To jednak, że skarżący niejednoznacznie zdefiniował zarzuty w świetle art. 174 p.p.s.a, nie uniemożliwia ich rozpoznania (zob. uchwałę pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej, CBOSA, Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny dokonał więc oceny zarzutów w niniejszej sprawie w takim zakresie w jakim umożliwia to całościowa analiza petitum skargi kasacyjnej oraz analiza jej uzasadnienia.
W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegały zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Zasadą jest bowiem w pierwszej kolejności rozpoznanie zarzutów procesowych, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd I instancji przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 r., sygn. akt FSK 618/04).
Uwzględniając powyższe uwagi dotyczące prawidłowej klasyfikacji zarzutów rozpatrywanej skargi kasacyjnej, jako podstawę skargi kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (naruszenie przepisów postępowania) należało uznać zarzuty wymienione w pkt 2 lit. B i C petitum skargi kasacyjnej. W pkt 2 lit. B) petitum skargi kasacyjnej sformułowano zarzut (cyt.): "naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi kasacyjnej przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy rozstrzygnięcia organów obu instancji obarczone są rażącymi naruszeniami, tj.: (...) B) art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. z uwagi na brak uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 u.p.e.a., poprzez odmowę rozpoznania tego zarzutu skargi kasacyjnej."
W odniesieniu do powyższego zarzutu w uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, iż Sąd I instancji: "de facto odmówił rozpoznania naruszenia przepisów postępowania, tj. braku uprzedniego doręczenia upomnienia." Zdaniem skarżącego Sąd I instancji błędnie przyjął, że zarzut ten skarżący winien skierować do wierzyciela, a zatem, w świetle art. 134 p.p.s.a. zarzut ten winien być rozpoznany przez Sąd orzekający.
W odniesieniu do powyższego zarzutu, Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie zgadza się jednak ze stanowiskiem Sądu I instancji. Należy zauważyć, że przedmiotem kontroli przeprowadzonej przez Sąd I instancji było postanowienie PPWIS z dnia 25 stycznia 2024 r. nr 2/P-II/E/2024, którym organ egzekucyjny utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela z dnia 13 grudnia 2023 r. nr EP/8/T/2023 o oddaleniu zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. W rozpoznawanej sprawie obowiązek został stwierdzony wystawionym w dniu 26 lipca 2023 r. tytule wykonawczym. Zgodnie z jego treścią skarżący zobowiązany jest do poddania swojego syna, obowiązkowym szczepieniom ochronnym: p/gruźlicy, p/wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, p/inwazyjnym zakażeniom Streptococeus pneumoniae, p/błonicy, tężcowi, krztuścowi, p/ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), p/inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B, p/odrze, śwince, rożyczce. Na tej podstawie wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne prowadzone przez PPWIS. W związku z dalszym uchylaniem się skarżącego od wykonania obowiązku Podlaski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Białymstoku postanowieniem z dnia 11 września 2023 r. nałożył grzywnę w wysokości 1000 zł oraz wezwał do poddania syna skarżącego, obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Postanowienie to zostało skarżącemu doręczone 12 września 2023 r. W dniu 15 września 2023 r. skarżący zgłosił następujące dwa zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego:
1) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, poprzez pominięcie przez wierzyciela wskazania podstawy prawnej obowiązku,
2) brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień i brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn (podstaw) enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. W § 2 pkt 4 tego przepisu ustawodawca wymienił następującą podstawę zarzutu – "brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane". Podstawa ta nie została jednak sformułowana w wymienionych wyżej zarzutach zgłoszonych przez skarżącego. Słusznie więc stwierdził Sąd I instancji, że skarżący zakreślił granice żądania, zaś organy nie były uprawnione ani zobowiązane do badania innych kwestii niż podniesione w zarzutach. W tych okolicznościach nie stanowi uchybienia niebadanie tej kwestii przez wierzyciela oraz organ egzekucyjny. Po upływie terminu do wniesienia zarzutów, nie można już uzupełniać zarzutów zgłoszonych w terminie, powołując nowe ich podstawy. Ani organ odwoławczy, ani sąd administracyjny nie są uprawnione do rozpatrywania zarzutów zgłoszonych po raz pierwszy (odpowiednio) w zażaleniu, skardze czy skardze kasacyjnej (por. wyrok NSA z 25 marca 2021 r., sygn. akt III FSK 2889/21, a także: P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2006, s. 139). Pogląd ten w pełni podziela Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie.
