Wyrok NSA z dnia 08 stycznia 2026, sygn. II GSK 2319/25

W konkluzji NSA stwierdził, że samo posiadanie statusu wspólnika spółki komandytowej, odzwierciedlone poprzez stosowny wpis w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, nie stanowi podstawy do stwierdzenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, jeśli będzie to działalność rolnicza. W związku z tym, według NSA, Sąd I instancji zasadnie zarzucił organowi naruszenie prawa procesowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.) i nakazał badanie rodzaju prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, ponieważ ustalenie tej okoliczności ma przesądzające znaczenie w niniejszej sprawie.

Ponownie rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 czerwca 2025 r., sygn. akt VI SA/Wa 3978/24, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję w części, tj. co do jej punktu pierwszego i orzekł o kosztach postępowania.

Sąd I instancji podał, że zgodnie z treścią art. 190 p.p.s.a., związany był wydanym w sprawie wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 października 2024 r., sygn. akt II GSK 1047/24. W wyroku tym przesądzono zaś, że w świetle art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, warunkiem istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego jest prowadzenie przez spółkę komandytową pozarolniczej działalności gospodarczej, a więc przepis ten wyklucza objecie obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego podmiot prowadzący działalność rolniczą, a przepis art. 82 ust. 5 pkt 3 tej ustawy nie zmienia tego stanu rzeczy. Błędna wykładnia przez organ przepisów prawa materialnego skutkowała naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niedokonanie ustaleń dotyczących rodzaju prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej.

Prezes NFZ wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Organ administracji zarzucił WSA w Warszawie naruszenie:

1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj::

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez uchylenie pkt 1 zaskarżonej decyzji, ze względu na stwierdzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie naruszenia przez organ przepisów postępowania z uwagi na pominięcie i nieustalenie w postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności faktycznych, dotyczących rodzaju działalności gospodarczej prowadzonej przez spółkę, w której skarżący jest wspólnikiem, podczas gdy zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez uchylenie w części zaskarżonej decyzji, z uwagi na stwierdzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego i procesowego, podczas gdy zaskarżona decyzja nie narusza prawa;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 4 i art. 13 pkt 4b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, polegającą na błędnym stwierdzeniu, że warunkiem koniecznym obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego w przypadku wspólnika spółki komandytowej, jest prowadzenie przez spółkę komandytową, w której skarżący jest wspólnikiem działalności pozarolniczej, podczas gdy:

a) przepisy stanowią wprost, iż osobą prowadzącą działalność pozarolniczą jest osoba, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i nie wprowadzają w tym zakresie rozróżnienia co do rodzaju prowadzonej działalności;

b) wspólnicy spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej, są dla celów ubezpieczenia zdrowotnego traktowani jako osoby prowadzące działalność pozarolniczą, a ustawodawca nie przewidział dodatkowych, innych wymogów, jak np. rodzaj prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej,

c) zarówno art. 9 ust. 6 jak i art. 13 ust. 4b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie wprowadzają rozróżnienia co do tego, że ubezpieczeniu podlegają tylko wspólnicy spółek prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, a wynika z nich wprost, że ubezpieczeniem objęci są wspólnicy wszystkich spółek jawnych, partnerskich, komandytowych oraz komplementariusze w spółce komandytowo-akcyjnej, od dnia wpisania spółki do KRS albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce do dnia wykreślenia spółki z KRS albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce,

d) za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m. in. wspólnika spółki komandytowej niezależnie od samego faktu prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę, a obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wynika z samego statusu osoby jako wspólnika spółki i trwa od dnia uzyskania tego statusu do dnia jego utarty, jest także niezależny od prowadzenia działalności, rodzaju tej działalności i uzyskiwanych przychodów.

Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie od skarżącego na jego rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie zasadności sformułowanych w niej zarzutów.

P. S. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od Prezesa NFZ na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

Zaskarżony skargą kasacyjną wyrok, co pomija organ wnoszący ten środek odwoławczy, został wydany na skutek uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 10 października 2024 r. sygn. akt II GSK 1047/24 wyroku WSA w Warszawie z 13 grudnia 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 5085/23. W wyroku tym sąd kasacyjny stwierdził, że WSA orzekł ponad przedmiot zaskarżenia i na tej tylko podstawie uwzględnił skargę kasacyjną. Odnosząc się do pozostałych zarzutów, uznał je za nieuzasadnione i wywiódł, że warunkiem koniecznym obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego jest prowadzenie przez spółkę komandytową pozarolniczej działalności gospodarczej. NSA stwierdził, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wynika z mocy prawa, z samego statusu osoby jako wspólnika spółki, ale dotyczy to jedynie przypadków, gdy spółka prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, nie dotyczy natomiast wspólników spółek prowadzących działalność rolniczą. Wobec powyższego, w ocenie NSA, Sąd I Instancji prawidłowo stwierdził, ze Prezes NFZ skupiając się w sposób nieuzasadniony jedynie na przesłance posiadania przez skarżącego statusu wspólnika w spółkach komandytowych, nie poczynił dostatecznych ustaleń faktycznych na okoliczność rodzaju (charakteru) działalności prowadzonej przez te spółki, nieprawidłowo przyjmując, że podnoszone przez stronę twierdzenia na temat tego, że spółki nie prowadziły i nie prowadzą działalności pozarolniczej, a jedynie działalność rolniczą, nie mają znaczenia dla wyniku postępowania.

