4). naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego Skarżącego prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia, mimo iż wprowadzone ograniczenia nie spełniają przesłanek konieczności, proporcjonalności i wprowadzenia w drodze ustawy,
5). naruszenie art. 33 § 1 pkt 8 u.z.z.z.ch. poprzez uznanie, iż nałożoną na Skarżącego grzywna nie stanowi środka zbyt uciążliwego.
II. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniej przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej, jak również brak wskazania którego szczepienia dotyczy postępowanie.
Mając powyższe na uwadze wniósł o: przeprowadzenie dowodów z badań laboratoryjnych szczepionki lnfanrix Hexa oraz badań brytyjskich naukowcow M. Molda, D. Umara, A. Kinga, C. Exleya, Aluminium in brain tissue in autism, opublikowanych w Journal of Tracę Elements in Medicine and Biology.
Nadto o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1. 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11: ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U. Nr 234, poz. 1570 tj. z dnia 19 kwietnia 2013 r. (Dz.U. z 2013 r. poz. 947) z art. 2, art. 30. 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia określają Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie, wnoszę o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
Z uwagi na fakt, iż powyższe zagadnienia mają charakter prejudycjalny wniósł o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
6. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
7. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W badanej sprawie nie wystąpiły podstawy nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczają podstawy określone w art. 174 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
8. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
9. W pierwszej kolejności należy rozważyć zarzut najdalej idący, a więc dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu wyroku aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku poszczególnych dawek szczepionek oraz niewskazanie dowodów, na których "oprał się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary", stwierdzając wymagalność obowiązku, podlegania egzekucji administracyjnej i brak wskazania, którego szczepienia dotyczy postępowanie. Stosownie do tego unormowania, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie (zd. pierwsze); jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania (zd. drugie). W badanej sprawie wydano wyrok oddalający skargę, zatem zastosowanie znajdowało wyłącznie zd. pierwsze art. 141 § 4 p.p.s.a. Wbrew ocenie Skarżącego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji realizuje wymagania stawiane przez tę regulację. Wynika z niego, jaki stan faktyczny został w tej sprawie przyjęty przez Sąd, dokonano też jego oceny, jak również zawarto rozważania dotyczące wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego. Z rozważań Sądu I instancji jasno wynika, z jakich powodów prawa materialnego i procesowego WSA i na jakieś podstawie prawnej oddalił skargę. To, że Skarżący kasacyjnie nie zgadza się z dokonaną przez Sąd oceną prawną, nie oznacza, że został naruszony przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. i nie uprawnia do czynienia takiego zarzutu.
Wobec powyższego zarzut określony w pkt II petitum skargi kasacyjnej jest nieuzasadniony.
10. Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy na mocy art. 134 p.p.s.a. istniały podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia z powodu błędnej wykładni art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch., poprzez nałożenie obowiązku (w zakresie dawek i terminów szczepień) na podstawie aktu, który nie był źródłem prawa powszechnie obowiązującego, jakim był komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego. Powiązanie zarzutu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jest nieadekwatne w stosunku do natury kolejnych powoływanych regulacji, a zwłaszcza art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch., który jest przepisem prawa materialnego, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Na wstępie podkreślenia wymaga, że dopuszczalność uregulowania wymagalności obowiązkowych szczepień, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych w reżimie art. 17 ust. 11 w zw. z § 5 r.s.o.1, tj. w drodze komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, w formie Programu Szczepień Ochronnych stanowiła już przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z dnia z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 (Dz.U. z 2023 r., poz. 909) stwierdzono, że regulacja ta jest niezgodna z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 i art. 87 Konstytucji RP. Wyrok ten wszedł w życie 12 maja 2023 r. a termin na dostosowanie regulacji do wyroku ustalono na 12 listopada 2023 r. Zgodnie z oceną Trybunału Konstytucyjnego, Program Ochrony Szczepień wydawany w formie komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego nie ma waloru aktu prawa powszechnie obowiązującego, a pomimo tego ingeruje w sferę praw jednostki. Obowiązek szczepień ochronnych mógł być uregulowany co najmniej na poziomie rozporządzenia. Termin szczepień