Wyrok NSA z dnia 14 maja 2025, sygn. II GSK 2573/21

Sygnatura: II GSK 2573/21
Data orzeczenia: 14 maja 2025
Sąd: Naczelny Sąd Administracyjny (NSA)
Status: Prawomocne
Podatnik: spółka jawna

Streszczenie

Spór dotyczył obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego S. J. w okresie od 16 czerwca do 31 sierpnia 2016 r. z tytułu umowy zawartej z S. Przedmiotem umowy było wykonanie ankietowych badań akt sądowych (analiza akt i wypełnienie kwestionariusza) oraz przygotowanie podsumowania wniosków dla pracy naukowej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, stwierdzając brak zgłoszenia do ubezpieczenia, zwrócił się do Prezesa NFZ o wydanie…

decyzji. Decyzją z 22 lutego 2021 r. Prezes NFZ ustalił, że umowa ma charakter umowy o świadczenie usług (stosuje się przepisy o zleceniu), co skutkuje obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. Czy umowa zawarta pomiędzy S. a S. J., której przedmiotem było wykonanie ankietowych badań akt sądowych oraz przygotowanie podsumowania wniosków, stanowi umowę o dzieło (brak obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu) czy umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (obowiązek ubezpieczenia)? Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że umowa miała charakter umowy o dzieło, uchylając decyzję Prezesa NFZ. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok, stwierdzając, że umowa nie spełniała cech umowy o dzieło (brak konkretnego, weryfikowalnego rezultatu/dzieła), lecz była umową o świadczenie usług (stosuje się przepisy o zleceniu), co skutkuje obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. NSA oddalił skargę na decyzję Prezesa NFZ.

jeszcze 132 słowa

Pełne streszczenie po zalogowaniu

Streszczenie AI to nasza wartość dodana — zaloguj się lub załóż konto, aby zobaczyć pełną analizę.

Zaloguj się Wypróbuj za darmo

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk Protokolant asystent sędziego Justyna Mordwiłko-Osajda po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 1293/21 w sprawie ze skargi S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 22 lutego 2021 r. nr 578/07/2020/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od S. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 340 (słownie: trzysta czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1293/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 22 lutego 2021 r. nr 578/07/2020/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego: uchylił zaskarżoną decyzję, zasądził od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz S. 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie zwrócił się do Prezesa NFZ o wydanie decyzji w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym S. J. z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia na rzecz S. ZUS wskazał, że w toku kontroli przeprowadzonej w S. ustalono, iż w okresie od dnia 16 czerwca do 31 sierpnia 2016 r. S. J. nie została zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług. Ponadto ZUS poinformował, że w powyższym okresie posiadała ona inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.

Decyzją z dnia 22 lutego 2021 r. nr 578/07/2020/Ub Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, działając na podstawie art. 109 ust. 1 i ust. 4, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e i art. 69 ust. 1 oraz art. 82 ust. 1 i art. 85 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1398 z późn. zm.) oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266, z późn. zm.) ustalił, że S. J. podlegała od dnia 16 czerwca 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2016 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zawartej z S.

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że przedmiotem analizowanej umowy było wykonanie ankietowych badań akt (obejmujących analizę akt spraw sądowych udostępnionych S. J. przez S. oraz wypełnienie na podstawie tej analizy przekazanego przez S. kwestionariusza ankiety) oraz przygotowanie podsumowania zawierającego wnioski wynikające z przeprowadzonego przez S. J. badania ankietowego. Z § 1 pkt 1 umowy wynikało, że w związku z realizowaną przez S. pracą naukową pt.: "[...]", powierzono S. J. przeprowadzenie na potrzeby ww. przedsięwzięcia, prac badawczych polegających na wykonaniu ankietowych badań akt (obejmujących analizę akt spraw sądowych udostępnionych przez S. oraz wypełnienie na podstawie tej analizy przekazanego przez S. kwestionariusza ankiety) oraz przygotowaniu podsumowania zawierającego wnioski wynikające z przeprowadzonego przez wykonawcę badania ankietowego. Zdaniem organu celem umowy nie było osiągnięcie oznaczonego rezultatu, określonego w umowie jako dzieło o indywidualnych, niepowtarzalnych, opisanych z góry cechach. Przyjmujący zamówienie zobowiązał się zdaniem organu nie do osiągnięcia z góry założonego w umowie rezultatu, lecz do starannego działania, polegającego na przeprowadzeniu badań ankietowych, prowadzonych według określonych standardów oraz przygotowaniu podsumowania. Wykonanie umowy polegało na dokonywaniu ciągu określonych czynności faktycznych, określonych działań zmierzających do osiągnięcia wyniku, który w ocenie organu nie był tożsamy z pojęciem dzieła, a w wyniku czynności będących przedmiotem spornej umowy nie było możliwe określenie, jakie dzieło miałoby powstać w efekcie wykonywania tychże czynności. Organ podniósł również, że skoro przedmiotowa umowa o dzieło miałaby być umową rezultatu, to wykonawca dzieła musiałby mieć możliwość przedstawienia finalnego efektu swojej pracy i za tę pracę powinien ponosić odpowiedzialność, natomiast we wspomnianej umowie, kwestia ta nie została w żaden sposób uregulowana, gdyż nie wynikało z niej, jakie okoliczności miałyby prowadzić do uznania, że wykonane dzieło zawiera wady.

