Wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2026, sygn. II GSK 211/23

3. art. 106 § 1 i 3 p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., 77 k.p.a. i 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodów tj. postanowienia Sądu Rejonowego w Białymstoku XII Wydziału Gospodarczego KRS z 14 listopada 2022 r. poprzez przyjęcie, że stanowi ono potwierdzenie faktu nieprowadzenia działalności pozarolniczej przez spółkę we wskazanym w decyzji okresie objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego;

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w części ustalającej obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w charakterze wspólnika spółki jawnej C. Sp.j., z uwagi na stwierdzenie przez Sąd naruszenia przez organ norm prawa procesowego, które miały wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia, podczas gdy organ zastosował w sprawie właściwe normy prawa materialnego i nie naruszył przepisów postępowania;

II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie:

1. błędną wykładnię art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych polegającą na uznaniu, że wspólnika spółki jawnej nie uważa się za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność, gdy spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, choć przepis ten literalnie wskazuje, że za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólników spółki jawnej, odnosząc się wyłącznie do ich statusu w spółce, a jednocześnie nie uzależniając statusu osoby prowadzącej pozarolniczą działalność od faktu prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę jawną, której wspólnikiem jest dana osoba;

2. niezastosowanie art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie w zw. z art. 13 pkt 4b tej ustawy oraz w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej i przyjęcie, że wspólnik spółki jawnej nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w charakterze wspólnika spółki jawnej - od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce, a zamiast tego przyjęcie, że wspólnik spółki jawnej podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w charakterze wspólnika spółki jawnej do dnia w którym zamierzeniem wspólników spółka uległa rozwiązaniu i zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, podczas gdy nie odnajduje to oparcia w powszechnie obowiązujących przepisach.

Skarżący w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz orzeczenie o kosztach postępowania. Skarżący wystąpił o przedstawienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów NSA zagadnienia, czy do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego wspólnika spółki jawnej konieczne jest osiąganie przychodów i prowadzenie działalności gospodarczej, czy wystarczające jest posiadanie statusu wspólnika w takiej spółce.

W piśmie procesowym z 20 kwietnia 2026 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej zasądzenie od organu na rzecz strony przeciwnej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. Ponieważ w niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.

W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie organ zarzucając Sądowi I instancji naruszenie wskazanych w środku odwoławczym przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania dotyczących ustalenia i oceny okoliczności faktycznych sprawy wywodził, że w dniu wydania decyzji o objęciu obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego (22 kwietnia 2022 r.) skarżący był wspólnikiem spółki C. Sp.j., a Spółka została wykreślona z KRS dopiero w dniu 14 listopada 2022 r. Argumentował również, że faktyczne nieprowadzenie działalności gospodarczej przez Spółkę i nieuzyskiwane przychodów nie ma znaczenia dla ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, ponieważ podstawą podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego strony jest fakt posiadania statusu wspólnika spółki jawnej.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela to stanowisko.

Według art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, którego niewłaściwe zastosowanie zarzucono Sądowi I instancji, osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą, podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie ustawy Prawo przedsiębiorców.

Powołana ustawa w art. 5 pkt 21 stanowi, że osoba prowadząca działalność pozarolniczą, to osoba, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a więc m. in. wspólnik spółki jawnej (art. 8 ust. 6 pkt 4 tej ustawy). Ten przepis, w brzmieniu obejmującym wspólnika spółki jawnej został wprowadzony do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dniem 1 stycznia 2003 r., na mocy art. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002 r. Nr 241 poz. 2074).

W myśl art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.

Z art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonaną ustawą z 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 1621), wynikało, że obowiązkowi ubezpieczenia podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone. Powołany przepis, w brzmieniu nadanym po wspomnianej nowelizacji i obowiązującym od 18 września 2021 r. (a więc w dniu wydania zaskarżonej decyzji) stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność, z wyłączeniem osób, o których mowa w pkt 4a i 4b – od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców); przy czym w art. 13 pkt 4b postanowiono, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w okresach określonych tym przepisem prawa, a mianowicie wspólnicy spółki jawnej, partnerskiej lub komandytowej oraz komplementariusze w spółce komandytowo-akcyjnej od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone.

Jak wynika z uzasadnienia do projektu ustawy nowelizującej (druk nr 1188, rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw dostępny w systemie lex), zmiana ta miała na celu doprecyzowanie okresu podlegania obowiązkowi ubezpieczenia m. in. przez wspólników spółki jawnej w celu uniknięcia pojawiających się wątpliwości co do intencji ustawodawcy w tym zakresie.

