Za niezasadny Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut zawarty w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie 189g § 1 k.p.a.
Przepis art. 189g § 1 k.p.a. przewiduje, że administracyjna kara pieniężna nie może zostać nałożona, jeżeli upłynęło pięć lat od dnia naruszenia prawa albo wystąpienia skutków naruszenia prawa. W przepisie tym jest zatem mowa o nałożeniu kary, co w przypadku decyzji konstytutywnych następuje w dacie wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. Art. 15zzr ust. 1 pkt 3 ustawy o COVID-19 przewidywał, że w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów przedawnienia nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu na ten okres. Przepis ten uzyskał takie brzmienie na podstawie art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (ustawa zmieniająca). Ustawa zmieniająca weszła w życie z dniem uchwalenia, tj. z dniem 31 marca 2020 r. Odnosiła się jednak do już istniejącego stanu zagrożenia epidemicznego, którego ogłoszenie nastąpiło z dniem 14 marca 2020 r. na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. z 2020 r. poz. 433). Art. 15zzr ustawy o COVID-19 został uchylony z dniem 16 maja 2020 r. przez art. 46 pkt 20 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875; dalej: ustawa zmieniająca 2). Stosownie do treści art. 68 ust. 6 ustawy zmieniającej 2, terminy w postępowaniach, o których mowa w art. 15zzr ustawy o COVID w art. 46, których bieg nie rozpoczął się lub został wstrzymany na podstawie art. 15zzr tej ustawy, rozpoczynają bieg po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Powołana ustawa zmieniająca 2 weszła w życie z dniem 16 maja 2020 r.
Z przytoczonej regulacji wynika zatem, że przewidziane przepisami prawa administracyjnego terminy przedawnienia, w tym termin przewidziany w art. 189g § 1 k.p.a., nie rozpoczynały biegu w okresie od dnia 14 marca 2020 r. do dnia 23 maja 2020 r. (włącznie), a rozpoczęte ulegały zawieszeniu na okres od dnia 14 marca 2020r. do dnia 23 maja 2020 r. (włącznie). Zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło zatem na 71 dni i z woli ustawodawcy o ten właśnie okres termin przedawnienia został wydłużony (por. m.in. wyrok NSA z 3 października 2023 r., sygn. akt II GSK 2008/22), a nie o 54 dni, jak to przyjął WSA.
W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy doręczenie decyzji organu odwoławczego (DIAS w Rzeszowie) nastąpiło w dniu 2 listopada 2020 r., a zatem miało miejsce jeszcze przed upływem 5 letniego terminu przedawnienia karalności deliktu administracyjnego, który rozpoczął bieg od dnia zdarzenia czyli kontroli w lokalu skarżącej w dniu 9 września 2015 r., został zawieszony na 71 dni, i upływał z dniem 19 listopada 2020 r.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że mimo częściowo błędnego uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji, zaskarżony wyrok odpowiada prawu (art. 184 p.p.s.a.). Zasadnie bowiem Sąd pierwszej instancji uznał, że termin przedawnienia prawa do nałożenia kary pieniężnej nie upłynął przed doręczeniem zaskarżonej decyzji skarżącej.
Należy podkreślić, że przewidziane ustawą o COVID-19 zawieszenie biegu przewidzianego przepisami prawa administracyjnego terminu przedawnienia było jednym ze środków zapobieżenia negatywnym skutkom zaistnienia sytuacji nadzwyczajnej, jaką było zagrożenie epidemiczne. Środek ten był stosowany do już istniejącego – bo ogłoszonego wcześniej – stanu zagrożenia epidemicznego, który w znaczeniu prawnym obowiązywał w określonych ramach czasowych. Normatywne skutki zastosowanego środka zapobiegawczego odnoszą się zatem do całego okresu obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego i nie oznacza to w tym przypadku wstecznego działania prawa. Wskazane wyżej przepisy nie dają również podstaw do różnicowania długości okresu zawieszenia terminów w zależności od jego rodzaju – tzn. inaczej w odniesieniu do terminów procesowych zastrzeżonych dla strony, a inaczej w odniesieniu do terminów materialnych (w tym do terminów przedawnienia).
