Wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2026, sygn. II GSK 229/23

Sygnatura: II GSK 229/23
Data orzeczenia: 29 kwietnia 2026
Sąd: Naczelny Sąd Administracyjny (NSA)
Status: Prawomocne
Podatnik: os. fizyczna

Streszczenie

P. S. jest wspólnikiem spółki jawnej C. Sp.j. od listopada 2017 r. Został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu na okres od grudnia 2017 do listopada 2018 r. Spółka nie zgłaszała zawieszenia działalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia o wydanie decyzji określającej okres podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez P. S. Prezes NFZ decyzją z 10 maja 2022 r. stwierdził, że P. S. podlega obowiązkowi ubezpieczenia…

zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w charakterze wspólnika spółki jawnej od listopada 2017 r. do nadal. P. S. zaskarżył decyzję Prezesa NFZ, argumentując, że spółka od listopada 2018 r. nie prowadziła działalności gospodarczej, a on sam nie osiągał z tego tytułu przychodów. Podniósł, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powinien być uzależniony od faktycznego prowadzenia działalności i osiągania przychodów, a nie od samego statusu wspólnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa NFZ, uznając, że organ powinien zbadać, czy spółka faktycznie prowadziła działalność i czy wspólnik osiągał przychody. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpatrując skargę kasacyjną Prezesa NFZ, uchylił wyrok WSA i oddalił skargę P. S. NSA orzekł, że sam fakt bycia wspólnikiem spółki jawnej, wpisanej do Krajowego Rejestru Sądowego, powoduje obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, niezależnie od faktycznego prowadzenia działalności lub osiągania przychodów. Okres podlegania ubezpieczeniu wyznacza wpis spółki do KRS i jej wykreślenie, a nie zaprzestanie działalności.

jeszcze 146 słów

Pełne streszczenie po zalogowaniu

Streszczenie AI to nasza wartość dodana — zaloguj się lub załóż konto, aby zobaczyć pełną analizę.

Zaloguj się Wypróbuj za darmo

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Maciejko Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska Protokolant asystent sędziego Aleksander Durczyński po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 1933/22 w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 10 maja 2022 r. nr 88/10/2022/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od P. S. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 listopada 2022r., sygn. akt VI SA/Wa 1933/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. S. (dalej: Strona, Wspólnik) na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) z 10 maja 2022 r. nr 88/10/2022/Ub w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] Inspektorat w [...] wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie ustalenia okresu podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez Stronę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w charakterze wspólnika spółki jawnej C. Sp.j. (dalej: Spółka). Według informacji z Krajowego Rejestru Sądowego, Strona od [...] listopada 2017 r. pozostawała wspólnikiem w/w Spółki, przy czym zgłosiła się z tego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego od [...] grudnia 2017 r. do [...] listopada 2018 r., a według rejestru Spółka nie informowała o zawieszeniu działalności. ZUS wskazał również, że Wspólnik podlega obowiązkowym ubezpieczeniom z tytułu zatrudnienia w charakterze pracownika.

Zaskarżoną decyzją Prezes NFZ, na podstawie art. 109 ust. 1, 3, 4 i 6 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021r., poz. 1285 ze zm.; dalej: ustawa o świadczeniach) stwierdził, że Strona podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w charakterze wspólnika ww. Spółki w okresie od [...] listopada 2017 r. do nadal.

Organ w uzasadnieniu powołał się na art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach wskazujący, że osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie ustawy Prawo przedsiębiorców, art. 82 ust. 5 pkt 3 ww. ustawy, określający, że jednym z rodzajów działalności jest działalność gospodarcza prowadzona w formie spółki jawnej oraz art. 5 pkt 21 tego aktu definiujący, że za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą uznaje się osobę, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm.; dalej: ustawa systemowa), w tym na mocy art. 8 ust. 6 pkt 4 ww. aktu jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m.in. wspólnika spółki jawnej. Wskazał organ także na art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach określający, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym – w przypadku wspólników spółki jawnej, zgodnie z art. 13 pkt 4b ustawy systemowej, od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone.

