To jednak, że skarżąca niejednoznacznie zdefiniowała zarzuty w świetle art. 174 p.p.s.a, nie uniemożliwia ich rozpoznania (zob. uchwałę pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, te i kolejne orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej, CBOSA, Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny dokonał więc oceny zarzutów w niniejszej sprawie w takim zakresie w jakim umożliwia to całościowa analiza petitum skargi kasacyjnej oraz analiza jej uzasadnienia.
W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegał zarzut naruszenia przepisów postępowania. Zasadą jest bowiem w pierwszej kolejności rozpoznanie zarzutów procesowych, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd I instancji przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 r., sygn. akt FSK 618/04).
Uwzględniając powyższe uwagi dotyczące prawidłowej klasyfikacji zarzutów rozpatrywanej skargi kasacyjnej, jako zarzut naruszenia przepisów postępowania należało uznać zarzut wymieniony w pkt 2 lit. B petitum skargi. Skarżąca sformułowała w nim (nie w pełni poprawnie redakcyjnie) zarzut (cyt.): "naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy rozstrzygnięcia organów obu instancji obarczone są rażącymi naruszeniami, tj.: (...) B) na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3 e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu."
W odniesieniu do powyższego zarzutu "braku uprzedniego doręczenia upomnienia", w uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż brak numeru PESEL nie stanowi o istotnej wadliwości tej czynności prawnej. Następnie skarżąca przytoczyła obszerny fragment uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 19 października 2023 r., sygn. akt: II SA/Op 248/23, którego stan faktyczny nie jest jednak zbieżny ze stanem faktycznym rozpatrywanej sprawy. Wskazuje na to chociażby przytoczony przez skarżącą fragment uzasadnienia powyższego wyroku WSA w Opolu: "OWPIS nie zweryfikował poprawności wystawionego przez PPIS upomnienia [...], jak i okoliczności czy zostało skutecznie doręczone skarżącej. Upomnienie winno określać zobowiązany podmiot i być bezpośrednio do niego kierowane. Brak w treści upomnienia jakichkolwiek danych umożliwiających identyfikację osoby zobowiązanej powoduje - jak trafnie zarzuciła skarżąca - że nie jest wiadome, kogo organ wezwał do dobrowolnego wykonania obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym."
Obowiązek przesłania zobowiązanej upomnienia wynika z art. 15 u.p.e.a., zgodnie z którym, egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie. W rozpatrywanej sprawie skutecznie doręczone skarżącej upomnienie nie zawierało numeru PESEL zobowiązanej. Należy w tym zakresie zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż zarzucany brak numeru PESEL w upomnieniu kierowanym do strony skarżącej nie stanowi o istotnej wadliwości tej czynności prawnej, a tym bardziej nie wypełnia przesłanki podstawy skargi kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nakazującej, iż zarzucane uchybienie przepisom postępowania powinno mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Okoliczności rozpoznawanej sprawy wskazują, że skierowane do skarżącej upomnienie zostało skutecznie doręczone. Poza numerem PESEL strony skarżącej, upomnienie z 20 kwietnia 2023 r. posiada wszystkie elementy, które miały znaczenie dla skuteczności wszczętego postępowania egzekucyjnego. Upomnienie zawiera przede wszystkim prawidłowe dane osobowe skarżącej, to jest jej imię i nazwisko oraz adres miejsca zamieszkania. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt skutecznego doręczenia skarżącej powyższego upomnienia. Samo skierowanie upomnienia nie jest wystarczającą przesłanką do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, gdyż koniecznym jest jego skuteczne doręczenie, wszczęcie zaś egzekucji administracyjnej jest możliwe dopiero po upływie 7 dni od daty odbioru upomnienia (por. wyrok WSA w Szczecinie z 11 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 31/21, wyrok WSA w Krakowie z 22 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 1692/21).
Należy zgodzić się w tym zakresie ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż w tym kontekście podstawowy cel upomnienia, jakim jest zapewnienie prawidłowości pouczenia podmiotu zobowiązanego o skutkach niewykonania obowiązku i niezastosowania się do upomnienia, został niewątpliwie zrealizowany. Zobowiązana na skutek jego doręczenia posiadła wiedzę na temat przedmiotu obowiązku i innych jego elementów, co było niezbędne dla skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego.
