Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (Sąd I instancji, WSA) wyrokiem z 28 maja 2024 r., sygn. akt III SA/Gd 742/23, oddalił skargę wniesioną przez A. B. (skarżący, strona) na decyzję na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 16 października 2023 r., nr 2201-IOA.4246.18.2023.5 w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej posiadaczowi samoistnemu lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier.
Sąd I instancji orzekał w następujących okolicznościach sprawy:
Decyzją z dnia 12 lipca 2023 r., nr 328000-COP.4246.56.2023.10 Naczelnik Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni nałożył na A. B. karę pieniężną w wysokości 400.000 zł jako posiadacza zależnego lokalu położonego przy [...] w G., w którym 22 lutego 2019 r. znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier (BLACK HORSE NR 14720, BLACK HORSE, ADMIRAL HOT SPOT PLATIN NR 514655, APOLLO GAMES) i w których prowadzona była działalność handlowa i gastronomiczna.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, iż w lokalu w G. przy [...] ujawniono automaty do gier (ich status potwierdza przeprowadzony eksperyment), na których urządzane były gry w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych. Z przeprowadzonego postępowania wynika, iż urządzający gry nie posiadał w dniu kontroli koncesji na prowadzenia kasyna gry, ani także zezwolenia na urządzanie gier na automatach, czy też poświadczenia rejestracji przedmiotowych automatów. W lokalu prowadzona była działalność handlowa (sklep monopolowy) i gastronomiczna (bar kebab). Zatem, w oparciu o art. 89 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 165 ze zm., dalej: u.g.h.), na A. B., posiadacza samoistnego lokalu, w którym znajdowały się 22 lutego 2019 r. cztery niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona była działalność gastronomiczna oraz handlowa, winna zostać nałożona kara pieniężna w wysokości 100.000 zł od każdego automatu.
Decyzją z dnia 16 października 2023 r. nr 2201-IOA.4246.18.2023.5 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, po rozpoznaniu wniesionego przez skarżącego odwołania, utrzymał w mocy powyższą decyzję Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni.
Oddalając powołanym na wstępie wyrokiem skargę wniesioną przez A. B. na powyższa decyzję, Sąd I instancji wskazał w uzasadnieniu, że w sprawie konieczne było przeprowadzenie kontroli prawidłowości wykładni oraz zastosowania przez organy administracji publicznej art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h., zgodnie z którym karze pieniężnej podlega posiadacz samoistny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa, o ile lokal nie jest przedmiotem posiadania zależnego. Wysokość kar pieniężnych unormowana jest w art. 89 ust. 4 u.g.h., który przewiduje, że wysokość ta w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 4, wynosi 100 tys. zł od każdego automatu. Przepis ten jako przepis prawa materialnego, wyznaczał i determinował przedmiot postępowania (przedmiot sprawy), a w konsekwencji również zakres postępowania wyjaśniającego w sprawie i koniecznych do przeprowadzenia w nim ustaleń oraz dowodów.