Oceniając sformułowany przez skarżącego powyższy zarzut naruszenia przepisów postępowania, należy także podkreślić, iż, zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., uchybienie przepisom postępowania powinno mieć istotny wpływ na wynik sprawy, aby mogło być uznane za skuteczną podstawę skargi kasacyjnej. Przez "wpływ", o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym podniesionym w zarzucie skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem, a związek ten, jakkolwiek nie musi być realny (uchybienie mogło mieć istotny wpływ), to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wymaga to uprawdopodobnienia istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy, a więc oznacza obowiązek wykazania oraz uzasadnienia, że następstwa zarzucanych uchybień były - co trzeba podkreślić - na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło, wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby (mógłby być) inny. Skoro przy tym na gruncie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jest mowa o "naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy", to za uzasadniony trzeba uznać i ten wniosek, że nie chodzi o każde (jakiekolwiek) naruszenia przepisów postępowania, lecz o naruszenie kwalifikowane jego skutkiem, a mianowicie skutkiem, którego wpływ może nie pozostawać bez wpływu na inny wynik sprawy, co wymaga - jak powyżej wyjaśniono - uprawdopodobnienia istnienia wpływu zarzucanego naruszenia prawa na wynik sprawy (zob. wyrok NSA z 9 lipca 2024 r., o sygn akt II GSK 2129/23). W rozpatrywanej sprawie, skarżący, zarówno w petitum skargi kasacyjnej , jak i w jej uzasadnieniu nie wykazał istnienia wpływu zarzucanego naruszenia przepisów postępowania na wynik sprawy, a więc nie wykazał, że następstwo zarzucanego uchybienia proceduralnego było na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło, wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby (mógłby być) inny.
W pkt 2 lit. C) petitum skargi kasacyjnej sformułowano zarzut rażącego naruszenia: "art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że dowody zgromadzone w niniejszej sprawie uzasadniają stwierdzenie, że skarżący uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym." Uzasadniając powyższy zarzut skarżący stwierdził, że Sąd I instancji "szczegółowo zapoznał się ze stanem faktycznym sprawy, jednakże nie dokonał własnej oceny materiału dowodowego, w tym dokumentów, a przede wszystkim swoje rozstrzygnięcie oparł na błędnym postanowieniu Podlaskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego."
Analiza kontrolowanego wyroku Sądu I instancji wskazuje, iż nie można się z powyższym zarzutem zgodzić. Sąd ten w sposób szczegółowy przeprowadził ocenę zebranego materiału dowodowego, w tym także wspomnianego przez skarżącego pisma Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 24 sierpnia 2023 r. W odniesieniu do podniesionej w ww. piśmie kwestii wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż nawet ewentualny brak wydania zaświadczenia wbrew treści art. 17 ust. 4 u.z.z.z.ch. nie może być rozpatrywany jako przeszkoda do wykonania obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, skoro stanowisko lekarza dokonującego badania kwalifikacyjnego jest jasne i znane skarżącemu. Nie ma podstaw do interpretacji, by brak wydania stosownego zaświadczenia jakkolwiek wpływał na istnienie czy wykonalność obowiązku, gdy jasnym jest, że lekarz nie stwierdził przeciwwskazań medycznych do wykonania szczepień, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Z znajdującej się w aktach sprawy karty wizyty z 19 lipca 2023 r. wynika jasno, że skarżący i jego żona nie wyrazili zgody na szczepienie i to stanowiło przyczynę niewykonania obowiązku, nie zaś przeciwwskazania medyczne. Skarżący ostatecznie nie przedłożył zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach medycznych do wykonania szczepień obowiązkowych u dziecka. Natomiast art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch. jednoznacznie stanowi, iż jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej. Zarówno organy, jak i orzekający w niniejszej sprawie Sąd I instancji zachowały więc zasadę prawdy obiektywnej określoną w art. 7 k.p.a., a także wypełniły nakaz rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wyczerpujący.
W następnej kolejności rozpoznano zarzut naruszenia prawa materialnego. Skarżący w pkt 1 skargi kasacyjnej podniósł zarzut "naruszenia prawa materialnego tj.: art. 5 ust 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust 2, 4 i 5 u.z.z.z.ch. poprzez błędne jego zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek jest wymagalny." Na "brak wymagalności obowiązku" oraz zarzut wydania rozstrzygnięć organów obu instancji z rażącym naruszeniem art. 33 § 2 pkt 6 lit c u.p.e.a., skarżący powołał się także w pkt 2 lit. A) petitum skargi kasacyjnej, wskazując, że wymagalność obowiązku oparto na § 5 rozporządzenia MZ z 2011 r., który to przepis w dniu 9 maja 2023 r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt: 81/19, został uznany za niezgodny z Konstytucją.