Wobec powyższego, zdaniem Prezesa NFZ, czas objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym i zdrowotnym tych osób będzie tożsamy z czasem prowadzenia działalności gospodarczej, ustalonym w oparciu o przepisy o działalności gospodarczej lub inne przepisy szczególne (art. 17 ust. 1, art. 23 ust. 2 ustawy - Prawo przedsiębiorców; opubl.:Dz. U. z 2021 r., poz. 162 ze zm.).

Organ podniósł, że z informacji zawartych w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego wynikało, że Strona od [...] listopada 2017 r. pozostaje wspólnikiem Spółki działającej w formie spółki jawnej, a Spółka nie informowała o zawieszeniu działalności gospodarczej i dlatego Wspólnik powinien podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu w okresie od [...] listopada 2017 r. do nadal.

Organ podkreślił, że status wspólnika spółki jawnej nie zależy od faktycznego wykonywania działalności przez tę spółkę gdyż wpis w KRS nie ma charakteru deklaratoryjnego lecz konstytutywny. Taki charakter wpisu wynika z literalnego brzmienia art. 251 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. –Kodeks spółek handlowych (dalej: k.s.h.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając skargę Wspólnika na ww. decyzję, doszedł do wniosku, że skarga jest zasadna. Nie podzielił stanowiska Prezesa NFZ, że ustalenie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego - okoliczność prowadzenia pozarolniczej działalności związana jest wyłącznie z posiadaniem określonego statusu prawnego przez Stronę, tj. pozycji wspólnika w spółce jawnej. Zdaniem WSA ustawa o świadczeniach nie zawiera przepisów, które pozwalałaby na uznanie, iż podstawą podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego jest sam fakt posiadania statusu wspólnika spółki jawnej. Wykładnia przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie, jaką prezentuje organ ogranicza się w zasadzie do jednego przepisu, tj. art. 8 ust.6 ustawy systemowej z pominięciem przepisów prawa ustawy o świadczeniach, w szczególności jej art. 82 ust. 5 pkt 3 oraz art. 82 ust. 1, w myśl którego warunkiem opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne jest uzyskiwanie przychodu. A contrario brak jakichkolwiek przychodów (nie chodzi zatem o brak dochodów) przekłada się na brak obowiązku uiszczania z tego tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne z danego tytułu. Zatem według WSA, organ ustalając podleganie przez Stronę obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, niezasadnie pominął kwestię faktycznego wykonywania przez nią działalności gospodarczej i osiągania przychodów z tytułu jej prowadzenia.

Fakt, że Strona była wspólnikiem w spółce jawnej jest okolicznością o istotnym znaczeniu, ale organ nie mógł pominąć argumentu przez nią podnoszonego, że działalności gospodarczej faktycznie nie prowadziła, nie osiągała przychodów z tego tytułu. Wspólnik wyjaśnił, że [...] listopada 2018 r. podjęta została uchwała o rozwiązaniu Spółki bez przeprowadzenia likwidacji. Z wyjaśnień Strony wynikało, że sąd zwrócił wniosek z uwagi na nieprawidłowe wypełnienie. Korespondencja nie została jednak odebrana przez Spółkę. Na rozprawie przed WSA Wspólnik złożył kopię postanowienia Sądu Rejonowego w [...] KRS z [...] listopada 2022r., na mocy którego sąd postanowił wpisać w Krajowym Rejestrze Sądowym w dziale 2 rubryka 2 informację o rozwiązaniu Spółki bez przeprowadzenia likwidacji na podstawie uchwały o rozwiązaniu spółki bez przeprowadzenia likwidacji z [...] listopada 2018r. oraz wykreślić podmiot z KRS. Postanowienie, zdaniem WSA, potwierdza zatem podnoszoną przez Stronę okoliczność, że Spółka od [...] listopada 2018r. nie prowadziła działalności gospodarczej.

Sąd I instancji uznał, że wyjaśnienia wymaga, czy Spółka prowadziła działalność gospodarczą w okresie od [...] listopada 2017 r. do [...] listopada 2018r. Podał, że według orzecznictwa, nadawanie bezwzględnego znaczenia wykazanej w ewidencji dacie rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej i utożsamienie jej z faktycznym prowadzeniem działalności, bez możliwości skorygowania tej okoliczności na podstawie ustaleń faktycznych dokonanych w postępowaniu dowodowym, nie jest zasadne. Zgłoszenie i wpis do ewidencji działalności gospodarczej stanowi tylko podstawę rozpoczęcia działalności gospodarczej w rozumieniu jej legalizacji i nie jest zdarzeniem ani czynnością utożsamianą z podjęciem takiej działalności.