Zaznaczyć należy, że do niniejszej sprawy nie znajduje zastosowania uchwała NSA z 27 marca 2023 r., sygn. akt I FPS 2/22, w której NSA uznał, że art. 15zzr ust. 1 pkt 3 ustawy o COVID-19 nie dotyczy wstrzymania, rozpoczęcia i zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych. Administracyjna kara pieniężna nakładana na podstawie art. 89 ust. 1 u.g.h. nie jest jednak zobowiązaniem podatkowym, lecz stanowi niepodatkową należność budżetową, a odnoszący się do niej termin przedawnienia karalności, o którym stanowi art. 189g § 1 k.p.a., jest terminem materialnoprawnym przewidzianym przepisami prawa administracyjnego. Dlatego uchwała NSA nie odnosi się do zawieszenia terminu przedawnienia w niniejszej sprawie.
W konsekwencji powyższego NSA za niezasadny uznał zarzut skarżącej, że decyzja organu odwoławczego została doręczona po upływie terminu przedawnienia o którym mowa w art. 189g § 1 k.p.a.
Za nieusprawiedliwiony NSA uznał także zarzut zawarty w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej kwestionujący zgodność z prawem stanowiska Sądu pierwszej instancji, że zasadnie w zaskarżonej decyzji uznano, że skarżąca była urządzającym gry hazardowe na automatach poza kasynem i prawidłowo została nałożona na skarżącą kara pieniężna z tego tytułu.
Przypomnieć trzeba, że z przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jednoznacznie wynika, że ustawodawca sankcjonuje urządzanie gier na automatach poza kasynem, karą pieniężną w wysokości 12 000 zł od każdego automatu, na mocy art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. Gry na automatach zostały zdefiniowane w art. 2 ust. 3, 4, 5 u.g.h. Nie było sporne, że urządzenia zabezpieczone w lokalu, nie będącym kasynem, były automatami do gier w rozumieniu art. 2 ust. 3-5 u.g.h. Natomiast, jak już wskazano powyżej, kwestionowane jest w skardze kasacyjnej, że przypisano skarżącej status urządzającego gry na automacie, w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.
Ustawa o grach hazardowych nie definiuje pojęcia "urządzającego gry", o którym mowa w jej art. 89 ust. 1, ale posługuje się tym pojęciem w wielu przepisach, które umożliwiają określenie i ustalenie jego treściowego zakresu. Na tej podstawie w orzecznictwie wypracowano rozumienie "urządzającego gry" i orzecznictwo jest w tym zakresie utrwalone (por. wyroki NSA z: 3 września 2024r., sygn. akt II GSK 155/19, II GSK 868/21; 30 października 2023 r., sygn. akt II GSK 764/20; 27 lipca 2023 r., sygn. akt II GSK 376/20; 25 lipca 2023 r., sygn. akt II GSK 510/20; 26 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 640/21, II GSK 642/21; opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy uwzględnieniu szerokiego podejścia do rozumienia pojęcia "urządzającego gry na automatach" oraz "urządzania gier na automatach", nieograniczającego się jedynie do organizowania, jak oczekiwałaby skarżąca (sankcja może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie, w tym samym miejscu i czasie), przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatów w stanie sprawności oraz stałej aktywności, umożliwiającym ich funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.
Warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzenia oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych (por. wyroki NSA z: 22 lutego 2024 r., sygn. akt II GSK 1330/20; 2 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSL 2210/16). Przedstawione rozumienie "urządzania" potwierdza również definicja zawarta w Słowniku Języka Polskiego PWN, zgodnie z którą "urządzić – urządzać" oznacza: "wyposażyć coś w odpowiednie sprzęty", "zorganizować [jakąś imprezę], jakieś przedsięwzięcie itp.", "zapewnić komuś dobre warunki". "Urządzanie", to w myśl powyżej przedstawionego słownikowego rozumienia tego zwrotu również "stwarzanie komuś odpowiednich warunków"
W świetle powyższego za uzasadnione należy więc uznać stwierdzenie, że dokonane przez organy ustalenia faktyczne dotyczące zachowania skarżącej i ich ocena prawna, następnie zaakceptowane przez WSA w Rzeszowie, odpowiadały sytuacji opisanej w hipotezie normy prawnej rekonstruowanej z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., w przedstawionym powyżej jego rozumieniu.
Zasadnie uznano skarżącą za podmiot współurządzający gry na automacie. Bez jej udziału automaty umieszczone w jej lokalu nie mogły być udostępnione wszystkim zainteresowanym do korzystania, a także sprawnie i nieprzerwanie eksploatowane.
Przede wszystkim trzeba zaznaczyć, że strona świadomie udostępniła część pozostającego w jej dyspozycji lokalu na wstawienie automatów do gier, co jednoznacznie wynika z umowy, nazwanej - Ramowa umowa dzierżawy powierzchni, jaką zawarła z A. Sp. z o.o. w R. (właścicielem automatów), która w istocie dotyczyła wspólnego podjęcia przedsięwzięcia, którego przedmiotem była eksploatacja automatu, a nie tylko dzierżawy powierzchni.