Biorąc powyższe pod uwagę, organ stwierdził, że w spornej umowie nie zostało określone żadne konkretne dzieło, a zatem nie miała charakteru umowy o dzieło, lecz sprowadzała się do starannego działania wykonawcy bez możliwości weryfikacji rezultatu po jego wykonaniu.

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że decyzja ta nie jest ona zgodna z prawem, co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c) p.p.s.a.

Sąd I instancji stwierdził, że stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji odnośnie charakteru zawartej umowy przez skarżącego i uczestniczkę postępowania było nieprawidłowe. Analizując charakter spornej umowy Sąd I instancji doszedł do przekonania, że dokonana przez organ ocena prawna umowy nie odpowiadała stanowi faktycznemu.

Zdaniem Sądu, przy ocenie charakteru umowy organ pominął, że jej realizacja określała rezultat, przy czym bezpodstawny okazał się argument organu, że czynności wykonywane przez uczestniczkę postępowania pozbawione były jakiejś innowacyjnej myśli, czy elementu własnej twórczości, skoro w zaskarżonej decyzji organ nie przeprowadził żadnej analizy przygotowanego przez uczestniczkę podsumowania zawierającego wnioski wynikające z przeprowadzonego badania ankietowego dotyczącego rozbieżności w zakresie praktyki orzeczniczej sądów oraz sformułowanych postulatów de lege ferenda, a co więcej w aktach administracyjnych brak było przygotowanego przez uczestniczkę ww. podsumowania. Sąd podkreślił, że organ wyciągnął wnioski na podstawie ustaleń, że analizowana umowa jest identyczna w swojej treści z umowami zawartymi z innymi wykonawcami na przeprowadzenie badań ankietowych akt, natomiast takie stwierdzenie organu nie znalazło potwierdzenia ani w materiale dowodowym znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy, ani w pogłębionej analizie znajdującej swój wyraz w zaskarżonej decyzji.

Błędną ocenę organu, co do kwalifikacji przedmiotu umowy potwierdzał zdaniem Sądu § 5 ust. 1 umowy dotyczący wynagrodzenia, którego wysokość określał iloczyn liczby prawidłowo wypełnionych kwestionariuszy ankietowych i stawki 30 zł brutto za każdą przeanalizowaną sprawę sądową. Sąd wyjaśnił, że czym innym jest czynność materialno-techniczna wprowadzania do systemu ankiet, a zdobycie informacji pod kątem określonego badania naukowego - poprzez analizę akt każdej z osobna sprawy sądowej. Wobec tego, że w aktach administracyjnych sprawy brak było załączonego przedmiotu umowy - wypełnionych kwestionariusza ankiety, to nie można było zdaniem Sądu ocenić, czy zebrane w ankiecie informacje mogły być zweryfikowane w konfrontacji z aktami konkretnej sprawy. Ponadto z ustaleń organu nie wynikało, jakie dane z akt sądowych obejmował opracowany do celów tej pracy naukowej kwestionariusz.

W ocenie Sądu I instancji przedmiot umowy wykonywany na potrzeby pracy naukowej był jednorazowy i został wyraźnie określony w analizowanej umowie, ponieważ została ona zawarta w związku z realizowaną pracą naukową pt.: "[...]" i w sposób konkretny określała oczekiwany przez S. rezultat jej wykonania. W świetle tego twierdzenie organu o dokonywaniu przez uczestniczkę ciągu określonych czynności faktycznych, zmierzających do osiągnięcia wyniku, który nie jest tożsamy z pojęciem dzieła, nie wynikało w ocenie Sądu ze stanu faktycznego.

Sąd I instancji uznał, że protokół kontroli ZUS nie stanowił przedmiotu pogłębionej analizy organu – mimo powołania go jako dowodu – ponieważ wynikało z niego, że organ rentowy nie interesował się tym jakie tematy prac naukowych były realizowane przez badania prowadzonych analiz akt sądowych. Organ rentowy nie zakwestionował jedynie umowy z A. O., której tytuł pracy naukowo-badawczej wymienił na str. 3 protokołu kontroli.

W świetle powyższego Sąd I instancji stwierdził, że Prezes NFZ wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się naruszenia prawa procesowego w sposób, który miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niewykonanie obowiązku dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego niezbędnego dla rozpoznania sprawy, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy oraz na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, które to uchybienia doprowadziły organ do przyjęcia błędnego ustalenia, zgodnie z którym skarżący zawarł z uczestniczką umowę o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, w sytuacji, gdy prawidłowa ocena materiału sprawy powinna prowadzić do wniosku, że umowa ta miała charakter umowy o dzieło. Wbrew dokonanej ocenie organu, wynikające z umowy starania uczestniczki, miały doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (wykonanie ankietowych badań pod kątem konkretnej pracy naukowej i wprowadzenie pozyskanych na ich podstawie informacji do kwestionariuszy ankietowych, a następnie przygotowanie podsumowania w postaci wniosków wynikających z tych badań dotyczących przede wszystkim rozbieżności w zakresie praktyki orzeczniczej sądów oraz postulatów de lege ferenda.

Sąd uznał, że wykonanie umowy miało charakter jednorazowy, było zamknięte terminem wykonania, co zostało w umowie jednoznacznie określone. Istotnym było zdaniem Sądu, że w spornej umowie termin wypłaty wynagrodzenia został uzależniony od odbioru dzieła, co stanowi rozwiązanie typowe dla umowy o dzieło, w ramach której zamawiający nie płaci wynagrodzenia za jej wykonanie, dopóki nie otrzyma rezultatu zgodnego z umową. Postanowienia tego rodzaju nie występują zazwyczaj przy umowie zlecenia.

Sąd podniósł, że odpowiedzialność uczestniczki za właściwe wykonanie umowy o dzieło niewątpliwie dotyczyło rezultatu określonego w § 1 ust. 1 lit. a i lit. b oraz ust. 2 lit. f umowy. Wbrew stanowisku organu, powyższe okoliczności potwierdzały, że starania uczestniczki wykonującej postanowienia spornej umowy miały doprowadzić do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Ponadto, z postanowień spornej umowy wynikało, że wynagrodzenie przysługiwało uczestniczce jedynie za wykonanie dzieła i – co podkreślił Sąd – miało być wypłacone po wypełnieniu i przekazaniu prawidłowo wypełnionych kwestionariuszy ankietowych oraz po przyjęciu przez skarżącego podsumowania, a więc dopiero po odbiorze dzieła (§ 5 pkt 3 umowy). Wynagrodzenie to było określane kwotowo (§ 5 pkt 1 umowy). Z tego zdaniem Sądu I instancji wynikało, że wynagrodzenie przysługiwało ubezpieczonej nie za samo podejmowanie określonych czynności, ale za wytworzenie jednoznacznie określonego rezultatu/dzieła, w postaci opinii habilitacyjnej.

W świetle powyższego Sąd I instancji stwierdził, że organ naruszył przepisy prawa materialnego, tj. art. 627 Kodeksu cywilnego w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Uchybienie to polegało na błędnej wykładni i w konsekwencji niezastosowaniu ww. przepisów, przez przyjęcie, że umowa zawarta przez S. z uczestniczką nie miała charakteru umowy o dzieło oraz naruszeniu art. 734 i n. w zw. z art. 750 Kodeksu cywilnego polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu i w konsekwencji przyjęciu, że analizowana umowa stanowi umowę o świadczenie usług (do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu). Sąd doszedł również do przekonania, że wadliwe zakwalifikowanie spornej umowy skutkowało niewłaściwym zastosowaniem art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach.

Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpił Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, zaskarżając ten wyrok w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie lub w przypadku uznania przez Sąd, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona – uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi. Organ administracji wniósł również o zasądzenie od strony przeciwnej na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 627 Kodeksu cywilnego poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że umowa, której przedmiotem było wykonanie ankietowych badań akt spraw sądowych oraz wypełnienie na podstawie tej analizy kwestionariusza ankiety zawarta przez S. w Warszawie z S. J. ma cechy umowy o dzieło;

2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 734 § 1 i art. 750 Kodeksu cywilnego poprzez błędną wykładnię tych przepisów i w konsekwencji przyjęcie, że umowa, której przedmiotem było wykonanie ankietowych badań akt spraw sądowych oraz wypełnienie na podstawie tej analizy kwestionariusza ankiety zawarta przez S. w Warszawie z S. J. nie ma charakteru umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia;

3. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 638 w zw. z art. 556 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego poprzez ich błędne zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że rezultat umowy zawartej przez S. w Warszawie z S. J. mógł być poddany sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych w sposób wymagany przez ww. przepisy;

4. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 65 Kodeksu cywilnego poprzez dokonanie niewłaściwej wykładni oświadczeń woli stron umowy zawartej pomiędzy S. w Warszawie a S. J. i stwierdzenie, że zawarta umowa nie miała charakteru umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia;

5. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. – poprzez uchylenie decyzji w wyniku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Odpowiadając na skargę kasacyjną S. w Warszawie wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od strony przeciwnej na jego rzecz zwrotu należnych kosztów postępowania – w tym kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie ze skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek nie wszystkie jej zarzuty zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego stwierdził, że decyzja ta nie jest zgodna z prawem, co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c) p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku – najogólniej rzecz ujmując – wynika, że Sąd I instancji podważył zasadność stanowiska organu administracji, że działania uczestniczki postępowania podjęte w wykonaniu umowy nr [...] – przedmiotem której było wykonanie ankietowych badań akt (obejmujących analizę akt spraw sądowych udostępnionych wykonawcy przez S. oraz wypełnienie na podstawie tej analizy kwestionariusza ankiety przekazanego wykonawcy przez S.) oraz przygotowanie podsumowania zawierającego wnioski wynikające z przeprowadzonego przez wykonawcę badania ankietowego – nie prowadziły do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu.

Zarzuty skargi kasacyjnej wyznaczające, zgodnie z zasadą dyspozycyjności, granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku uzasadniają twierdzenie, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie wyroku Sądu I instancji, której konsekwencją powinno być jego uchylenie, jakkolwiek nie wszystkie spośród nich – jak podniesiono na wstępie – zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.

Zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie podważa – co trzeba podnieść w punkcie wyjścia – zarzut z pkt 4. petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut naruszenia "[...] art. 65 Kodeksu cywilnego poprzez dokonanie niewłaściwej wykładni oświadczeń woli stron umów zawartej pomiędzy S. w Warszawie a S. J. i stwierdzenie, że zawarte umowy nie miały charakteru umów o świadczenie usług, do których zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia".

Abstrahując już nawet od tego, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby Sąd I instancji dokonywał wykładni oświadczeń woli stron spornych umów, a co za tym idzie, aby stosował art. 65 § 1 i 2 k.c. (czy też art. 3531 k.c.), jako wzorzec kontroli legalności zaskarżonej decyzji, co powoduje, że zarzut jego naruszenia jest oczywiście niezasadny, trzeba przede wszystkim podnieść, że jakkolwiek przywołana regulacja prawna ma swoje uznane i ustalone znaczenie dla potrzeb rozstrzygania sporów prawnych na gruncie prawa cywilnego (w tym zwłaszcza, jeżeli nie przede wszystkim, między stronami zawartej umowy, co w rozpatrywanej sprawie nie ma przecież miejsca, albowiem spór przebiega na innej zupełnie płaszczyźnie), to jednak pozbawione jest tego znaczenia w sprawach ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a więc w sprawach zupełnie innej, bo publicznoprawnej natury (zob. wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2021 r., sygn. akt II GSK 403/21). Tym samym, wskazany "wzorzec kontroli" nie jest przydatny w procesie ustalania podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Nie może i nie powinno budzić żadnych wątpliwości, że – nawet jeżeli taki byłby zgodny zamiar kontrahentów – strony umowy nie mogą oświadczeniem woli kształtować swych publicznoprawnych obowiązków odmiennie, niż wynika to z przepisów administracyjnego prawa materialnego. Autonomia woli stron w zakresie odnoszącym się do kształtowania treści umowy nie może prowadzić do nadawania tej umowie treści odmiennych od tych, które wynikają z przyjętych umową postanowień, a tym samym prowadzić do dowolnego kwalifikowania zawartej umowy, wbrew jej treści oraz wbrew prawu i mieć przesądzający charakter (zob. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2021 r., sygn. akt II GSK 1492/18 i przywołane tam orzecznictwo).