Sąd I instancji stwierdził, że zebranego materiału dowodowego (planu sytuacyjnego lokalu zawartego w protokole kontroli, umowy najmu, zeznań świadków) wynika, że skarżący był posiadaczem samoistnym lokalu w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. Skarżący nie utracił tego statusu wraz z wynajęciem części lokalu (6 m²) spółce PTAK Sp. z o.o. Wynajem części lokalu spółce PTAK nie spowodował bowiem, że pomieszczenie to stało się samodzielnym lokalem. Szkic sytuacyjny sporządzony w dniu kontroli wskazuje, iż przedmiotowe pomieszczenie, w którym znajdowały się automaty go gry położone było w tylnej części lokalu, w którym skarżący prowadził swoją działalność handlową (sklep) i gastronomiczną (bar). Aby dostać się do tego pomieszczenia trzeba było przejść z części sklepowej do części barowej a następnie udać się na zaplecze. Wynajęte pomieszczenie, zgodnie ze szkicem, miało jedynie dwoje drzwi, łączące je z zapleczem i barem skarżącego. Twierdzenia skarżącego, że do pomieszczenia, w którym znajdowały się automaty do gry, można było dostać się poprzez odrębne wejście w postaci drzwi zewnętrznych, nie zmienia charakteru tego pomieszczenia jako części składowej całego lokalu. Według zeznań I. R. (sprzedawcy w sklepie [...] znajdującego się w lokalu przy [...] w G.) automaty stały "(...) w jednym z pomieszczeń magazynowych. Z pomieszczenia tego można przejść do innych pomieszczeń magazynowych, gdzie stoją towary spożywcze oraz skrzynki z piwem". Zeznania te wskazują, że pomieszczenie to pozostawało częścią składową całego lokalu, bowiem do pomieszczenia, w którym znajdowały się automaty do gier był swobodny dostęp od wewnątrz lokalu. Zatem, w ocenie Sądu I instancji, wynajęcie części powierzchni lokalu nie spowodowało, że ta część stała się samodzielnym "lokalem", który mógł być oddany w posiadanie zależne w rozumieniu art. 89 § 1 pkt 4 u.g.h. Zawarcie umowy najmu nie spowodowało w tej sprawie utraty przez skarżącego posiadania samoistnego lokalu. Nie została zatem spełniona ustawowa przesłanka oddania lokalu w posiadanie zależne, zwalniająca posiadacza samoistnego od sankcji, przewidzianej w art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. WSA wskazał, że podziela i przyjmuje za własny jednolicie wyrażany w orzecznictwie sądowym pogląd, że "lokal", o jakim mowa w art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. nie traci charakteru wyodrębnionego fizycznie miejsca, w którym prowadzona jest działalność gospodarcza w sytuacji, gdy korzystając z zasady swobody umów posiadacz lokalu udostępni (wynajmie) fragment jego powierzchni innej osobie do używania (por. wyroki NSA z dnia 3 grudnia 2020 r. sygn. akt II GSK 995/20 i sygn. akt II GSK 749/20).
Sąd I instancji jako bezzasadny ocenił podniesiony w skardze zarzut naruszenia przez organ art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 w zw. z art. 235, art. 229, art. 200a § 1-3 o.p. w zw. z art. 91 u.g.h. poprzez zaniechanie podjęcia przez organ odwoławczy wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, w tym zebrania całego materiału dowodowego, co w konsekwencji skutkowało błędnym uznaniem, że skarżący był posiadaczem samoistnym lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier. Stwierdził, że okoliczność istotna dla rozpoznania sprawy, a mianowicie status skarżącego jako posiadacza samoistnego lokalu została przez organ prawidłowo ustalona w oparciu o materiał dowodowy. Materiał ten nie został skutecznie przez skarżącego zakwestionowany.
Za niezasadny Sąd uznał także podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 188, art. 197 § 1, art. 198 § 1, art. 199 w zw. z art. 235, art. 229 oraz art. 200a § 1-3 o.p. w zw. z art. 91 u.g.h., poprzez oddalenie wszystkich wniosków dowodowych skarżącego oraz zarzut naruszenia art. 120, art. 121 § 1, art. 123, art. 190 § 1 i 2, art. 192 w zw. z art. 235 o.p. w zw. z art. 91 u.g.h., poprzez całkowite pozbawienie skarżącego ustawowego prawa udziału w przeprowadzaniu dowodów, w tym zadawania pytań świadkom. Stwierdził, że z przedstawionych akt administracyjnych niewątpliwie wynika, że skarżący miał możliwość przedstawić przed organami swoje stanowisko co do zabranego materiału dowodowego. Z art. 180 § 1 i art. 181 o.p. nie wynika prawny nakaz, aby w toku postępowania koniecznym było powtórzenie przesłuchania świadka czy podejrzanego, który zeznawał w innym postępowaniu, jeżeli zeznania te są wystarczające dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Natomiast powtórzenie w postępowaniu dowodu z przesłuchania świadka, uprzednio przesłuchanego w innym postępowaniu (dla zrealizowania zasady czynnego udziału strony w tym przesłuchaniu z art. 123 § 1 o.p.), uzasadnione jest tylko wówczas, gdy strona wskaże na konkretne, istotne okoliczności faktyczne, niezbędne do wyjaśnienia sprzeczności w tych zeznaniach w porównaniu z dotychczasowym zebranym materiałem dowodowym (zob. wyrok NSA z dnia 27 października 2021 r. sygn. akt I FSK 213/18). Sytuacja taka nie wystąpiła w niniejszej sprawie.