W umowie skarżąca wyraziła zgodę na zainstalowanie na dzierżawionej powierzchni urządzeń do gier, na których dzierżawca miał prowadzić działalność gospodarczą (§ 1 umowy). Przy czym skarżąca także zobowiązywała się do prowadzenia działalności gospodarczej bez możliwości jej zawieszenia wykonywania przez cały czas trwania umowy (§ 1 ust. 2 umowy) i w terminie 3 dni od zawieszenia bądź zaprzestania działalności miała o tym informować dzierżawcę (§ 2 ust. 3 umowy). Zatem działalność gospodarcza strony została związana ściśle z działalnością na automatach. Potwierdzały ten związek także zapisy umowy dotyczące wynagrodzenia skarżącej z tytułu zawartej umowy, gdyż wynagrodzenie to nie odnosiło się do świadczenia umowy, polegającego na udostępnieniu lokalu, ale było bezpośrednio i ściśle powiązane z eksploatacją automatów (§ 2 ust. 1 umowy). Wynagrodzenie to nie przysługiwało od momentu udostępnienia powierzchni lokalu, ale od momentu zainstalowania automatu. Do tego wysokość czynszu była bezpośrednio powiązana z wysokością generowanych przez urządzenia przychodów, ustalanych na podstawie raportu kasowego, a w których to skarżąca miała udział wynoszący 40 %. Poza tym czynsz był płatny w momencie w momencie wyjęcia gotówki z automatu (§ 2 ust. 2 umowy).
Już te elementy umowy wskazywały, że głównym przedmiotem umowy była eksploatacja urządzenia do gier, a nie dzierżawa części lokalu.
Stanowisko to potwierdzał także § 6 umowy, w myśl którego skarżąca zobowiązana była do niezwłocznego powiadomienia przedstawiciela dzierżawcy o przypadku włamania lub jakiegokolwiek istotnego uszkodzenia urządzenia, co nie należy do typowych obowiązków wydzierżawiającego. Skoro jednak partycypowała w generowanych przez urządzenie przychodach, to była żywotnie zainteresowana jego niezakłóconym funkcjonowaniem. Z kolei dzierżawca zobowiązał się do zapewnienia skarżącej obsługi prawnej, związanej z eksploatacją urządzenia. Oznaczało to, że strony umowy miały pełną świadomość co do przedsięwzięcia, w którym uczestniczyli, nielegalności eksploatacji urządzenia gier poza kasynem, a rola skarżącej nie była bierna, jak podnosiła.
Organ odwoławczy zasadnie zwrócił także uwagę na fakt, że pomimo wyników kontroli z 9 września 2015 r., stanowiących podstawę do wydania zaskarżonej decyzji, skarżąca kontynuowała swoją działalność, w ramach której współdziałała z innymi podmiotami w zakresie urządzania gier, o czym świadczyły rezultaty kolejnych kontroli, przeprowadzonych w 2016 r.
W świetle powyższego uzasadnione było stanowisko organów i WSA, że zakres współpracy stron umowy – skarżącej i dzierżawcy będącego właścicielem automatów, nie ograniczał się tylko do udostępnienia części pomieszczenia, ale ich intencją było podjęcie współdziałania w szerszym zakresie, związanym z eksploatacją urządzenia. Zakres podejmowanych przez skarżącą działań miał bowiem znaczny szerszy zasięg i obejmował te aspekty działalności, bez których prawidłowa i niezakłócona eksploatacja automatów nie byłaby możliwa. Zresztą skarżąca była bezpośrednio zainteresowana eksploatacją urządzenia, zgodnie z jego przeznaczeniem, gdyż tylko wówczas była uprawniona do pobierania czynszu. Nie doszło zatem do zarzucanego skargą kasacyjną naruszenia art. 89 ust 1 pkt 2 u.g.h.
W tym stanie rzeczy, ponieważ skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. (punkt 1 sentencji wyroku).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.). Zasądzona kwota 2700 zł stanowi zwrot kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia przez profesjonalnego pełnomocnika organu, który nie występował przed sądem pierwszej instancji, odpowiedzi na skargę kasacyjną z zachowaniem terminu przewidzianego w art. 179 p.p.s.a. (por. uchwałę składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 4/12, ONSAiWSA z 2013 r., nr 3, poz. 38).