Dlatego uznanie, że Strona podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako wspólnik spółki jawnej bez ustalenia, w jakim okresie faktycznie osiągał przychody z tytułu prowadzonej działalności, narusza obowiązujące przepisy.

Sąd I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję.

Prezes NFZ złożył skargę kasacyjną od opisanego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wnosił o: uchylenie wyroku w całości i oddalenie skargi Wspólnika, ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego; oświadczył też, że zrzeka się rozprawy. Zaskarżonemu orzeczeniu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.), poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, ze względu na stwierdzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszenia przez organ przepisów postępowania dotyczących prowadzenia postępowania dowodowego, podczas gdy decyzja została wydana w oparciu o należycie przeprowadzone postępowanie dowodowe, prowadzone w celu ustalenia spełnienia przesłanek określonych w przepisach prawa materialnego znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie, w którym zgromadzono wyczerpujący materiał dowodowy, a także w oparciu o prawidłowo ustalone okoliczności faktyczne, zaś ocena postępowania przez Sąd została dokonana w sposób błędny, niezgodny ze stanem faktycznym sprawy i zgromadzonym przez Organ materiałem dowodowym,

b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, ze względu na stwierdzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszenia przez Organ przepisów postępowania dotyczących prowadzenia postępowania dowodowego, w szczególności poprzez przyjęcie, że potwierdzeniem faktu nieprowadzenia działalności pozarolniczej przez spółkę Skarżącego jest postanowienie Sądu Rejonowego w [...] KRS z dnia [...] listopada 2022 r. (wydane 3 dni przed rozprawą) o konstytutywnym charakterze - stwierdzające fakt wykreślenia spółki z KRS i potwierdzające zaprzestanie prowadzenia przez spółkę działalności z tym dniem, podczas gdy zaskarżona decyzja została wydana dnia 10.05.2022 r. w oparciu o istniejący wówczas stan faktyczny i prawny, co było prawidłowym postępowaniem Organu,

c. art. 106 § 1 i 3 p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., 77 k.p.a. i 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodów - kopii postanowienia Sądu Rejonowego w [...] KRS z dnia [...] listopada 2022 r. (wydanego dopiero 3 dni przed rozprawą) poprzez przyjęcie, że:

- stanowi ono potwierdzenie faktu nieprowadzenia działalności pozarolniczej przez spółkę we wskazanym w decyzji okresie objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, podczas gdy jest to postanowienie- o konstytutywnym charakterze - stwierdzające fakt wykreślenia spółki z KRS i potwierdzające zaprzestanie prowadzenia przez spółkę działalności dopiero z dniem [...] listopada 2022 r., a zaskarżona decyzja została wydana w dniu 10.05.2022 r., zatem postanowienie SR nie istniało w dniu jej wydawania i nie mogło być podstawą do wydania decyzji, a decyzja została wydana na podstawie istniejącego w dniu jej wydania materiału dowodowego;

- potwierdza ono fakt nieprowadzenia działalności pozarolniczej przez spółkę Skarżącego we wskazanym w decyzji okresie objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że po podjęciu uchwały o rozwiązaniu spółki bez przeprowadzenia likwidacji z dnia [...] 11.2018 r., wspólnicy podejmowali - choć nieudolnie - działania związane z prowadzeniem spraw spółki, m.in. związane ze zmianą ich wpisu w rejestrze podmiotów leczniczych oraz dwie nieudane ze względów formalnych próby zawieszenia działalności spółki, a zatem były podejmowanie czynności związane z działalnością pozarolniczą spółki, jednocześnie niezwiązane z likwidacją spółki, co świadczy o tym, wspólnicy w rzeczywistości nie przesądzili wówczas o zakończeniu jej działalności, a rzeczywiste działania wspólników nie były spójne z treścią uchwały z dnia [...] 11.2018 r.,

d. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji z uwagi na stwierdzenie przez Sąd naruszenia przez Organ norm prawa materialnego i procesowego, które miały wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia, podczas gdy Organ zastosował w sprawie właściwe normy prawa materialnego i nie naruszył przepisów postępowania w sposób, który miałby wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a zatem decyzja powinna zostać utrzymana w mocy w całości.

