WSA zauważył, że Skarżący nie poddał córki żadnym obowiązkowym szczepieniom ochronnym, pomimo urodzenia [...] r. W tym okresie dziecko powinno być zaszczepione na wymienione w tytule wykonawczym choroby zakaźne. Z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy nie wynika, aby Strona przedstawiła w toku postępowania dowody wskazujące na odroczenie przez lekarza terminu obowiązkowego szczepienia ochronnego. Skarżący nie przedstawił dokumentu opatrzonego podpisem lekarza pediatry lub lekarza specjalisty, który wskazywałby na istnienie przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych i konieczność odroczenia wykonania obowiązku. Z powyższego jednoznacznie wynika zatem, że z pełną świadomością uchyla się on od poddania małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Nie zmienia tego brak formalnego oświadczenia o odmowie szczepień. W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie ulega wątpliwości, że obowiązek ten istnieje i jest wymagalny, a nie został wykonany do dnia wniesienia skargi.
7. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Skarżący zaskarżając ww. wyrok w całości i wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Administracyjnego w Białymstoku, uchylenie zaskarżonego postanowienia Organu II instancji z dnia 13 listopada 2024 r. oraz poprzedzającego je postanowienia Organu I instancji z 23 sierpnia 2024 r., zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Skarżący zarzucił:
I. naruszenie przepisów postępowania majce istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i oddalenie skargi, podczas gdy przy orzekaniu przez WSA na mocy art. 134 p.p.s.a. w granicach sprawy, bez związania zarzutami skargi istniały podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia jako wydanego z rażącym naruszeniem przepisów prawa materialnego, o których mowa poniżej;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 87 w zw. z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 17 ust 11 ustawy oraz w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez dokonanie ich błędnej wykładni i zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, że na obywateli można nakładać obowiązek zaszczepienia dziecka określona ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo że akt o nazwie "komunikat" nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, a właściwym źródłem prawa powinno być rozporządzenie Ministra Zdrowia;
III. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 5 ust. 1b w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez dokonanie ich błędnej wykładni i uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny, podczas gdy akt na podstawie, którego nałożono obowiązek szczepień i wydano tytuł wykonawczy nie stanowił aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym, a dodatkowo małoletnia jest dzieckiem, co do którego zachodzi uzasadniona obawa wystąpienia Niepożądanego Odczynu Poszczepiennego bowiem zdiagnozowano u niej liczne alergie oraz mutację genu [...], co ma istotny wpływ na czasokres usuwania toksyn z organizmu dziewczynki; dodatkowo co niezwykle istotne z zaświadczenia lekarskiego z 4 sierpnia 2025 r. wystawionego przez pediatrę [...] wynika, iż małoletnia wymaga pełnej diagnostyki neurologicznej; dziewczynka jest obciążona genetycznie, bowiem w rodzinie matki i ojca, aż [...], w tym jedno z rozpoznaniem NOP, a zatem zasadne jest odroczenie szczepień ochronnych do odwołania;
IV. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a poprzez dokonanie błędnej wykładni i uznanie, ze szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, podczas gdy dokładna analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z uwzględnieniem treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r, wydanego w sprawie o sygn. SK 81/19 jednoznacznie prowadzić powinna do wniosku, że nałożony na Stronę obowiązek szczepień dziecka nie zawiera odpowiedniej podstawy prawnej, a zatem nie powinien podlegać wykonaniu, a dodatkowo stan zdrowia małoletniej i obciążenie genetyczne wymaga odroczenia szczepień ochronnych do odwołania;
V. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolność w zw. z art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującemu Skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia, mimo iż wprowadzone ograniczenia nie spieniają przesłanek konieczności, proporcjonalności i wprowadzenia w drodze ustawy.
8. Organ II instancji nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
9. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Podstaw nieważnościowych, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że zakres kontroli instancyjnej wyznacza wyłącznie autor skargi kasacyjnej, a Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny domyślać się ani uzupełniać jego argumentacji.
Skarżący posłużył się w petitum skargi kasacyjnej oznaczeniami niedostatecznie precyzyjnymi (np. "art. 5 ust. 1b" zamiast art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.ch.z., "art. 33 § 1 pkt. 2" zamiast art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.), z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika jednak jednoznacznie, które przepisy Skarżący miał na myśli, co pozwoliło Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na odtworzenie rzeczywistej treści zarzutów i ich merytoryczne rozpoznanie (por. uchwała NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09).
10. Zarzut oznaczony w petitum jako naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. odwołuje się do przepisu wynikowego, który sam przez się nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, ponieważ określa jedynie sposób rozstrzygnięcia sprawy przez sąd pierwszej instancji. Skarżący powiązał go jednak poprzez odesłanie do art. 134 p.p.s.a. i dalej do zarzutów naruszenia prawa materialnego, ze wskazaniem konkretnych przepisów, których naruszenie miało uzasadniać uchylenie zaskarżonego postanowienia. Tak sformułowany zarzut jest zatem dopuszczalny, jego zasadność zależy jednak wprost od zasadności zarzutów materialnoprawnych, do których się odwołuje. Z tego względu zarzuty II-IV petitum skargi kasacyjnej, jako ze sobą komplementarne, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał łącznie.
11. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy obowiązek poddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym istniał i był wymagalny w dacie wystawienia tytułu wykonawczego, mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 (Dz. U. z 2023 r. poz. 909).
Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku stwierdził, że art. 17 ust. 11 u.z.ch.z. w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych oraz liczba dawek poszczególnych szczepień określone są w Programie Szczepień Ochronnych ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP. Trybunał wyraźnie jednak zastrzegł, że stanowisko to nie odnosi się do zgodności z Konstytucją samego obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, lecz wyłącznie do mechanizmu konkretyzacji terminu wymagalności i liczby dawek w akcie nieposiadającym charakteru powszechnie obowiązującego. Z uwagi na konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych, jako wartości chronionej konstytucyjnie na podstawie art. 68 ust. 1 i 4 Konstytucji RP, Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów o sześć miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku, tj. do 12 listopada 2023 r.
Zawarcie klauzuli odraczającej ma charakter wyjątkowy w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, oznacza to jednak, że do dnia utraty mocy obowiązującej zakwestionowany mechanizm nadal podlegał stosowaniu przez organy i sądy, a odmowa jego zastosowania w okresie odroczenia byłaby co do zasady niedopuszczalna (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 czerwca 2019 r., sygn. akt III CZP 5/19). Tytuł wykonawczy w niniejszej sprawie został wystawiony 30 maja 2023 r., a więc przed upływem terminu odroczenia, co oznacza, że w dacie jego wystawienia obowiązywał jeszcze i podlegał zastosowaniu stan prawny obejmujący rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2011 r. w związku z komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego. Skarżący, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, pomija tę okoliczność, mimo że stan faktyczny sprawy jednoznacznie sytuuje datę wystawienia tytułu wykonawczego przed terminem utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów.
12. Niezależnie od powyższego podkreślić trzeba, że sam obowiązek poddania małoletniego szczepieniom ochronnym wynika bezpośrednio z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 5 ust. 2 u.z.ch.z. oraz z art. 17 ust. 1 u.z.ch.z., a więc z przepisów rangi ustawowej, których konstytucyjności Trybunał w wyroku SK 81/19 nie zakwestionował. Wymagalność tego obowiązku aktualizuje się z chwilą osiągnięcia przez dziecko wieku wskazanego w rozporządzeniu wykonawczym, niezależnie od treści komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, który, jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, ma jedynie charakter technicznej wytycznej kierowanej do lekarzy. Zarzuty naruszenia art. 87 w związku z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 17 ust. 10 u.z.ch.z. w związku z § 3 rozporządzenia z 2023 r., jak również powiązany z nimi zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., należało zatem uznać za nieusprawiedliwione.
13. Za nietrafny należało również uznać zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. Brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, brak indywidualnego kalendarza szczepień czy brak formalnego zaświadczenia z badania kwalifikacyjnego dotyczą sposobu wykonania obowiązku szczepienia, nie zaś jego treści lub wymagalności (por. wyroki NSA z 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17 i II OSK 43/18, oraz z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19). Ocena, czy stan zdrowia małoletniego pacjenta pozwala na jego zaszczepienie, należy wyłącznie do lekarza przeprowadzającego badanie kwalifikacyjne, a nie do organu administracji ani do sądu administracyjnego, który nie dysponuje w tym zakresie ani kompetencją, ani wiedzą specjalistyczną.
14. W tym kontekście Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku Skarżącego o dopuszczenie dowodu z zaświadczenia lekarskiego z 4 sierpnia 2025 r. oraz wyników badań z maja 2025 r. Postępowanie kasacyjne nie jest postępowaniem dowodowym co do stanu faktycznego sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku (art. 183 § 1 p.p.s.a.), a dokumenty złożone dopiero na etapie postępowania kasacyjnego, dotyczące okoliczności nieprzedstawionych organom ani Sądowi pierwszej instancji, nie mogą być przedmiotem oceny w tym postępowaniu. Niezależnie od tego, gdyby nawet przyjąć dopuszczalność takiego wniosku, dokumenty te, jako dotyczące istnienia ewentualnych przeciwwskazań zdrowotnych do szczepienia, podlegają ocenie wyłącznie w toku lekarskiego badania kwalifikacyjnego poprzedzającego szczepienie (art. 17 ust. 2 u.z.ch.z.), nie zaś w postępowaniu egzekucyjnym czy sądowoadministracyjnym dotyczącym wymagalności obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego. Jeżeli Skarżący uważa, że u córki występują przeciwwskazania do szczepienia, powinien przedstawić stosowną dokumentację lekarzowi przeprowadzającemu badanie kwalifikacyjne, co pozostaje otwarte na etapie wykonywania obowiązku szczepienia, a nie stanowi przesłanki wyłączającej dopuszczalność egzekucji administracyjnej wszczętej z powodu dotychczasowego zaniechania tego obowiązku.
15. Nieusprawiedliwiony jest wreszcie zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w związku z art. 31 ust. 1 w związku z art. 47 w związku z art. 68 Konstytucji RP. Wielka Izba Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w wyroku z 8 kwietnia 2021 r. w sprawie Vavřička i inni przeciwko Republice Czeskiej (skarga nr 47621/13) wskazała, że obowiązek szczepienia stanowi wprawdzie ingerencję w prawo do poszanowania życia prywatnego chronione art. 8 Konwencji, jednak ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, ochronę zdrowia publicznego oraz ochronę praw osób, które z przyczyn medycznych nie mogą zostać zaszczepione. Wprowadzone w polskim porządku prawnym ograniczenie spełnia przesłanki określone w art. 8 ust. 2 Konwencji, jest bowiem przewidziane ustawą i konieczne w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia. Stanowisko to Naczelny Sąd Administracyjny podziela i konsekwentnie stosuje w swoim orzecznictwie (por. m.in. wyroki NSA z 8 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 500/20, z 2 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 443/20, z 30 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 719/20, z 17 kwietnia 2023 r., sygn. akt II OSK 2427/20, oraz z 27 kwietnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1433/20 i II OSK 1595/20).
16. Wobec bezzasadności wszystkich podniesionych zarzutów, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, której efektem było oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.
17. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Przywołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych pochodzą z bazy dostępnej pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl