Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że skarżąca składając skargę kasacyjną oświadczyła, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie, a Prezes NFZ nie zajął stanowiska co do tego wniosku, Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 182 § 3 p.p.s.a., rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.
W świetle art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także jako: NSA) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowego, jak również nie stwierdzono przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a.
Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia Sądu I instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego konkretyzacji przez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.
Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok, którym Sąd I instancji oddalił skargę spółki na decyzję Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2023 r. w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego zainteresowanego z tytułu pobierania stypendium sportowego przyznanego przez spółkę.
Wniesiona przez spółkę od powyższego wyroku skarga kasacyjna została oparta tylko na podstawie naruszenia prawa materialnego (z art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), w ramach której sformułowano dwa zarzuty: błędnej wykładni art. 66 ust. 1 pkt 20 i 23, oraz art. 66 ust. 2 u.ś.o.z. oraz niezastosowania art. 73 pkt 4 u.ś.o.z. Nie został natomiast zakwestionowany stan faktyczny sprawy, ustalony przez organ, a zaakceptowany przez Sąd I instancji.
W niniejszej sprawie spór sprowadza się do zagadnienia objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego osoby pobierającej stypendium sportowe po ukończeniu 15 roku życia, niepodlegającej obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu i nie objętej ubezpieczeniem zdrowotnym jako członek rodziny.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnia wskazanych w petitum skargi kasacyjnej przepisów dokonana przez Sąd I instancji, jak i organy w rozpoznawanej sprawie była prawidłowa, co oznacza, iż w spornym okresie zainteresowany jako stypendysta sportowy podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wynika to wprost z wykładni językowej i systemowej art. 66 u.ś.o.z.. W ustępie 1 tego przepisu określono katalog osób podlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, wśród których wymieniono:
- studentów i doktorantów niepodlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, z wyłączeniem osób, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 1 (pkt 20);
- osoby pobierające stypendium sportowe po ukończeniu 15. roku życia niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu (pkt 23).
W ustępie 2 tego przepisu określono natomiast zwolnienie podmiotowe z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, stanowiąc, iż status członka rodziny osoby ubezpieczonej zwalnia z tego obowiązku osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 17-20, 26-28, 30 i 33. Należy zauważyć, że wśród osób, które z tytułu posiadania statusu członka rodziny osoby ubezpieczonej są zwolnione z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego wymieniono studentów i doktorantów niepodlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 20 u.ś.o.z.), jednakże nie wymieniono osób pobierających stypendium sportowe po ukończeniu 15. roku życia niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 23 u.ś.o.z.). W katalogu osób wymienionych w art. 66 ust. 2 u.ś.o.z., które są zwolnione z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z powodu posiadania statusu członka rodziny osoby ubezpieczonej, bądź statusu członka rodziny będącego osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej nie ma osoby, która pobiera stypendium sportowe. Zatem powyższe zwolnienie z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego studentów nie dotyczy osób pobierających stypendium sportowe (podobnie: wyrok NSA z dnia 27 maja 2015 r., sygn. akt II GSK 913/14, ten i kolejne orzeczenia przywołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej CBOSA).
Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podkreśla, że podobnie jak zwolnienia podatkowe są uznawane jako odstępstwo (wyjątek) od zasady powszechności i równości opodatkowania, również norma ustanawiająca zwolnienie z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego (jako norma wyjątkowa) nie może być interpretowana rozszerzająco, lecz zgodnie z dyrektywą exceptiones non sunt extendendae. Przepis art. 66 ust. 2 u.ś.o.z. ustanawiający zwolnienie z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego nie może więc być interpretowany rozszerzająco poprzez objęcie tym zwolnieniem osób pobierających stypendium sportowe, niepodlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu.
Ustawa o świadczeniach, w odniesieniu do osób pobierających stypendium sportowe określa także termin powstania i wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, a także obowiązki płatnika w tym zakresie. W myśl art. 73 pkt 6 u.ś.o.z. obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa wart. 66 ust. 1 pkt 23, powstaje z dniem przyznania stypendium, a wygasa z dniem utraty prawa do jego pobierania. Za osobę pobierającą stypendium sportowe składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza podmiot wypłacający stypendium (art. 85 ust. 13 u.ś.o.z.).
Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy potwierdzić ustalenia Sądu I instancji w zakresie oceny posiadania przez zainteresowanego statusu studenta. Z akt sprawy wynika, że zainteresowany był studentem Akademii [...] w okresie od 1 listopada 2012 r. do 31 marca 2013 r. i nie był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako student przez uczelnię, a także nie był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny.
Spółka zawarła w dniu 25 maja 2012 r. z zainteresowanym umowę stypendialną, na mocy której przyznano mu stypendium sportowe na okres od 1 listopada 2012 r. do 31 marca 2013 r. Z tytułu pobierania stypendium sportowego zainteresowany był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 1 sierpnia 2012 r. do 31 października 2012 r. Wyrejestrowanie z ubezpieczenia nastąpiło dnia 1 listopada 2012 r. Zainteresowany więc w spornym okresie (od 1 listopada 2012 r. do 31 marca 2013 r.) posiadał status studenta, jednakże jako student nie został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego.
Sąd I instancji słusznie ocenił powyższy stan faktyczny wskazując, że w sytuacji gdy zainteresowany nie był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako student, nie został zgłoszony do ubezpieczenia jako członek rodziny mający status studenta, a pobierał stypendium sportowe, to należy przyjąć, że w okresie pobierania stypendium sportowego nie posiadał on innych tytułów do ubezpieczenia. Zatem zasadnie Sąd I instancji stwierdził, że pobierane przez zainteresowanego stypendium sportowe w okresie od 1 listopada 2012 r. do 31 marca 2013 r. stanowiło jedyny tytuł do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. (zob.: wyrok NSA z dnia 27 maja 2015 r., sygn. akt II GSK 913/14 oraz z dnia 15 kwietnia 2025 r., sygn. akt II GSK 121/25).
Zgodnie z art. 73 pkt 4 u.ś.o.z., obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego studentów, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 20 u.ś.o.z. powstaje z dniem immatrykulacji i złożenia oświadczenia o niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, a wygasa z dniem ukończenia szkoły wyższej albo skreślenia z listy studentów. W orzecznictwie wskazuje się, iż sam fakt uzyskania/posiadania statusu studenta (od dnia immatrykulacji do ukończenia szkoły wyższej lub skreślenia z listy studentów) nie jest wystarczający dla przyjęcia, że powstał obowiązek ubezpieczenia - któremu studenci podlegają na warunkach określonych w art. 66 ust. 1 pkt 20 u.ś.o.z. Z przepisu tego wynika, że student podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu - ale pod warunkiem właśnie, że nie podlega on temu ubezpieczeniu z innego tytułu. Konieczne jest więc jeszcze złożenie stosownego oświadczenia. Przed jego złożeniem - mimo immatrykulacji - nie można mówić o powstaniu obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego studenta (por. m.in. wyroki NSA z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt II GSK 1459/13 oraz z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK3096/15).
W rozpatrywanej sprawie zarówno organy obu instancji, jak i Sąd I instancji prawidłowo zatem stwierdzili, że zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 1 listopada 2012 r. do 31 marca 2013 r., z tytułu pobierania stypendium sportowego przyznanego przez spółkę, gdyż stypendium to, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy stanowiło samoistny tytuł do objęcia zainteresowanego ubezpieczeniem zdrowotnym.
Ze wskazanych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniesiona skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i stosownie do art. 184 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.).