Oceniając sformułowany przez skarżącą powyższy zarzut naruszenia przepisów postępowania, należy także podkreślić, iż, zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., uchybienie przepisom postępowania powinno mieć istotny wpływ na wynik sprawy, aby mogło być uznane za skuteczną podstawę skargi kasacyjnej. Przez "wpływ", o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym podniesionym w zarzucie skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem, a związek ten, jakkolwiek nie musi być realny (uchybienie mogło mieć istotny wpływ), to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wymaga to uprawdopodobnienia istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy, a więc oznacza obowiązek wykazania oraz uzasadnienia, że następstwa zarzucanych uchybień były - co trzeba podkreślić - na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło, wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby (mógłby być) inny. Skoro przy tym na gruncie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jest mowa o "naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy", to za uzasadniony trzeba uznać i ten wniosek, że nie chodzi o każde (jakiekolwiek) naruszenia przepisów postępowania, lecz o naruszenie kwalifikowane jego skutkiem, a mianowicie skutkiem, którego wpływ może nie pozostawać bez wpływu na inny wynik sprawy, co wymaga - jak powyżej wyjaśniono - uprawdopodobnienia istnienia wpływu zarzucanego naruszenia prawa na wynik sprawy (zob. wyrok NSA z 9 lipca 2024 r., II GSK 2129/23).
W rozpatrywanej sprawie, skarżąca, zarówno w petitum skargi kasacyjnej, jak i w jej uzasadnieniu nie wykazała istnienia wpływu zarzucanego naruszenia przepisów postępowania na wynik sprawy, a więc nie wykazała, że następstwo zarzucanego uchybienia proceduralnego (brak w upomnieniu numeru PESEL) było na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło, wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby (mógłby być) inny.
W następnej kolejności rozpoznano zarzut naruszenia prawa materialnego. Skarżąca w pkt 1 skargi kasacyjnej podniosła zarzut "naruszenia prawa materialnego tj.: art. 5 ust 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust 2, 4 i 5 u.z.z.z.ch. poprzez błędne jego zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek jest wymagalny, podczas gdy nie zostały wykluczone przeciwwskazania do obowiązkowych szczepień ochronnych, a dziecko było poddawane lekarskim badaniom kwalifikacyjnym i posiada aktualne na dzień wydania orzeczenia przez organ II instancji postanowienia odroczenie od obowiązkowych szczepień ochronnych. Na "brak wymagalności obowiązku" oraz zarzut wydania rozstrzygnięć organów obu instancji z rażącym naruszeniem art. 33 § 2 pkt 6 lit c u.p.e.a., skarżąca powołała się także w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej, wskazując, że wymagalność obowiązku oparto na § 5 rozporządzenia MZ z 2011 r., który to przepis w dniu 9 maja 2023 r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt: 81/19, został uznany za niezgodny z Konstytucją.
Problem prawny objęty zarzutami skargi kasacyjnej w zbliżonym stanie faktycznym był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. w wyrokach z: 20 lutego 2025 r., II GSK 1374/24, 20 listopada 2024 r., II GSK 1078/24; 24 września 2024 r., II GSK 957/24, II GSK 838/24, II GSK 841/24; II GSK 927/24, II GSK 928/24; 17 września 2024 r., II GSK 720/24, II GSK 721/24, II GSK 722/24, II GSK 725/24; 5 grudnia 2024 r., II GSK 1459/24; 10 grudnia 2024 r., II GSK 1305/24, II GSK 1306/24. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zasadnicze argumenty wyrażone w uzasadnieniach tych wyroków, uznając, że są one aktualne również w kontrolowanej sprawie.
W odniesieniu do powyższego zarzutu "braku wymagalności obowiązku", Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela stanowisko organów oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, stwierdzające, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika jednoznacznie z przytoczonych w powyższym pkt 1 petitum skargi kasacyjnej przepisów ustawy z dnia z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch. osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Szczepienie ochronne, zgodnie z art. 2 pkt 26 ww. ustawy, oznacza podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w art. 5 ust. 1 u.z.z.z.ch., ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r. poz. 581), o czym stanowi art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch. Realizację obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym konkretyzują przepisy Rozdziału 4 u.z.z.z.ch. (art.17-21f) regulującego szczepienia ochronne.
W myśl art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch.z. minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby. W rozporządzeniu MZ z 2011 r., stanowiącym podstawę nałożenia na skarżącą obowiązku określonego w tytule wykonawczym wystawionym w dniu 22 czerwca 2023 r. przez Państwowy Powiatowy Inspektorat Sanitarny w Zduńskiej Woli, określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte wszystkie choroby zakaźne wskazane w tytule wykonawczym skierowanym do skarżącej, określone w ww. rozporządzeniu Ministra Zdrowia. Szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym w dacie wystawiania tytułu wykonawczego w rozpatrywanej sprawie określony był w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. Przy czym o możliwości przeprowadzenia szczepienia każdorazowo decyduje lekarz przeprowadzający kontrolne badanie kwalifikacyjne. Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.ch. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.
Należy zgodzić się z wyrażonym w zaskarżonym wyroku WSA w Łodzi stanowisku, iż prawodawca nie posłużył się konkretnym terminem (datą) jako przesłanką wymagalności obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, lecz przyjął, że ten obowiązek będzie realizowany w okresie jego aktualności/wymagalności, w ustawowo określonym trybie oraz z poszanowaniem zaleceń określanych Programem Szczepień Ochronnych na dany rok. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika więc z mocy przepisów ustawowych, który egzekwowany jest bez konieczności wydawania w tym przedmiocie jakiegokolwiek aktu administracyjnego, tj. decyzji czy postanowienia. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (zob. także wyrok NSA z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11). Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie wywołuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu (wyrok NSA z 1 sierpnia 2013 r., II OSK 745/12).
O wymagalności obowiązku administracyjnego decyduje cecha, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego, zaś stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie (zob. wyroki NSA: z dnia 9 lipca 2024 r., sygn. akt II GSK 2129/23, z dnia 31 stycznia 2025 r., sygn. akt III FSK 1158/24).
Na uzasadnienie powyższego zarzutu "braku wymagalności obowiązku" skarżąca w pierwszej kolejności przywołuje okoliczność, iż w rozpatrywanym przypadku nie zostały wykluczone przeciwwskazania do obowiązkowych szczepień ochronnych. Powyższa okoliczność nie znajduje jednak potwierdzenia w przebiegu stanu faktycznego zaistniałego przed wystawieniem tytułu wykonawczego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Zduńskiej Woli z dnia 22 czerwca 2023 r. W aktach sprawy zebranych przed wystawieniem powyższego tytułu wykonawczego nie ma bowiem informacji o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania obowiązkowych szczepień, czy ich odroczeniu. Natomiast, jak słusznie podkreśliły w rozpatrywanej sprawie organy obu instancji, wyłącznie dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu wyeliminowania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że badanie kwalifikacyjne dokonywane przez lekarza przed podaniem dziecku szczepienia jest tylko jednym z elementów szeroko rozumianego obowiązku szczepień, o którego realizacji można mówić jedynie w sytuacji, w której po przeprowadzeniu badania i zakwalifikowaniu do szczepienia dziecku podany zostanie preparat szczepionkowy (zob. podobnie: wyrok NSA z 8 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 248/20). Sytuacja ta nie zaistniała w niniejszej sprawie. Z dokumentacji medycznej zawartej w aktach sprawy wynika, że przedstawiciele małoletniego nie wypełnili obowiązku szczepień, a jedynie 12 kwietnia 2023 r zgłosili się z synem na wizytę kwalifikującą do szczepień w swoim podmiocie leczniczym. Mimo pozytywnego wyniku przeprowadzonego badania i zakwalifikowania syna skarżącej do szczepienia dziecko nie zostało zaszczepione "z powodu decyzji pacjenta wynikającej z nieokreślonych przyczyn". Rodzice małoletniego nie wyrazili zgody na szczepienie syna. Prawidłowa jest zatem ocena organów, jak też Sądu I instancji, że obowiązek wskazany w tytule wykonawczym nie został wykonany.
Na uzasadnienie braku wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, skarżąca, w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej, przywołała również argument, że dziecko (cyt.) "posiada aktualne na dzień wydania orzeczenia przez organ II instancji postanowienia odroczenie od obowiązkowych szczepień ochronnych". Należy w tym zakresie zgodzić się z oceną stanu faktycznego dokonaną przez Sąd I instancji, w szczególności oceną okoliczności i terminów uzyskania przez skarżącą zaświadczeń lekarskich z 12 października 2023 r. i 2 stycznia 2024 r. wystawionych przez lekarza endokrynologa skutkujące odroczeniem szczepień szczepionkami obowiązkowymi i dodatkowymi, podczas gdy upomnienie w rozpatrywanej sprawie zostało wystawione 20 kwietnia 2023 r., tytuł wykonawczy PPIS w Zduńskiej Woli wystawił 22 czerwca 2023 r., zaś postanowienie o nałożeniu na zobowiązaną grzywny PWIS wydał 20 lipca 2023 r. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym natomiast zobowiązana zgłosiła do PWIS w dniu 17 sierpnia 2023 r. Istotną okolicznością jest również fakt, iż znajdujące się w aktach sprawy, wspomniane wyżej zaświadczenia nie są zgodne z obowiązującym wówczas wzorem zaświadczenia określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia MZ z 2011 r.. Słusznie więc stwierdził Sąd I instancji, że tylko zaświadczenie zgodne ze wskazanym wzorem, stwierdzające przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego może być podstawą do odroczenia obowiązkowych szczepień ochronnych, a tym samym uznania za zasadne zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Rozpatrzeniu podlegał także zarzut sformułowany w pkt 2 lit A petitum skargi kasacyjnej – rażącego naruszenia "art. 33 § 2 pkt 6 lit c z uwagi na brak wymagalności obowiązku, w związku z oparciem wymagalności obowiązku na § 5 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, który to przepis w dniu 9 maja 2023 r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt: 81/19, został uznany za niezgodny z Konstytucją".
Zobowiązana zakwestionowała istnienie dochodzonego obowiązku szczepień ochronnych, formułując zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wymieniony w art. 33 § 2 pkt 6 lit c u.p.e.a. - braku wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Za ową inną przyczynę uznała wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 9 maja 2023 r. w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym stwierdzono, że "art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP." Trybunał orzekł jednocześnie, że wymienione przepisy we wskazanym tam zakresie, tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego (dalej: TK) został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.
W uzasadnieniu powyższego wyroku TK wskazał na potrzebę dostosowania stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Stąd w konsekwencji określono 6 miesięczny termin utraty mocy obowiązującej przepisów prawa, których niezgodność z Konstytucją RP stwierdzono, co motywowane było potrzebą zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych.
Początkowo w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się pogląd, iż deficyty formy wskazanego komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego - który nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego - sprzeciwiają się temu, aby mógł on stanowić podstawę rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy (zob. wyroki NSA: z 20 sierpnia 2024 r., II GSK 2288/23, z 9 lipca 2024 r., II GSK 2129/23, z 9 lipca 2024 r., II GSK 2029/23).
Obecnie jednak w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwaliło się odmienne stanowisko, zgodnie z którym sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (zob. wyroki NSA: z 17 września 2024 r., II GSK 721/24, z 10 grudnia 2024 r., II GSK 1305/24, z 20 lutego 2025 r., II GSK 1381/24, z 18 lutego 2025 r., II GSK 1372/24). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela argumenty wyrażone w uzasadnieniach tych wyroków, uznając, że są one aktualne również w kontrolowanej sprawie.
Ponadto, jak słusznie wskazuje Sąd I instancji w rozpatrywanej sprawie, Trybunał Konstytucyjny w przywołanym powyżej wyroku z 9 maja 2023 r. nie zakwestionował obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. W przypadku zastosowania klauzuli odraczającej akt normatywny wskazany w orzeczeniu TK pozostaje częścią systemu prawa i w związku z tym ma być zasadniczo, stosowany, tak jak każdy obowiązujący akt prawny.
Regulacja objęta wskazanym powyżej wyrokiem TK dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a tym samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę TK wyjaśniając, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów wynika z konieczności zapewnienia ciągłości obowiązkowych szczepień. Wskazana przez Trybunał Konstytucyjny konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu, oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia MZ z 2011 r.. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał Konstytucyjny utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych.
Powyższy wyrok TK nie zmienia zapatrywania na niniejszą sprawę w zakresie postawionego przez skarżącą zarzutu "braku wymagalności obowiązku". Istotnie należy zauważyć, iż zawarcie klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej przepisu, w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP ma charakter wyjątkowy, ponieważ zasadą pozostaje wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dniem jego ogłoszenia. W rozpatrywanym przypadku, Trybunał uznał jednak, że zasadne jest określenie w wyroku innego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów we wskazanym zakresie, jako niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Trybunał odroczył więc skutek derogacyjny swojego wyroku powołując się na konieczność zachowania ciągłości szczepień. Zakwestionowane w powyższym wyroku przepisy utraciły więc moc dopiero z dniem 12 listopada 2023 r., co oznacza, że przed tą datą obowiązywały i mogły być stosowane. Przyjęcie zaś odmiennej interpretacji oznaczałoby, jak wskazał sam Trybunał w powyższym wyroku, czasowe przerwanie ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych.