Problem prawny objęty zarzutami skargi kasacyjnej w zbliżonym stanie faktycznym był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. w wyrokach z: 20 lutego 2025 r., II GSK 1374/24, 20 listopada 2024 r., II GSK 1078/24; 24 września 2024 r., II GSK 957/24, II GSK 838/24, II GSK 841/24; II GSK 927/24, II GSK 928/24; 17 września 2024 r., II GSK 720/24, II GSK 721/24, II GSK 722/24, II GSK 725/24; 5 grudnia 2024 r., II GSK 1459/24; 10 grudnia 2024 r., II GSK 1305/24, II GSK 1306/24. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zasadnicze argumenty wyrażone w uzasadnieniach tych wyroków, uznając, że są one aktualne również w kontrolowanej sprawie.
W odniesieniu do powyższego zarzutu, Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela stanowisko organów oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, stwierdzające, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika jednoznacznie z przytoczonych w powyższym pkt 1 petitum skargi kasacyjnej przepisów ustawy z dnia z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch. osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Szczepienie ochronne, zgodnie z art. 2 pkt 26 ww. ustawy, oznacza podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w art. 5 ust. 1 u.z.z.z.ch., ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r. poz. 581), o czym stanowi art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch. Realizację obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym konkretyzują przepisy Rozdziału 4 u.z.z.z.ch. (art.17-21f) regulującego szczepienia ochronne.
W myśl art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch. minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby. W rozporządzeniu MZ z 2011 r., stanowiącym podstawę nałożenia na skarżącego obowiązku określonego w tytule wykonawczym wystawionym w dniu 22 czerwca 2023 r. przez Państwowy Powiatowy Inspektorat Sanitarny w Zduńskiej Woli, określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte wszystkie choroby zakaźne wskazane w tytule wykonawczym skierowanym do skarżącego, określone w ww. rozporządzeniu Ministra Zdrowia. Szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym w dacie wystawiania tytułu wykonawczego w rozpatrywanej sprawie określony był w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. Przy czym o możliwości przeprowadzenia szczepienia każdorazowo decyduje lekarz przeprowadzający kontrolne badanie kwalifikacyjne. Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.
Prawodawca nie posłużył się konkretnym terminem (datą) jako przesłanką wymagalności obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, lecz przyjął, że ten obowiązek będzie realizowany w okresie jego aktualności/wymagalności, w ustawowo określonym trybie oraz z poszanowaniem zaleceń określanych Programem Szczepień Ochronnych na dany rok. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika więc z mocy przepisów ustawowych, który egzekwowany jest bez konieczności wydawania w tym przedmiocie jakiegokolwiek aktu administracyjnego, tj. decyzji czy postanowienia. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (zob. także wyrok NSA z 6 kwietnia 2011 r., o sygn. akt II OSK 32/11). Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie wywołuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu (wyrok NSA z 1 sierpnia 2013 r., o sygn. akt II OSK 745/12).
O wymagalności obowiązku administracyjnego decyduje cecha, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego, zaś stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie (zob. wyroki NSA: z dnia 9 lipca 2024 r., o sygn. akt II GSK 2129/23, z dnia 31 stycznia 2025 r., o sygn. akt III FSK 1158/24).
Na uzasadnienie powyższego zarzutu "braku wymagalności obowiązku" skarżący przywołuje okoliczność, iż w rozpatrywanym przypadku nie zostały wykluczone przeciwwskazania do obowiązkowych szczepień ochronnych. Jednakże, ze znajdującej się w aktach niniejszej sprawy karty wizyty lekarskiej z 19 lipca 2023 r. wynika wprost wskazanie lekarza, że małoletni syn skarżącego został zakwalifikowany do obowiązkowych szczepień ochronnych, jednak szczepienia nie zrealizowano z uwagi na brak zgody rodziców. Słusznie Sąd I instancji zauważył, że badanie kwalifikacyjne zostało wykonane, gdy postępowanie egzekucyjne było już w toku i gdy obowiązek był już wymagalny. Natomiast wyłącznie dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu wyeliminowania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Badanie kwalifikacyjne dokonywane przez lekarza przed podaniem dziecku szczepienia jest tylko jednym z elementów szeroko rozumianego obowiązku szczepień, o którego realizacji można mówić jedynie w sytuacji, w której po przeprowadzeniu badania i zakwalifikowaniu do szczepienia dziecku podany zostanie preparat szczepionkowy (zob. podobnie: wyrok NSA z 8 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 248/20). Sytuacja ta nie zaistniała w niniejszej sprawie. Wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko żadnej chorobie zakaźnej, co oznacza, że obowiązek poddania go szczepieniom stał się wymagalny. PPIS w Białymstoku nie odroczył terminu wykonania szczepień ochronnych ani nie otrzymał od skarżącego zaświadczenia lekarskiego o czasowym lub trwałym odroczeniu terminu wykonania obowiązku szczepień, wydanego przez lekarza specjalistę. Prawidłowa jest zatem ocena organów, jak też Sądu I instancji, że obowiązek wskazany w tytule wykonawczym nie został wykonany.