- co miało wpływ na treść wydanego wyroku;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:

a. błędną wykładnię art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej polegającą na uznaniu, że wspólnika spółki jawnej nie uważa się za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność, gdy spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, choć przepis ten literalnie wskazuje, że za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólników spółki jawnej, odnosząc się wyłącznie do ich statusu w spółce, a jednocześnie nie uzależniając statusu osoby prowadzącej pozarolniczą działalność od faktu prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę jawną, której wspólnikiem jest dana osoba;

b. błędne zastosowanie art. 82 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach, mimo, iż nie ma on znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, ponieważ reguluje jedynie kwestię opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne z kilku tytułów, co nie było przedmiotem postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji;

c. błędne zastosowanie art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, mimo iż nie ma on znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, ponieważ reguluje jedynie kwestię opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne z kilku tytułów, co nie było przedmiotem postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji;

d. błędną wykładnię art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach polegającą na przyjęciu, że skoro warunkiem opłacania składki zdrowotnej jest uzyskiwanie przychodu - to ma ono wpływ na ustalenie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie objętym decyzją, podczas gdy zaskarżona decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia rozstrzyga jedynie kwestię objęcia Skarżącego obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w charakterze wspólnika spółki jawnej, zaś sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek zgodnie z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach należą do właściwości organów ubezpieczenia społecznego, tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatem jest to dopiero kwestia pochodna od samego objęcia Skarżącego obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego i nie ma na nią wpływu.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów autor skargi kasacyjnej przedstawił w jej uzasadnieniu.

Wspólnik w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz orzeczenie o kosztach postępowania, a także żądał przeprowadzenia rozprawy. Wystąpił także z wnioskiem o przedstawienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów NSA zagadnienia, czy do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego wspólnika spółki jawnej wystarczające jest posiadanie statusu wspólnika w takiej spółce, czy też kwestię tę należy rozpatrywać łącznie z przepisami ustawy o świadczeniach, która wskazuje na wymóg osiągania przychodów, co z kolei wiąże się z prowadzeniem działalności gospodarczej.

W piśmie procesowym z 20 kwietnia 2026 r. pełnomocnik Strony wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej zasądzenie od organu na rzecz strony przeciwnej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna organu jest usprawiedliwiona.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. Ponieważ w niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.

W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie organ zarzucając Sądowi I instancji naruszenie wskazanych w środku odwoławczym przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania dotyczących ustalenia i oceny okoliczności faktycznych sprawy wywodził, że w dniu wydania decyzji o objęciu obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego (22 kwietnia 2022 r.) Strona była wspólnikiem Spółki – spółki jawnej, a Spółka została wykreślona z KRS dopiero [...] listopada 2022 r. Argumentował również, że faktyczne nieprowadzenie działalności gospodarczej przez Spółkę i nieuzyskiwane przychodów nie ma znaczenia dla ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, gdyż podstawą podlegania przez Stronę obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jest fakt posiadania statusu wspólnika spółki jawnej.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela to stanowisko.

Przed rozpatrzeniem ww. zarzutów wymaga wyjaśnienia, że w kwestii podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wspólników spółki jawnej i terminów powstania oraz zakończenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach, m.in. z: 27 lutego 2026 r., sygn. akt II GSK 1349/22; 29 stycznia 2026 r., sygn. akt II GSK 1206/25; 28 sierpnia 2025 r., sygn. akt II GSK 1778/24 i II GSK 1790/24; 29 lipca 2025 r., sygn. akt II GSK 15/25, II GSK 6/25; 25 czerwca 2025r., sygn. akt II GSK 222/25 (opublikowane: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) i skład orzekający w pełni podziela przedstawioną w nich argumentację.

W skardze kasacyjnej zostały zgłoszone zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jak i zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowanych w pkt 2. lit. a.- d. petitum skargi kasacyjnej gdyż one tworzą ramy dla ustaleń faktycznych organu. Do tego wobec ich komplementarnego charakteru, zostaną rozpoznane łącznie, albowiem w swojej istocie sprowadzają się do oceny prawidłowości wykładni i zastosowania przepisów ustawy o świadczeniach i ustawy systemowej, w zakresie, w jakim dotyczą powstania i zakończenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu bycia wspólnikiem spółki jawnej.