Przedstawione podejście koresponduje ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyroki z dnia: 2 września 2020 r., sygn. akt I UK 96/19; 2 czerwca 2017 r., sygn. akt III UK 147/16; 10 stycznia 2017 r., sygn. akt II UK 518/15 ) – które Sąd w składzie orzekającym w rozpatrywanej sprawie podziela – a mianowicie, że zasada podlegania ex lege ubezpieczeniom społecznym należy do norm o charakterze ius cogens, co prowadzi do wniosku o podleganiu obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z mocy prawa i z tej przyczyny czynność prawna nie może zniwelować powstających na tym tle obowiązków publicznoprawnych, co wobec podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym oznacza również, że decydującej wagi nie można przypisać treści oświadczeń woli stron. Zwłaszcza, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi jedynie w ujęciu formalnym (art. 1 k.p.c.), w ujęciu materialnym mają natomiast charakter spraw z zakresu prawa publicznego, a nie prywatnego, co wyklucza możliwość stosowania do relacji prawnych regulowanych prawem ubezpieczeń społecznych przepisów prawa prywatnego (np. Kodeksu cywilnego).

W odpowiedzi natomiast na zarzuty z pkt 1 – pkt 3 oraz z pkt 5 petitum skargi kasacyjnej, których komplementarny charakter uzasadnia, aby rozpoznać je łącznie, wyjaśnienia – przede wszystkim zaś podkreślenia – wymaga, że w relacji do istoty spornej w sprawie kwestii zasadnicze znaczenie ma odpowiedź na pytanie odnośnie do podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu – jak wymaga tego, w warunkach nim pokreślonych, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – albo niepodlegania temu ubezpieczeniu przez uczestniczkę postępowania we wskazanym w zaskarżonej decyzji okresie w związku z wykonywaniem pracy na podstawie zawartej ze stroną skarżącą umowy, przedmiotem której było wykonanie ankietowych badań akt (obejmujących analizę akt spraw sądowych udostępnionych wykonawcy przez S. oraz wypełnienie na podstawie tej analizy kwestionariusza ankiety przekazanego wykonawcy przez S.) oraz przygotowanie podsumowania zawierającego wnioski wynikające z przeprowadzonego przez wykonawcę badania ankietowego.

Jeżeli postępowanie administracyjne w rozpatrywanej sprawie było prowadzone w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, zaś art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stanowi, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi, to za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że przedmiot postępowania w sprawie – a co za tym idzie ramy oraz zakres postępowania wyjaśniającego w rozpatrywanej sprawie oraz koniecznych do przeprowadzenia w tym postępowaniu ustaleń – wyznaczała norma prawa materialnego rekonstruowana z przywołanego przepisu, w relacji do której, normy procesowe mają wyłącznie instrumentalny charakter.

Wobec treści przywołanego przepisu prawa, zakres postępowania wyjaśniającego w rozpatrywanej sprawie wyznaczały również stosowne przepisy ustawy – Kodeks cywilny.

Z przepisów regulujących umowę o dzieło – najogólniej rzecz ujmując – wynika, że między stronami umowy o dzieło nie występuje jakikolwiek stosunek zależności lub podporządkowania, że przyjmujący zamówienie, zobowiązując się do wykonania dzieła, może współdziałać z zamawiającym, jeżeli współdziałanie to jest potrzebne do wykonania dzieła i nie ciąży na nim zasadniczo obowiązek osobistego wykonania dzieła chyba, że wynika to z umowy o dzieło lub charakteru dzieła, że przedmiot umowy o dzieło może być określony w różny sposób i różny może być stopień dokładności takiego określenia, pod warunkiem że nie budzi wątpliwości o jakie dzieło chodzi oraz, że cechą konstytutywną dzieła jest samoistność (materialnego lub niematerialnego) rezultatu. Przedmiotem umowy o dzieło jest więc doprowadzenie do powstania samoistnego, jednorazowego oraz weryfikowalnego rezultatu (materialnego lub niematerialnego) – bez względu przy tym na rodzaj i intensywność świadczonej w tym celu pracy i staranności – co oznacza, że dzieło jest w każdym przypadku wytworem przyszłym, który w momencie zawarcia umowy nie istnieje, a istotnym kryterium umożliwiającym odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych, co stanowi jednocześnie charakterystyczny (i dystynktywny) element umowy o dzieło.

Z kolei z przepisów przywołanej ustawy odnoszących się do umów o świadczenie usług, do których odpowiednio mają zastosowanie przepisy o zleceniu wynika – najogólniej rzecz ujmując, w tym także przy uwzględnieniu powyżej przedstawionych uwag – że przedmiotem tychże umów jest wykonywanie lub wykonanie czynności dla innej osoby (osób) i w jej (ich interesie), które polega na zobowiązaniu do starannego działania – z czym łączy się jednocześnie brak uzgodnienia obowiązku osiągnięcia szczegółowo określonego, przyszłego, samoistnego materialnego lub ucieleśnionego materialnie rezultatu, uznawanego za kryterium prawidłowego spełnienia świadczenia głównego przez wykonującego usługę (stąd jest to umowa starannego działania, a nie rezultatu) – a także na osobistym spełnieniu świadczenia przez wykonawcę (usługobiorcę; zleceniobiorcę), przy – co do zasady – oparciu umowy na szczególnym zaufaniu do wykonującego usługę.