Zgodnie z treścią art. 190 p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Z powyższego przepisu wyraźnie wynika, że stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z 10 października 2024 r. co do tego, że wspólnicy spółki komandytowej prowadzącej działalność rolniczą nie są objęci obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, a w konsekwencji, że w takiej sprawie jak rozpatrywana obowiązkiem Prezesa NFZ jest poczynienie ustaleń na okoliczność rodzaju działalności prowadzonej przez spółkę (pozarolniczej/rolniczej), jest wiążące dla składu orzekającego NSA, rozpatrującego niniejszą skargę kasacyjną. NSA w tej sprawie musi więc przyjąć, że organ w ponownie prowadzonym postępowaniu miał obowiązek dokonać ustaleń co do charakteru prowadzonej przez spółki komandytowe działalności gospodarczej.

W ocenie sądu kasacyjnego, w zaskarżonym wyroku Sąd I instancji, zgodnie z art. 190 p.p.s.a., dał wyraz związaniu oceną prawną, przytaczając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z 10 października 2024 r., sygn. akt II GSK 1047/24 i w całości go akceptując. W rezultacie WSA w Warszawie wydał w tej sprawie wyrok uwzględniający wykładnię prawa zawartą w tym wyroku.

Skarga kasacyjna wyraża sprzeciw wobec stanowiska NSA zajętego w wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z 10 października 2024 r. i wobec tego narusza określony w art. 190 zdanie drugie p.p.s.a. zakaz oparcia skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W literaturze przedmiotu i w orzecznictwie utrwalone jest takie rozumienie art. 190 p.p.s.a., zgodnie z którym wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i procesowe, w tym co do zakresu ustaleń koniecznych w sprawie z punktu widzenia norm przepisów prawa materialnego (por. B. Gruszczyński w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Zakamycze 2006, wydanie II, s. 450, wyroki NSA z: 20 czerwca 2024 r., sygn. akt II FSK 268/24, z 16 września 2025 r., sygn. akt II GSK 1026/25 i z 25 września 2024 r., sygn. akt III OSK 2889/22, z 8 października 2025 r., sygn. akt I GSK 1725/22).

Skarga kasacyjna wniesiona od orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy, zgodnie z wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA, oparta na podstawach sprzecznych z tą wykładnią podlega oddaleniu, jako że podstawa skargi kasacyjnej nie jest usprawiedliwiona (por. wyroki NSA z 18 czerwca 2013 r. sygn. akt I GSK 842/12, z 27 sierpnia 2013 r. sygn. akt II GSK 598/12, z 15 lutego 2017 r. sygn. akt II GSK 5645/16 i z 12 czerwca 2025 r. sygn. akt III FSK 1464/24).

Sad I instancji może odstąpić od zawartej w orzeczeniu NSA wykładni prawa i rozpoznać sprawę w granicach określonych w art. 134 § 1 p.p.s.a. jeżeli stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny lub po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieni się stan prawny (por. np. wyroki NSA z: 5 listopada 2010 r. sygn. akt II GSK 861/09, z 12 grudnia 2018 r. sygn. akt II GSK 1748/18, z 30 stycznia 2019 r. sygn. akt II GSK 1967/18 i z 4 listopada 2025 r. sygn. akt II OSK 1209/24). Takie okoliczności w sprawie nie występują.

Z uwagi na zasadę związania wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA, nie mogły tym samym odnieść zamierzonego skutku zarzuty skargi kasacyjnej, dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji wskazanych w tej skardze art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez uchylenie pkt 1 zaskarżonej decyzji, ze względu na stwierdzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie naruszenia przez organ przepisów postępowania poprzez niepoczynienie ustaleń na okoliczność rodzaju działalności gospodarczej prowadzonej przez spółki komandytowe, jak i naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 4 i art. 13 pkt 4b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez błędne przyjęcie, że warunkiem koniecznym istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego w przypadku wspólnika spółki komandytowej, jest prowadzenie przez spółkę działalności pozarolniczej.

Nie jest również uzasadniony zarzut, w którym organ wnoszący skargę kasacyjną zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., ponieważ przepisy te są tzw. przepisami wynikowymi, które regulują sposób rozstrzygnięcia sprawy, co oznacza, że ich naruszenie jest zawsze następstwem naruszenia przez Sąd I instancji innych przepisów i które tym samym nie mogą stanowić samoistnej podstawy skargi kasacyjnej (por. np. wyroki NSA z: 19 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2077/10; 26 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1925/12; 17 września 2014 r. sygn. akt II FSK 2458/12, 20 listopada 2025 r. sygn. akt II GSK 1187/22, 17 grudnia 2025 r. sygn. akt II GSK 1073/22)

Z tych wszystkich względów zaskarżony wyrok nie narusza prawa i dlatego NSA na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 tej ustawy w zw. z w. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964). Zasądzona na rzecz skarżącego kwota (240) stanowi wynagrodzenie adwokata (który reprezentował skarżącego w postępowaniu przed Sądem I instancji) za sporządzenie odpowiedzi na skargę kasacyjną w terminie 14 dni od dnia doręczenia mu odpisu tego środka odwoławczego.