Wobec Strony jako wspólnika spółki jawnej stwierdzono podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. poz. 646 z późn. zm.) lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych, czy przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Osobę prowadzącą działalność pozarolniczą definiuje art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach, w myśl którego osoba prowadząca działalność pozarolniczą, to osoba, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej. Z kolei w myśl ostatniego powołanego przepisu za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się: 1) osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, z wyjątkiem ust. 6a, (...), 4) wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej. Ten przepis, w brzmieniu obejmującym wspólnika spółki jawnej został wprowadzony do ustawy systemowej z dniem 1 stycznia 2003 r., na mocy art. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002 r. Nr 241 poz. 2074). Zatem przepis art. 8 ust. 6 ustawy systemowej wśród osób prowadzących pozarolniczą działalność w pkt 1) wyodrębnia osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą od pozostałych grup mieszczących się w zakresie osób prowadzących działalność pozarolniczą.

Z kolei w myśl art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.

Według art. 13 pkt 4 ustawy systemowej w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonaną ustawą z 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 1621) obowiązkowi ubezpieczenia podlegały osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone. Powołany przepis, w brzmieniu nadanym po wspomnianej nowelizacji i obowiązującym od 18 września 2021 r. (a więc już w dniu wydania zaskarżonej decyzji) stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność, z wyłączeniem osób, o których mowa w pkt 4a i 4b – od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców). Przy czym w art. 13 pkt 4b ustawy systemowej postanowiono, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w okresach określonych tym przepisem prawa, a mianowicie wspólnicy spółki jawnej, partnerskiej lub komandytowej oraz komplementariusze w spółce komandytowo-akcyjnej od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone.

Jak wynika z uzasadnienia do projektu ustawy nowelizującej (druk sejmowy nr 1188), zmiana ta miała na celu doprecyzowanie okresu podlegania obowiązkowi ubezpieczenia, m. in. przez wspólników spółki jawnej w celu uniknięcia pojawiających się wątpliwości co do intencji ustawodawcy w tym zakresie.

Jeszcze przed powołaną nowelizacją z 2021 r. w orzecznictwie wskazywano, że wspólnicy spółki jawnej nie są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą (w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej), zatem członkostwo w spółce jawnej nie jest prowadzeniem działalności gospodarczej i jej wspólnicy nie podlegają ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia takiej działalności. Wspólnik spółki jawnej podlega zatem ubezpieczeniom społecznym, choćby spółka nie prowadziła działalności gospodarczej. Sąd Najwyższy na tle spraw dotyczących wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., wymienionego w art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej obok wspólnika spółki jawnej (por. wyroki SN z: 3 marca 2020r., sygn. akt II UK 295/18, OSNP 2021 Nr 4, poz. 43; 28 stycznia 2021 r., sygn. akt I USKP 1/21, OSNP 2021 Nr 12, poz. 136; 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt I UK 337/19; LEX nr 3054462), przyjął, że wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. podlega ubezpieczeniom społecznym, choćby spółka nie prowadziła działalności gospodarczej (art. 8 ust. 6 pkt 4 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej). Wywodził, że ustawa ta nawiązuje do definicji działalności gospodarczej tylko w art. 8 ust. 6 pkt 1, a w pozostałych punktach tego przepisu odnosi się do osób prowadzących działalność w różnych formach organizacyjno-prawnych, z których nie wszystkie wykonują działalność gospodarczą sensu stricto. O objęciu ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi wspólników spółek, o których stanowi art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej, decyduje zatem prowadzenie przez nich działalności pozarolniczej, której zakres pojęciowy nie pokrywa się ściśle z definicjami działalności gospodarczej. Z treści tego przepisu wynika, że samo posiadanie statusu wspólnika spółki wymienionej w tym przepisie decyduje o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej. Skoro ubezpieczeniowy status wszystkich wspólników spółek, w tym wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, regulują te same przepisy, to nie ma wątpliwości, że przywołane stanowisko jest również adekwatne w odniesieniu do wspólników spółki jawnej, tym bardziej, że wynika wprost z brzmienia art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej.