Tak zarysowane prawne ramy postępowania, w których zobowiązany był operować organ administracji zwłaszcza, że granica między usługami, a dziełem może "bywać płynna" (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2000 r., sygn. akt IV CKN 152/00) powodowały, iż ocena przedmiotowych umów z punktu widzenia art. 353¹ k.c. wymagała skutecznego – co trzeba podkreślić – zaprzeczenia przez organ, że układając swą relację w formie umowy o dzieło strony ustaliły ją w sposób odpowiadający właściwości tego stosunku prawnego i wykazania, że łączył je inny stosunek prawny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt II UK 454/13).

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko skarżącego kasacyjnie organu podważa ocenę Sądu I instancji odnośnie do braku "skuteczności zaprzeczenia oraz skuteczności wykazania" przez organ administracji, że sporna w sprawie umowa nie jest umową o dzieło, to jest umową o rezultat usług, lecz umową o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, co prowadzi do wniosku o zasadności zarzutów z pkt 1. – pkt. 3. petitum skargi kasacyjnej.

Ponownie bowiem podkreślając, że przedmiot postępowania (przedmiot sprawy) oraz zakres postępowania wyjaśniającego wyznaczają i determinują normy prawa materialnego, z punktu widzenia przywołanego przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz przywołanych przepisów ustawy – Kodeks cywilny za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że jeżeli za fakt należałoby uznać zdarzenie, zjawisko lub sytuację, które miały miejsce, to wobec przedmiotu rozpatrywanej sprawie oraz wobec jej okoliczności, za "fakt" w przywołanym tego słowa rozumieniu – przy tym za fakt o prawnie relewantnym znaczeniu – należałoby uznać fakt zawarcia przez stronę skarżącą z uczestniczką postępowania wymienionej powyżej umowy, której przedmiotem było – co ponownie trzeba podkreślić – wykonanie ankietowych badań akt (obejmujących analizę akt spraw sądowych udostępnionych wykonawcy przez S. oraz wypełnienie na podstawie tej analizy kwestionariusza ankiety przekazanego wykonawcy przez S.) oraz przygotowanie podsumowania zawierającego wnioski wynikające z przeprowadzonego przez wykonawcę badania ankietowego. Faktem w przedstawionym powyżej rozumieniu jest również wykonanie przez uczestniczkę postępowania zleconej jej pracy w sposób oraz w terminie ustalonym przez strony, a także fakt wypłaty wynagrodzenia.

Inną natomiast i sporną w sprawie kwestią jest to, czy wymieniona umowa była w rozumieniu przepisów obowiązującego prawa umową o dzieło – jak twierdzi strona skarżąca – czy też charakteru takiego nie miały, jak przyjął organ administracji publicznej uznając, że była to umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu, co stanowi ocenę formułowaną na tym etapie procesu stosowania prawa, który wiąże się z potrzebą przeprowadzenia zabiegu wymagającego ustalenia źródła rekonstrukcji normy prawnej, klaryfikacji znaczeń, ustalenia ich sensu normatywnego, a następnie kwalifikowania danego faktu z punktu widzenia konkretnej i adekwatnej normy prawnej (co w rozpatrywanej sprawie odnosiło się do oceny prawnego charakteru spornych umów) oraz ustalenia konsekwencji tejże kwalifikacji, co nie jest bez znaczenia dla wniosku, że w rozpatrywanej sprawie – wbrew stanowisku Sądu I instancji – nie ma jednak sporu o fakty, w tym zwłaszcza o fakty o prawnie doniosłym znaczeniu – ustaleń faktycznych nie można i nie należy bowiem mylić z ich prawną oceną – a w konsekwencji dla wniosku o zasadności zarzutu z pkt 5. petitum skargi kasacyjnej.