Za powyższą interpretacją tzw. klauzuli odroczenia, którą skład orzekający w rozpatrywanej sprawie uznaje za słuszną, opowiada się również doktryna prawa konstytucyjnego. Podkreśla się w niej, że: "utrata mocy obowiązującej jako stan kształtujący nowy stan prawny nie może zakładać, nawet jeśli to dotyczy przepisu niekonstytucyjnego, że tracą automatycznie swoją podstawę wcześniej ukształtowane na ich podstawie stany prawne. (...) Konstytucja zdaje się więc nie pozostawiać wątpliwości, że utrata mocy obowiązującej przepisu nie mogła nastąpić wcześniej tj. przed wejściem wyroku w życie, w przeciwnym wypadku nie miałoby też żadnego sensu upoważnienie zawarte w samej normie art. 190 ust. 3 do określenia innego terminu utraty mocy obowiązującej. (...) Ustawodawca zakłada więc ewidentnie, że w systemie pozostaną trwałe konsekwencje prawne (prawomocne rozstrzygnięcia, które nie mogą być podważane ze względu na upływ terminu) wywołane przez przepisy, które jako niekonstytucyjne utraciły swoją moc obowiązującą. Poszerzanie retroaktywności poza granice określone w samej Konstytucji byłoby naruszaniem istotnej dyrektywy wykładni, zgodnie z którą exceptiones non sunt extendendae. (...) Na poziomie wykładni funkcjonalnej (a mówiąc wprost ogólnej racjonalności systemowej) byłoby bardzo trudno uzasadnić retroaktywny skutek rozstrzygnięć w pewnych co najmniej sytuacjach, skoro mógłby on powodować paraliż instytucji państwa prawa.(...) Nie da się wywieść, że utrata mocy obowiązującej przepisu uznanego za niezgodny z Konstytucją stanowi ostateczne i definitywne jego wyeliminowanie z porządku prawnego. (M. Safjan, Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, "Państwo i Prawo" 2003, nr 3, s. 6, 13-14).
Ustanowione w wyroku TK odroczenie utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów prawa tworzy po stronie organów administracji publicznej (tutaj PPIS w Zduńskiej Woli oraz PWIS) podstawy do ich tymczasowego stosowania – determinowanego okresem odroczenia utraty mocy obowiązującej – co odnosi się również do sądów administracyjnych, które w procesie kontroli zgodności z prawem zaskarżonych postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym rekonstruują model normatywny sprawy administracyjnej istniejący w dacie podejmowania rozstrzygnięć przez organy administracji. Podkreślenia wymaga również, że w rozpatrywanej sprawie, postanowienie zaskarżone do Sądu I instancji oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a więc w procesie wykonawczym odnoszącym się do realizacji obowiązku szczepienia wynikającego wprost z przepisów ustawy i wymagalnego nie tylko w okresie przed wydaniem wyroku w sprawie SK 81/19, ale także w okresie przed wszczęciem samego postępowania egzekucyjnego (wyroki NSA z: 17 września 2024 r., II GSK 721/24, 24 września 2024 r., II GSK 927/24, 10 grudnia 2024 r., II GSK 1273/24).
Zatem - mając na uwadze materię objętą niniejszym postępowaniem, w tym wskazaną w wyroku TK z 9 maja 2023 r., SK 81/19 potrzebę zapewnienia ciągłości realizacji szczepień ochronnych, jak również prospektywne (nie zaś retroaktywne) działanie tego wyroku - Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie orzekającym stwierdził, że obowiązek wykonania szczepienia ochronnego w rozpoznawanej sprawie był wymagalny.
Uwzględniając powyższe, jak również, wobec deficytów petitum oraz uzasadnienia rozpatrywanej skargi kasacyjnej - nie ma podstaw, aby zasadnie podważać prawidłowość stanowiska Sądu I instancji.
Reasumując, należy więc stwierdzić, że zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, albowiem nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.