Tak przed nowelizacją z 2021 r., jak i aktualnie przyjmuje się, że wspólnik spółki jawnej objęty jest obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego bez względu na fakt prowadzenia działalności gospodarczej, bowiem obowiązek ubezpieczenia wspólnika spółki jawnej powiązany jest jedynie z posiadaniem przez niego takiego statusu prawnego, nie zaś z prowadzeniem działalności gospodarczej. Posiadanie statusu wspólnika spółki jawnej, już od momentu wpisu do KRS, rodzi obowiązek ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego.

W konsekwencji Prezes NFZ zasadnie wywodzi w skardze kasacyjnej, że wspólnik spółki jawnej podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności (uzyskania statusu wspólnika tej spółki) do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, co należy wiązać z utratą takiego statusu. Legitymowanie się przez Stronę statusem wspólnika spółki, która nie została wykreślona z KRS (do dnia wydania decyzji), oznacza, że jest on osobą prowadzącą pozarolniczą działalność i nie ma w tym względzie znaczenia, czy spółka faktycznie działalność gospodarczą prowadzi czy też zaprzestała jej prowadzenia. Prawnie doniosłe znaczenie ma bowiem fakt istnienia spółki jawnej, który - gdy chodzi o okres istnienia spółki - jest jednoznacznie wyznaczony i ustalony przepisami k.s.h., z których wynika, że spółka jawna powstaje z chwilą wpisu do rejestru (art. 251 k.s.h.), zaś jej ustanie następuje z chwilą wykreślenia z rejestru (art. 84 k.s.h.), por. wyroki NSA z: 20 listopada 2025 r., sygn. akt II GSK 857/22; 19 grudnia 2023 r., sygn. akt II GSK 182/23.

Zakończenie prowadzenia przez Spółkę działalności leczniczej z dniem [...] grudnia 2018 r. oraz wykreślenie jej z rejestru podmiotów prowadzących taką działalność z dniem [...] października 2019 r. nie miało znaczenia dla okresu podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez Wspólnika. Jednomyślna uchwała wszystkich wspólników o rozwiązaniu Spółki z [...] listopada 2018 r. jest co prawda powodem rozwiązania spółki (art. 58 § 1 pkt 2 k.s.h.), ale podjęcie tej uchwały nie powoduje samoistnie utraty bytu prawnego Spółki (pozbawienia skarżącego statusu wspólnika Spółki). Nastąpi to dopiero po przeprowadzeniu wszczętej likwidacji i wykreśleniu spółki z KRS (art. 84 § 1 i 2 k.s.h.).

Spółka nie zawiesiła również działalności zgodnie z przepisami ustawy- Prawo przedsiębiorców - w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nie uwidoczniono żadnych wpisów odnośnie do zawieszenia działalności gospodarczej przed tę Spółkę.

Z tych wszystkich względów, wbrew zapatrywaniu WSA, powołane przez ten Sąd okoliczności nie mają prawnie znaczenia z punktu widzenia obowiązku podlegania przez Stronę ubezpieczeniu zdrowotnemu. Sąd I instancji przede wszystkim nie dostrzegł, że wspólnik spółki jawnej nie mieści się w kategorii osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą (pkt 1) i jest odrębną kategorią podmiotów (pkt 4) w ramach grupy osób prowadzących pozarolniczą działalność (art. 8 ust. 6 ustawy systemowej). Błędne zaliczenie przez WSA wspólnika spółki jawnej do grupy osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą skutkowało nieprawidłowym przyjęciem, że obowiązek podlegania ubezpieczeniom zdrowotnym wspólnika spółki jawnej trwa od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności (art. 13 pkt 4 ustawy systemowej). Ten sposób ustalania okresu podlegania obowiązkowi ubezpieczeń zdrowotnych odnosi się do osób z pkt 1 art. 8 ust.6 ustawy systemowej.

W realiach kontrolowanej sprawy, wpis spółki jawnej do KRS i brak jej wykreślenia (mimo nieprowadzenia działalności gospodarczej przez wspólników i nieosiągania przychodów) stanowi samodzielną podstawę podlegania ubezpieczeniom społecznym przez wspólników takiej spółki, co wynika wprost z jednoznacznego brzmienia stosownych przepisów.