Rozpatrzeniu podlegał także zarzut sformułowany w pkt 2 lit. A) petitum skargi kasacyjnej – rażącego naruszenia (cyt.): "art. 33 § 2 pkt 1 c u.p.e.a. poprzez określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa i oparcie wymagalności obowiązku na § 5 rozporządzenia MZ z 2011 r., który to przepis w dniu 9 maja 2023 r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt: 81/19, został uznany za niezgodny z Konstytucją."
Rozpatrując powyższy zarzut, w pierwszej kolejności należy wskazać, iż wymieniona w nim jednostka redakcyjna "art. 33 § 2 pkt 1 c u.p.e.a." nie istnieje. Biorąc pod uwagę treść zarzutu, należy sądzić, iż skarżącemu chodzi o zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wymieniony w art. 33 § 2 pkt 6 lit c u.p.e.a. - braku wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Za ową inną przyczynę skarżący uznał wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 9 maja 2023 r. w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym stwierdzono, że: "art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. w związku z § 5 rozporządzenia MZ z 2011 r.w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP." Trybunał orzekł jednocześnie, że wymienione przepisy we wskazanym tam zakresie, tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.
W uzasadnieniu powyższego wyroku TK wskazano na potrzebę dostosowania stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Stąd w konsekwencji określono 6 miesięczny termin utraty mocy obowiązującej przepisów prawa, których niezgodność z Konstytucją RP stwierdzono, co motywowane było potrzebą zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych.
Początkowo w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się pogląd, iż deficyty formy wskazanego komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego - który nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego - sprzeciwiają się temu, aby mógł on stanowić podstawę rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy (zob. wyroki NSA: z 20 sierpnia 2024 r., o sygn. akt II GSK 2288/23, z 9 lipca 2024 r. o sygn. akt II GSK 2129/23, z 9 lipca 2024 r. o sygn. akt II GSK 2029/23).
Obecnie jednak w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwaliło się odmienne stanowisko, zgodnie z którym sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (zob. wyroki NSA: z 17 września 2024 r. o sygn. akt II GSK 721/24, z 10 grudnia 2024 r. o sygn. akt II GSK 1305/24, z 20 lutego 2025 r. o sygn. akt II GSK 1381/24, z 18 lutego 2025 r. o sygn. akt II GSK 1372/24). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela argumenty wyrażone w uzasadnieniach tych wyroków, uznając, że są one aktualne również w kontrolowanej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że Trybunał Konstytucyjny w przywołanym powyżej wyroku z 9 maja 2023 r. nie zakwestionował obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. W przypadku zastosowania klauzuli odraczającej akt normatywny wskazany w orzeczeniu TK pozostaje częścią systemu prawa i w związku z tym ma być zasadniczo, stosowany, tak jak każdy obowiązujący akt prawny. Regulacja objęta wskazanym powyżej wyrokiem TK dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a tym samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę TK wyjaśniając, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów wynika z konieczności zapewnienia ciągłości obowiązkowych szczepień. Zdaniem sądu, wskazana przez Trybunał Konstytucyjny konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu, oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał Konstytucyjny utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych.