Jeszcze przed nowelizacją z 2021 r. w orzecznictwie wskazywano, że wspólnicy spółki jawnej nie są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą (w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), zatem członkostwo w spółce jawnej nie jest prowadzeniem działalności gospodarczej i jej wspólnicy nie podlegają ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia takiej działalności. Wspólnik spółki jawnej podlega zatem ubezpieczeniom społecznym, choćby spółka nie prowadziła działalności gospodarczej. Np. Sąd Najwyższy na tle spraw dotyczących wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., wymienionego w art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obok wspólnika spółki jawnej (por. wyroki SN z: 3 marca 2020 r., sygn. akt II UK 295/18, OSNP 2021 Nr 4, poz. 43; 28 stycznia 2021 r., sygn. akt I USKP 1/21, OSNP 2021 Nr 12, poz. 136; 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt I UK 337/19; LEX nr 3054462), przyjął, że wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. podlega ubezpieczeniom społecznym, choćby spółka nie prowadziła działalności gospodarczej (art. 8 ust. 6 pkt 4 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej). Wywodził, że ustawa ta nawiązuje do definicji działalności gospodarczej tylko w art. 8 ust. 6 pkt 1, a w pozostałych punktach tego przepisu odnosi się do osób prowadzących działalność w różnych formach organizacyjno-prawnych, z których nie wszystkie wykonują działalność gospodarczą sensu stricto. O objęciu ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi wspólników spółek, o których stanowi art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy, decyduje zatem prowadzenie przez nich działalności pozarolniczej, której zakres pojęciowy nie pokrywa się ściśle z definicjami działalności gospodarczej. Z treści tego przepisu wynika, że samo posiadanie statusu wspólnika spółki wymienionej w tym przepisie decyduje o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej. Ponieważ ubezpieczeniowy status wszystkich wspólników spółek, w tym wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, regulują te same przepisy, nie ma wątpliwości, że przywołane stanowisko jest również adekwatne w odniesieniu do wspólników spółki jawnej - tym bardziej, że wynika ono wprost z brzmienia art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej.

Tak przed nowelizacją z 2021 r., jak i aktualnie przyjmuje się, że wspólnik spółki jawnej objęty jest obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego bez względu na fakt prowadzenia działalności gospodarczej, bowiem obowiązek ubezpieczenia wspólnika spółki jawnej powiązany jest jedynie z posiadaniem przez niego takiego statusu prawnego, nie zaś z prowadzeniem działalności gospodarczej. Posiadanie statusu wspólnika spółki jawnej, już od momentu wpisu do KRS, rodzi obowiązek ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego.

W konsekwencji Prezes NFZ zasadnie wywodzi w skardze kasacyjnej, że wspólnik spółki jawnej podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności (uzyskania statusu wspólnika tej spółki) do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, co należy wiązać z utratą takiego statusu. Legitymowanie się przez skarżącego statusem wspólnika spółki, która nie została wykreślona z KRS, oznacza, że jest on osobą prowadzącą pozarolniczą działalność i nie ma w tym względzie znaczenia, czy spółka faktycznie działalność gospodarczą prowadzi czy też zaprzestała jej prowadzenia. Prawnie doniosłe znaczenie ma bowiem fakt istnienia spółki jawnej, który - gdy chodzi o okres istnienia spółki - jest jednoznacznie wyznaczony i ustalony przepisami k.s.h., z których wynika, że spółka jawna powstaje z chwilą wpisu do rejestru (art. 251 k.s.h.), zaś jej ustanie następuje z chwilą wykreślenia z rejestru (art. 84 k.s.h.).

Zakończenie prowadzenia przez C. Sp.j. działalności leczniczej z dniem 31 grudnia 2018 r. oraz wykreślenie jej z rejestru podmiotów prowadzących taką działalność z dniem 10 października 2019 r. nie ma znaczenia dla okresu podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez skarżącego. Jednomyślna uchwała wszystkich wspólników o rozwiązaniu Spółki z 30 listopada 2018 r. jest co prawda powodem rozwiązania spółki (art. 58 § 1 pkt 2 k.s.h.), ale podjęcie tej uchwały nie powoduje samoistnie utraty bytu prawnego Spółki (pozbawienia skarżącego statusu wspólnika Spółki). Nastąpi to dopiero po przeprowadzeniu wszczętej likwidacji i wykreśleniu spółki z KRS (art. 84 § 1 i 2 k.s.h.).

Spółka nie zawiesiła również działalności zgodnie z przepisami ustawy z 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców - w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nie uwidoczniono żadnych wpisów odnośnie do zawieszenia działalności gospodarczej przed tę Spółkę.

Z tych wszystkich względów, wbrew zapatrywaniu WSA, powołane przez ten Sąd okoliczności nie mają prawnie znaczenia z punktu widzenia obowiązku podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu zdrowotnemu. Sąd I instancji prawidłowo stwierdzając, że "objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako wspólnik spółki jawnej istnienie do czasu posiadania statusu wspólnika spółki jawnej w spółce wpisanej do KRS" (s. 7 uzasadnienia wyroku), niezasadnie uznał, że w sprawie należy uwzględnić datę, "od jakiej zamierzeniem wspólników Spółka uległa rozwiązaniu i zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej" (s. 8 uzasadnienia). Jak już bowiem podniesiono, wpis spółki jawnej do KRS i brak jej wykreślenia (mimo nieprowadzenia działalności gospodarczej przez wspólników i nieosiągania przychodów) stanowi samodzielną podstawę podlegania ubezpieczeniom społecznym przez wspólników takiej spółki, co wynika wprost z jednoznacznego brzmienia stosownych przepisów.

Podsumowując, Sąd I instancji dokonując prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, niezasadnie zarzucił organowi nieprawidłową ocenę (niespornych) okoliczności faktycznych sprawy (nie wskazując jakie przepisy procedury administracyjnej zostały naruszone przez Prezesa NFZ) i naruszył art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie w zw. z art. 13 pkt 4b tej ustawy oraz w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w sposób zarzucany w skardze kasacyjnej.

Biorąc to wszytko pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżony wyrok, skontrolowany w granicach wyznaczonych przez stronę skarżącą w skardze kasacyjnej, narusza prawo i dlatego uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną, na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a. uchylił ten wyrok w zaskarżonej części (pkt 1) i w tym zakresie oddalił skargę A. Z. na decyzję Prezesa NFZ z 22 kwietnia 2022. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 powołanej ustawy procesowej i § 14 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026 r., poz. 118).