Podsumowując, Sąd I instancji dokonując prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, niezasadnie zarzucił organowi nieprawidłową ocenę (niespornych) okoliczności faktycznych sprawy (nie wskazując jakie przepisy procedury administracyjnej zostały naruszone przez Prezesa NFZ) i naruszył art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej w zw. z art. 13 pkt 4b tej ustawy oraz w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w sposób zarzucany w skardze kasacyjnej.

Podstawy do zalecanych przez WSA ustaleń nie dawał także art. 82 ustawy o świadczeniach, czy to ust. 1 (stanowiący, że o obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z każdego tytułu odrębnie, jeżeli ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 ww. aktu) ani ust. 5 pkt 3 (stanowiący, że rodzajami działalności jest m.in. działalność gospodarcza prowadzona w formie spółki jawnej. Jak zasadnie podnosił skarżący kasacyjnie Organ (zarzut z pkt 2.lit.b.-d. petitum skargi kasacyjnej), przepis art. 82 znajduje się w Rozdziale 2 Składki na ubezpieczenie zdrowotne Działu IV Zasady podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu ustawy o świadczeniach. Należy zauważyć, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, w tym w art. 66, został określony też w Dziale IV, ale w Rozdziale 1 ustawy o świadczeniach, co jednoznacznie wskazuje, że przepisy każdego z powołanych rozdziałów regulują inne etapy ustalania podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Potwierdza to chociażby regulacja art. 79 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w którym zapisano, że składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 9% podstawy wymiaru składki, z zastrzeżeniem art. 79a, art. 80, art. 82 i art. 242, a w art. 79a ust. 1 tego aktu zawarto regulację co do wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne osób prowadzących działalność pozarolniczą, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, 3, 4 i 5 u.s.u.s. oraz w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, opłacających podatek dochodowy na zasadach określonych w art. 30c ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (por. wyrok NSA z 26 lipca 2024r., sygn. akt II GSK 2149/23).

Wobec powyższego należy zauważyć, że przepis art. 82 ustawy o świadczeniach nie miał zastosowania przy ustalaniu, czy Strona jako wspólnik spółki jawnej podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a będzie stosowany przy ustalaniu składki z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego.

W świetle błędnie przyjętej przez Sąd I instancji interpretacji art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) i art. 69 ust. 1, art. 82 ust. 1, ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 4 i art. 13 pkt 4, 4a, 4b ustawy systemowej, zasadnie podważonej przez Prezesa NFZ w pkt 2. lit. a.-d. petitum skargi kasacyjnej, trafne okazały się także podniesione w pkt 1.lit. a-c. petitum skargi kasacyjnej, zarzuty naruszenia przepisów postępowania art.145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. i art. 106 § 3 p.p.s.a. Organ, kierując się przyjętą wykładnią powołanych przepisów prawa materialnego, dokonał prawidłowych i wystarczających do podjęcia decyzji ustaleń. Nie budziło też wątpliwości, że Spółka została wykreślona z rejestru KRS w dniu [...] listopada 2022r., a kwestionowaną decyzję Prezes NFZ wydał 10 maja 2022 r.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisu prawa materialnego – art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) i art. 69 ust. 1, art. 82 ust. 1, ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 4 i art. 13 pkt 4, 4a, 4b ustawy systemowej i prawa procesowego zasługują na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem ww. przepisów. Skarga kasacyjna organu podlegała zatem uwzględnieniu, co skutkowało uchyleniem zaskarżonego wyroku. Ponieważ istota sprawy była dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., rozpoznał skargę Wspólnika na decyzję Prezesa NFZ z 10 maja 2022 r. i oddalił ją na podstawie art. 151 p.p.s.a. Jak wyjaśniono, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stan prawny i faktyczny sprawy został dostatecznie wyjaśniony i nie pozostawia wątpliwości.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na mocy art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026 r. poz. 118).

jeszcze 3251 słów

Przeczytaj pełną treść uzasadnienia

Widzisz ~30% uzasadnienia. Zaloguj się lub załóż konto, aby przeczytać całość.

Zaloguj się Wypróbuj za darmo

Szukasz podobnych spraw?

QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.

Wypróbuj za darmo