Z przepisów ustawy Kodeks cywilny regulujących umowę o dzieło – w relacji do przepisów tej ustawy odnoszących się do umów o świadczenie usług, do których odpowiednio mają zastosowanie przepisy o zleceniu – wynika, że między stronami umowy o dzieło nie występuje jakikolwiek stosunek zależności lub podporządkowania, że przyjmujący zamówienie, zobowiązując się do wykonania dzieła, może współdziałać z zamawiającym, jeżeli współdziałanie to jest potrzebne do wykonania dzieła i nie ciąży na nim zasadniczo obowiązek osobistego wykonania dzieła chyba, że wynika to z umowy o dzieło lub charakteru dzieła, a ponadto, że przedmiot umowy o dzieło może być określony w różny sposób i różny może być stopień dokładności takiego określenia, pod warunkiem że nie budzi wątpliwości o jakie dzieło chodzi oraz, że cechą konstytutywną dzieła jest samoistność (materialnego lub niematerialnego) rezultatu (w odniesieniu do spełniania warunku rezultatu zob. również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2020 r., sygn. akt III UK 369/19).

Nie tracąc w związku z powyższym z pola widzenia konsekwencji wynikających z rezultatu stosowania metody typologicznej, która nakazuje – wobec jej istoty – uwzględnianie cech przeważających (dominujących) w danej umowie w relacji do normatywnych cech danej umowy wynikających z przepisów obowiązującego prawa (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 26 marca 2008 r. sygn. akt I UK 282/07; 5 maja 2010 r., sygn. akt I PK 8/10; 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I UK 273/16), za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do powstania samoistnego, jednorazowego oraz weryfikowalnego rezultatu (materialnego lub niematerialnego) – i rzecz jasna, bez względu przy tym na rodzaj i intensywność świadczonej w tym celu pracy i staranności – co oznacza, że dzieło jest w każdym przypadku wytworem przyszłym, który w momencie zawarcia umowy nie istnieje.

Jeżeli tak, to uwzględniając znaczenie tego charakterystycznego (i dystynktywnego) elementu umowy o dzieło, o istnieniu którego należy wnioskować na podstawie normatywnej treści art. 638 § 1 k.c. – a sprawdzian, o którym mowa w tym przepisie prawa nie jest możliwy do przeprowadzenia, jeśli strony nie określiły w umowie cech i parametrów indywidualizujących dzieło, albowiem brak kryteriów określających pożądany przez zamawiającego wynik (wytwór) umowy prowadzi do wniosku, że przedmiotem zainteresowania zamawiającego jest wykonanie określonych czynności, a nie ich rezultat, zaś w przypadku umowy o dzieło autorskie w postaci utworu, przesłanką przedmiotowo istotną (przesądzającą) jest jego zakres, którego wskazanie nie może się ograniczać do danej dziedziny, albowiem tak szeroko ujęty przedmiot umowy uniemożliwia jego identyfikację wśród innych utworów intelektualnych dotyczących tego samego zakresu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt II UK 12/14), a co nie mniej istotne wobec konsekwencji wynikających z doniosłości prawnej omawianego kryterium oraz doniosłości prawnej przywołanego odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o rękojmi, nie chodzi przy tym o to, aby ocena odnośnie do istnienia wad dokonywana była z punktu widzenia zgodności rezultatu umowy z jej treścią (treścią stosunku zobowiązaniowego), bo ta zawsze jest dokonywana w odniesieniu do wszystkich umów obligacyjnych w aspekcie odnoszącym się do ewentualnej odpowiedzialności stron za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania (art. 471 k.c.), lecz o to, aby w ogóle była możliwa ocena uzgodnionego przez strony rezultatu według odpowiednio stosowanych przepisów o rękojmi (art. 638 w związku z art. 556 § 1 i § 2 k.c.), a więc innymi słowy również o to, aby w ogóle było możliwe odpowiednie zastosowanie przepisów o odpowiedzialności za wady – nie powinno budzić żadnych wątpliwości, że nie można uznać za dzieło czegoś, co nie odróżnia się w żaden istotny sposób od innych występujących na danym rynku rezultatów pracy materialnych bądź niematerialnych, gdyż wówczas zatraciłby się indywidualny charakter dzieła, które jednocześnie – co oczywiste – nie musi być czymś nowatorskim i niewystępującym jeszcze na rynku, jednak powinno posiadać charakterystyczne, wynikające z umowy cechy, umożliwiające zbadanie, czy dzieło zostało wykonane prawidłowo i zgodnie z indywidualnymi wymaganiami bądź upodobaniami zamawiającego.

Co do zasady więc – w praktyce obrotu gospodarczego – przyjmuje się, że w odróżnieniu od umowy zlecenia czy umowy o świadczenie usług, umowa o dzieło wymaga, aby czynności przyjmującego zamówienie (najczęściej nazywanego w umowie o dzieło – "wykonawcą") doprowadziły do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Rezultat, na który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest – co trzeba podkreślić – czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności ma prowadzić do określonego w umowie rezultatu, lecz samo osiągnięcie tego rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi bowiem właśnie o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności, wymaganej wiedzy, umiejętności i zdolności, a odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku niezrealizowania celu umowy, jest odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski (w:) System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390 – 391).

