej czynności ma walor dokumentu urzędowego, a więc korzysta ze wzmocnionej wiarygodności i mocy dowodowej. Tego rodzaju dowód, zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, jest podstawowym dowodem pozwalającym na zbadanie funkcjonowania urządzenia do gier i wymierzenie kary w wypadku, gdy w jego następstwie gra okaże się grą hazardową; może samodzielnie przesądzić o wyniku postępowania wskutek wykazanego losowego charakteru elementu gry (wyrok NSA z dnia 4 listopada 2025 r., sygn. akt II GSK 573/25).

Jak wynikam z analizy akt administracyjnych przedmiotowej sprawy komercyjny charakter dostępnych na ujawnionych w lokalu automatach stwierdzony został wskutek przeprowadzonego w toku kontroli eksperymencie procesowym oraz na podstawie zeznań świadka. Okoliczność ta została następnie potwierdzona w opinii biegłego sądowego z zakresu informatyki, telekomunikacji i automatów do gier, który stwierdził, że poddane kontroli urządzenia umożliwiają rozgrywanie gier o wygrane pieniężne lub rzeczowe i w których gra zawiera element losowości.

Obalenie takich ustaleń wymagało innego dokumentu urzędowego. Jak zaś wynika z analizy akt sprawy, strona na okoliczność wadliwości ustaleń przeprowadzonego eksperymentu i opinii biegłego nie przedstawiła kontrdowodu, jak również nie przedstawiła dowodu wskazującego na niepoprawność ustaleń, co do rodzaju i charakteru dostępnych na ujawnionych automatach gier, wynikającej zdaniem strony z braku specjalistycznej wiedzy funkcjonariusza przeprowadzającego w dniu kontroli rzeczony eksperyment procesowy.

Z tych przyczyn omówiony zarzut uznać należało za pozbawiony uzasadnionych podstaw tym bardziej, że jego uzasadnienie nie rozwija w jakikolwiek sposób podniesionych ogólnikowo, a wręcz gołosłownie twierdzeń.

Mając powyższe na uwadze, uznając skargę kasacyjną za niezasadną Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania kasacyjnego, jak w punkcie 2 sentencji, postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).