ochronnych oraz liczba dawek nie mogły zatem być uregulowane komunikatem organu Inspekcji Sanitarnej. W dacie orzekania przez organy przepisy poddane ocenie Trybunału Konstytucyjnego korzystały jeszcze z domniemania legalności. Dochodzony obowiązek powstał również przed 1 października 2023 r. (a więc przed wejściem w życie art. 5 pkt 1 lit. b tiret drugie w zw. z art. 23 pkt 3 ustawy z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego żywienia oraz wyrobów medycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 1938, zwanej dalej nowelą), w następstwie którego nowe brzmienie art. 17 ust. 10 (nowy pkt 2a) u.z.z.z.ch. wygenerowało upoważnienie ustawowe dla ministra właściwego do spraw zdrowia do wprowadzenia w drodze rozporządzenia schematu szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmującego liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia), a dopiero w nowym stanie prawnym powstała legitymacja do ustalania terminów wymagalności obowiązku szczepienia na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2025 r., poz. 782, zwanego dalej r.s.o.2). Jak przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powstanie obowiązku szczepień ochronnych pod rządami przepisów art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch. i § 5 r.s.o.1 w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 wymaga uwzględnienia przez organy rozpatrujące zarzut egzekucyjny oparty na braku wymagalności obowiązku wykonania szczepień ochronnych (art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a.) wpływu tej niekonstytucyjności na konieczność płynnej realizacji szczepień ochronnych w celu zabezpieczenia interesu publicznego, jakim jest zdrowie publiczne (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2023 r., sygn. akt II GSK 1709/23, CBOSA). Podkreślić należy, iż rolą przepisów r.s.o.2 było wykonanie wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 20 lutego 2025 r., II GSK 1374/24, CBOSA). Innymi słowy niekonstytucyjność rozwiązań normatywnych co do kolejnych dawek oraz terminów ich podawania nie ma końcowo wpływu na ocenę wymagalności samego obowiązku ustawowego, który ex lege, z mocy art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch. wprowadzono legalnie i w sposób odpowiadający standardom konstytucyjnym. Wymaga zatem od organów administracji publicznej stosujących prawo wyłącznie uwzględnienia zaktualizowanych (a więc już konstytucyjnych), stosownie do etapu postępowania egzekucyjnego, uregulowań w zakresie terminów i dawek szczepionek przeciwko poszczególnym chorobom zakaźnym. Nie uległ w sprawie naruszeniu również art. 134 p.p.s.a. W ramach tego zarzutu Skarżący nie określił na czym miałoby polegać wykroczenie przez Sąd I instancji poza granice sprawy w rozumieniu art. 134 § 1 p.p.s.a, względnie z jakich powodów uznał, że Sąd I instancji ograniczył się do rozpoznania sprawy badając wyłącznie zarzuty skargi.
11. Kolejne dwa zarzuty zostały konstrukcyjnie powiązane z pierwszym. Skarżący twierdzi, że skoro dawki szczepionek oraz terminy ich przyjmowania określone zostały poza katalogiem źródeł prawa powszechnie obowiązującego, doszło w jego przypadku do naruszenia "art. 5 ust. 1 pkt 1b" u.z.z.z.ch. w zw. z § 3 r.s.o., bo obowiązek szczepień wprowadzono na poziomie niższym niż rozporządzenie, a zatem miała miejsce przeszkoda braku wymagalności w dochodzeniu tego obowiązku w rozumieniu art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Po pierwsze, regulacje u.z.z. nie znają takiej jednostki redakcyjnej jak "art. 5 ust. 1 pkt 1b". Po drugie, nawet jednak jeśli chodziło o art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch. nakładający z mocy prawa obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym przez wszystkie osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, to aktualność zachowują motywy podniesione przy okazji zarzutu poprzedniego. Skoro obowiązek szczepień powstał (istniał w rozumieniu art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., nie był obowiązkiem nieistniejącym) z mocy niekwestionowanego pod względem konstytucyjności art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch., to niekonstytucyjność regulacji o terminach szczepień oraz dawkach szczepionek, które z natury rozciągłości procesu wykonywania obowiązku zmuszają administrację publiczną do uwzględniania bieżącego (a więc już konstytucyjnego, zgodnie z regulacjami r.s.o.2) stanu prawnego w celu zapewnienia ciągłości realizacji ustawowego obowiązku, zarzut skargi kasacyjnej przestaje mieć znaczenie z punktu widzenia wymagalności. Wymagalność bowiem od dnia stwierdzenia obowiązku (tj. wystawienia tytułu wykonawczego) istnieje w sposób niezakłócony, zaś realia normatywne aż do dnia wykonania tego obowiązku w całości dają organom podstawę do legalnego odkodowania treści tego obowiązku, tzn. konkretnych dat granicznych i dawki przypisanej tym terminom szczepionki przeciwko określonej chorobie zakaźnej. Nie mogło więc dojść do naruszenia art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez nieuprawnione oddalenie zarzutu, w którym Sąd I instancji nie dopatrzył się naruszenia prawa określonego w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.
12. Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. 8 ust. 1 Konwencji w zw. z art. 31 ust. 1, art. 47 i art. 68 Konstytucji RP, poprzez nieuprawnione ograniczenie prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia, pomimo tego, że ograniczenia nie spełniają przesłanek konieczności, proporcjonalności i wprowadzenia w drodze ustawy. Przepis art. 8 ust. 1 Konwencji ustanawia prawo do poszanowania życia prywatnego, mieszkania i korespondencji; regulacje konstytucyjne obejmują zaś: wolność człowieka (art. 31 ust. 1 Konstytucji RP), prawo do ochrony życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz decydowania o swoim życiu osobistym (art. 47 Konstytucji RP) i prawo do ochrony zdrowia (art. 68 Konstytucji RP). Tak sformułowany zarzut koncentruje się wyłącznie na sygnalizacji kolizji zachodzącej między interesami skarżącego, a uciążliwościami wynikającymi z ustawowego obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Zupełnie jednak nie uwzględniono tego, że art. 31 ust. 3 Konstytucji RP uprawnia organy władzy publicznej do wprowadzania ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, o ile tylko zajdzie usprawiedliwiona potrzeba wynikająca z konieczności ochrony m.in. wartości, jaką jest zdrowie publiczne. Zarzuty skargi kasacyjnej w żadnej mierze nie wskazują, czy tę granicę ingerencji w sferę zdrowia indywidualnego obywatela (choćby narażając niektóre osoby na odczyny poszczepionkowe) oraz sferę jego życia prywatnego (choćby poprzez wkroczenie administracji publicznej w życie prywatne osoby mechanizmami procedury przymusowej) w badanej sprawie przekroczono i to w sposób tak istotny, że zmuszałoby to sąd do odmowy zastosowania art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch., który stanowi wypowiedź ustawodawcy wyznaczającą granicę wspomnianej proporcjonalności.
13. Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisu "art. 33 § 1 pkt 8 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych" poprzez uznanie, że grzywna nie stanowi środka zbyt uciążliwego. Tak oznaczona jednostka redakcyjna u.z.z.z.ch. nie istnieje. Jeżeli natomiast intencją skarżącego było sformułowanie zarzutu naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. (który rzeczywiście formułuje zakaz stosowania środka egzekucyjnego zbyt uciążliwego), to i taki zarzut ocenić należy jako chybiony. Na tle badanej sprawy zastosowano środek egzekucyjny w postaci grzywny w celu przymuszenia. W przypadku obowiązków o charakterze niepieniężnym, których natura nie pozwala na wykonanie ich przez inny podmiot (a do takich należy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym) grzywna określona w art. 119 § 1 u.p.e.a. jest środkiem egzekucyjnym najmniej dotkliwym. Tuż po niej organ egzekucyjny miał do wyboru, z wiążącej go listy art. 1a pkt 12 lit. b u.p.e.a., wyłącznie przymus bezpośredni (tiret piąte), a więc środek dotkliwy w znacznie większym stopniu. W ramach zarzutu kasacyjnego nie wskazano nadto, jaki inny środek zastosowany mógłby zostać przez organ aby zarzut egzekucyjny oparty na art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. mógł okazać się zasadny.
14. Zawarty w skardze kasacyjnej wniosek dowodowy o "przeprowadzenie dowodów z badań laboratoryjnych" wskazanej szczepionki oraz badań wymienionych w skardze kasacyjnej naukowców objętych ich publikacjami, jest wnioskiem oczywiście nieusprawiedliwionym. Nie spełnił bowiem wymogów art. 106 § 3 p.p.s.a. Badania laboratoryjne nie mieszczą się w zakresie przedmiotowym dokumentu, o jakim mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. Nadto, skarżący nie wykazał w jaki sposób poglądy doktryny z zakresu medycyny mogłyby przełożyć się na wynik sprawy, której istota obejmuje zarzuty egzekucyjne określone w art. 33 § 1 pkt 1, 2 i 8 u.p.e.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł też podstaw do występowania z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 10 pkt 1 i 2 oraz art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1-3, art. 68 ust. 1-3 i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie w jakim "nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień" i rejestru powikłań oraz celowego funduszu na wsparcie finansowe, rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania oraz w zakresie w jakim Główny Inspektor Sanitarny ogłasza lub Minister Zdrowia określa Program Szczepień Ochronnych na dany rok i wykaz chorób ze wskazaniami co do szczepionek, przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Jak wykazywano to już wcześniej, przedmiot badanej sprawy (a tym samym treść rozstrzygnięcia) w żadnym względzie nie jest powiązany z zasadnością ustawowego wprowadzenia obowiązku szczepień ochronnych. Nie było też podstaw aby zwracać się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię art. 8 ust. 1 Konwencji, w celu "ustalenia czy system szczepień ochronnych nie przewidujący świadczeń odszkodowawczych dla dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia tego przepisu". Przedmiotem rozstrzygnięcia Ministra Zdrowia była wyłącznie kwestia rozpatrzenia enumeratywnie wskazanych zarzutów egzekucyjnych; żadna z podstaw zarzutów zastosowanych przez Wojewodę Kujawsko-Pomorskiego, a następnie Ministra Zdrowia nie nawiązywała nawet do sfery odpowiedzialności odszkodowawczej organów władzy publicznej w dziedzinie realizacji obowiązku szczepień ochronnych.
15. Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.