W tym też kontekście – i zarazem w korespondencji do argumentów osadzonych na gruncie cech odróżniających umowę o dzieło od umowy zlecenia (świadczenia usług) – trzeba podnieść, że stosunek prawny wynikający z umowy o dzieło nie ma charakteru zobowiązania trwałego (ciągłego), albowiem stanowi zobowiązanie do świadczenia jednorazowego i to po obu stronach tego stosunku zobowiązaniowego. Zarówno świadczenie zamawiającego jak i wykonawcy dzieła uznawane są za świadczenia jednorazowe, a jego ramy czasowe wyznacza powierzenie wykonania i wykonanie dzieła, co prowadzi do wniosku, że czas ten jest zatem z zasady warunkowany właściwościami samego dzieła i determinowany przez jego wykonawcę, nie zaś – co trzeba podkreślić – przez zamawiającego. Przedmiotem umowy o dzieło jest bowiem – jak podkreślono – doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt II UK 12/14).

Z przywołanego powyżej opisu przedmiotu spornej w sprawie umowy – wykonanie ankietowych badań akt (obejmujących analizę akt spraw sądowych udostępnionych wykonawcy przez S. oraz wypełnienie na podstawie tej analizy kwestionariusza ankiety przekazanego wykonawcy przez S.) oraz przygotowanie podsumowania zawierającego wnioski wynikające z przeprowadzonego przez wykonawcę badania ankietowego – nie sposób jest jednak zrekonstruować istnienia sprawdzalnych parametrów uzgodnionego dzieła, a tym samym jego rezultatu, z góry określonego, samoistnego, materialnego lub niematerialnego, obiektywnie osiągalnego oraz w danych warunkach pewnego, to jest stanowiącego efekt pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wykluczał – co trzeba podkreślić – możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady.

Jeżeli tak, to za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że działanie przyjmującego zamówienie (uczestniczki postępowania) było poddane reżimowi starannego działania, a jego celem nie było osiągnięcie – rozumianego w przedstawiony powyżej sposób – rezultatu (zob. § 1 ust. 2 lit. d. umowy) zwłaszcza, że nie został on uzgodniony.

W związku z tym więc, że przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, a celem umowy o dzieło nie jest – co trzeba podkreślić – czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności ma prowadzić do określonego w umowie rezultatu, lecz samo osiągnięcie tego rezultatu, to za rezultat w przedstawionym powyżej rozumieniu tego pojęcia nie sposób jest uznać analizy – nawet dokonywanej w związku z realizowaną pracą naukowo-badawczą i dla jej potrzeb, co w zakresie odnoszącym się do argumentacji strony skarżącej eksponującej znaczenie konsekwencji mających wynikać z faktu współautorstwa uczestniczki postępowania w opracowaniu naukowym "[...]" stanowi jednak kwestię odrębną – akt spraw sądowych udostępnionych przez S. i wypełniania kwestionariusza ankiety przekazanego przez S. wykonawcy, a więc innymi słowy, przeprowadzenie badań ankietowych polegających na przeniesieniu określonych i zdeterminowanych przedmiotem prac naukowo badawczych, danych z akt sądowych do kwestionariusza ankiety, ani też podsumowania tego rodzaju badania ankietowego, które – jak należałoby przyjąć – zakładało wskazanie dostrzeżonych rozbieżności (co wymaga wyłącznie zestawienia ze sobą konkretnych judykatów) i nie obligowało jednak do formułowania "postulatów de lege ferenda", które miały charakter ewentualny (zob. § 1 ust. 2 lit. f. ii.).

W rekapitulacji należało więc stwierdzić, że skarga kasacyjna zasadnie, a co za tym idzie skutecznie podważa zgodność z prawem zaskarżonego wyroku, który podlegał uchyleniu. Wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy oraz spornej w niej kwestii – a co za tym idzie, wobec zaktualizowania się przesłanek stosowania art. 188 p.p.s.a. – Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę strony na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego stwierdzając, że w świetle wszystkich przedstawionych argumentów nie jest ona usprawiedliwiona, co uzasadniało jej oddalenie.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 151 p.p.s.a. oraz na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

-----------------------

jeszcze 3844 słowa

Przeczytaj pełną treść uzasadnienia

Widzisz ~30% uzasadnienia. Zaloguj się lub załóż konto, aby przeczytać całość.

Zaloguj się Wypróbuj za darmo

Szukasz podobnych spraw?

QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.

Wypróbuj za darmo