WSA zaznaczył, że dokonanie ustaleń dotyczących posiadania lokalu było możliwe na podstawie dowodów zebranych w toku postępowania pierwszoinstancyjnego. Podkreślił przy tym, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2021 r. sygn. akt I FSK 55/18, że w świetle art. 180 i art. 181 o.p., w postępowaniu obowiązuje otwarty katalog dowodów oraz zasada równorzędności dowodów. Z reguł tych wynika natomiast niedopuszczalność różnicowania wartości dowodowej poszczególnych środków dowodowych z uwagi na określone kryteria czy też wyłączenie możliwości stosowania formalnej teorii dowodów (tj. uznawania, że dana okoliczność może zostać udowodniona przy pomocy konkretnych rodzajów dowodów). Konsekwencją ww. zasad jest także brak możliwości uznania - tak jak chce skarżący - że dowody zgromadzone bezpośrednio w postępowaniu prowadzonym w danej sprawie mają większą moc dowodową, niż dowody pochodzące z innych postępowań. Podnoszony przez skarżącego zarzut zaniechania ponownego przesłuchania świadka – I. R. nie jest zatem uzasadniony. Skarżący nie wskazał na żadne konkretne powody uzasadniające podjęcie takiego środka. Podobnie, jak w przypadku swoich wyjaśnień. Analiza akt sprawy wskazuje, że wszystkie mające znaczenia dla wyniku sprawy okoliczności wynikającą z włączonych do akt sprawy protokołów zeznań, w tym skarżącego.
Sąd I instancji wskazał, że w wyniku przeprowadzonego eksperymentu organ prawidłowo ustalił, że gry na czterech automatach (BLACK HORSE NR 14720, BLACK HORSE, ADMIRAL HOT SPOT PLATIN NR 514655, APOLLO GAMES) wypełniały definicję gier na automatach w rozumieniu przepisu art. 2 ust. 3 u.g.h., tj. były grami na urządzeniu elektronicznym (komputerowym) o wygrane rzeczowe, zawierającymi element losowości. Stanowisko organu, że do zidentyfikowania charakteru ujawnionych w wyniku kontroli automatów do gier wystarczające było oparcie się na tych dowodach, które zostały w sprawie zgromadzone, nie budzi wątpliwości. Z oględzin i doświadczeń, z których wnioski znalazły swoje odzwierciedlenie w sporządzonym protokole kontroli wynika chociażby, że gra na automatach, których legalność została przez organ zakwestionowana, miała charakter komercyjny - udział w grze jest odpłatny, gracz gra o nagrodzę pieniężną. Z dokonanych ustaleń wynika również, że przebieg gry ma charakter losowy, gdyż uzyskiwane wyniki gry są nieprzewidywalne i niezależne od woli i zręczności grającego. Naciskając przycisk "start" gracz powodował obracanie się wirtualnych bębnów, symbole graficzne stawały się dla gracza nierozróżnialne a bębny zatrzymywały się samoczynnie. Symbole rozmyte w trakcie ruchu bębnów, stawały się widoczne dopiero po zatrzymaniu bębnów. Gracz inicjując ruch bębnów nie miał wpływu w pożądany sposób na wynik gry, o odpowiedniej konfiguracji bębnów i symboli decyduje bowiem mechanizm automatu a nie działanie gracza. Okoliczność tę potwierdzają protokół z przeprowadzonej 22 lutego 2019 r. kontroli oraz protokół z oględzin automatów z 22 lutego 2019 r.