Powyższy wyrok TK nie zmienia jednakże zapatrywania na niniejszą sprawę w zakresie postawionego przez skarżącego zarzutu "braku wymagalności obowiązku". Istotnie należy zauważyć, iż zawarcie klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej przepisu, w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP ma charakter wyjątkowy, ponieważ zasadą pozostaje wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dniem jego ogłoszenia. W rozpatrywanym przypadku, Trybunał uznał jednak, że zasadne jest określenie w wyroku innego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów we wskazanym zakresie, jako niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Trybunał odroczył więc skutek derogacyjny swojego wyroku powołując się na konieczność zachowania ciągłości szczepień. Zakwestionowane w powyższym wyroku przepisy utraciły więc moc dopiero z dniem 12 listopada 2023 r., co oznacza, że przed tą datą obowiązywały i mogły być stosowane. Przyjęcie zaś odmiennej interpretacji oznaczałoby, jak wskazał sam Trybunał w powyższym wyroku, czasowe przerwanie ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych.
Za powyższą interpretacją tzw. klauzuli odroczenia, którą skład orzekający w rozpatrywanej sprawie uznaje za słuszną, opowiada się również doktryna prawa konstytucyjnego. Podkreśla się w niej, że: "utrata mocy obowiązującej jako stan kształtujący nowy stan prawny nie może zakładać, nawet jeśli to dotyczy przepisu niekonstytucyjnego, że tracą automatycznie swoją podstawę wcześniej ukształtowane na ich podstawie stany prawne. (...) Konstytucja zdaje się więc nie pozostawiać wątpliwości, że utrata mocy obowiązującej przepisu nie mogła nastąpić wcześniej tj. przed wejściem wyroku w życie, w przeciwnym wypadku nie miałoby też żadnego sensu upoważnienie zawarte w samej normie art. 190 ust. 3 do określenia innego terminu utraty mocy obowiązującej. (...) Ustawodawca zakłada więc ewidentnie, że w systemie pozostaną trwałe konsekwencje prawne (prawomocne rozstrzygnięcia, które nie mogą być podważane ze względu na upływ terminu) wywołane przez przepisy, które jako niekonstytucyjne utraciły swoją moc obowiązującą. Poszerzanie retroaktywności poza granice określone w samej Konstytucji byłoby naruszaniem istotnej dyrektywy wykładni, zgodnie z którą exceptiones non sunt extendendae. (...) Na poziomie wykładni funkcjonalnej (a mówiąc wprost ogólnej racjonalności systemowej) byłoby bardzo trudno uzasadnić retroaktywny skutek rozstrzygnięć w pewnych co najmniej sytuacjach, skoro mógłby on powodować paraliż instytucji państwa prawa.(...) Nie da się wywieść, że utrata mocy obowiązującej przepisu uznanego za niezgodny z Konstytucją stanowi ostateczne i definitywne jego wyeliminowanie z porządku prawnego. (M. Safjan, Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, "Państwo i Prawo" 2003, nr 3, s. 6, 13-14).
Ustanowione w wyroku TK odroczenie utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów prawa tworzy więc po stronie organów administracji publicznej (tutaj PPIS w Białymstoku oraz PWIS w Białymstoku) podstawy do ich tymczasowego stosowania – determinowanego okresem odroczenia utraty mocy obowiązującej – co odnosi się również do sądów administracyjnych, które w procesie kontroli zgodności z prawem zaskarżonych postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym rekonstruują model normatywny sprawy administracyjnej istniejący w dacie podejmowania rozstrzygnięć przez organy administracji.
Podkreślenia wymaga również, że postanowienie zaskarżone do Sądu I instancji oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a więc w procesie wykonawczym odnoszącym się do realizacji obowiązku szczepienia wynikającego wprost z przepisów ustawy i wymagalnego nie tylko w okresie przed wydaniem wyroku TK w sprawie SK 81/19, ale także w okresie przed wszczęciem samego postępowania egzekucyjnego (por.: wyrok NSA z 17.09.2024 r. o sygn. akt II GSK 721/24, wyrok NSA z 24.09.2024 r. o sygn. akt II GSK 927/24, wyrok NSA z 10.12.2024 r. o sygn. akt II GSK 1273/24).
Zatem - mając na uwadze materię objętą niniejszym postępowaniem, w tym wskazaną w wyroku TK z 9 maja 2023 r., SK 81/19 potrzebę zapewnienia ciągłości realizacji szczepień ochronnych, jak również prospektywne (nie zaś retroaktywne) działanie tego wyroku - Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie orzekającym stwierdził, że obowiązek wykonania szczepienia ochronnego w rozpoznawanej sprawie był wymagalny.
Uwzględniając powyższe, jak również, wobec deficytów petitum oraz uzasadnienia rozpatrywanej skargi kasacyjnej - nie ma podstaw, aby zasadnie podważać prawidłowość stanowiska Sądu I instancji. Zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, albowiem nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.