Wyrok NSA z dnia 15 lipca 2025, sygn. II GSK 2705/24

W ocenie Sądu I instancji, Prezes NFZ zasadnie wywiódł, że wymieniony w stanie faktycznym członek zarządu spełnia kryteria ubezpieczenia, w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o świadczeniach, wobec czego jako świadczeniobiorcy i ubezpieczonemu przysługują mu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej i obowiązki publiczno-prawne wynikające z tego tytułu (tj. obowiązki odpowiedzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne).

Odnośnie zaś Umowy o zabezpieczeniu społecznym oraz Porozumienia Administracyjnego WSA stwierdził, że nie mają one wpływu na sytuację prawną członka zarządu skarżącej spółki, bowiem jak prawidłowo wywiódł organ zakresem ich regulacji nie jest objęta kwestia ubezpieczeń zdrowotnych i prawa do świadczeń zdrowotnych, ale zagadnienia ubezpieczenia społecznego i prawo do świadczeń społecznych.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca Spółka, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. oraz przekazane do ponownego rozpoznania przez Sąd I Instancji, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości na podstawie art. 188 p.p.s.a. i rozpoznanie skargi, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a.

Zaskarżonemu orzeczeniu strona skarżąca zarzuciła:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 2 ust. 1 pkt 1, art. 3 ust. 1, art. 4 oraz art. 66 ust. 1 pkt 35a ustawy o świadczeniach, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że obywatele Republiki Korei zamieszkujący czasowo na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej (na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy) pełniący funkcję członków zarządu spółki kapitałowej mającej siedzibę w Polsce, powołani na mocy aktu powołania i pobierający z tego tytułu wynagrodzenie, objęci umową z dnia 25 lutego 2009 r. o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Korei, jednocześnie objęci są obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jako świadczeniobiorcy oraz ubezpieczeni, a także prawami do świadczeń opieki zdrowotnej oraz obowiązkami publiczno-prawnymi jakie z tego wynikają;

2. art. 2, art. 11 Umowy o zabezpieczeniu społecznym poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, a także błędne przyjęcie, że Umowa o zabezpieczeniu nie ma zastosowania do ubezpieczenia zdrowotnego i prawa do świadczeń opieki zdrowotnej oraz że zapewnienie ubezpieczenia zdrowotnego przez pracodawców ma na celu jedynie ochronę pracowników delegowanych z Republiki Korei do Polski.

II. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) i c) w zw. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi spowodowane pominięciem przez Sąd I Instancji istotnych okoliczności przedstawionego stanu faktycznego, a konsekwencji błędną wykładnie przepisów prawa oraz dokonanie oceny stanu faktycznego w sposób budzący uzasadnione podejrzenie, iż kontrola legalności postępowania organu administracji publicznej przeprowadzona została przez sąd pierwszej Instancji w sposób wybiórczy, nie uwzględniający w całości przedstawionego stanu faktycznego co uniemożliwiło merytoryczna kontrolę oceny zastosowanego prawa materialnego wobec wątpliwości co do zakresu rozpoznania okoliczności spornych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca Spółka przedstawiła argumentację na poparcie wniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie w całości skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie albo na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Zaskarżona decyzja została wydana w postępowaniu o wydanie - w trybie art. 34 P.p. - interpretacji indywidualnej co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów prawa dotyczących podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, legitymującego się obywatelstwem Republiki Korei, zamieszkującego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, który pełni funkcję członka zarządu tej spółki na mocy aktu powołania i z tego tytułu pobiera wynagrodzenie.

Na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Wszystkie te elementy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera, w tym podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz szczegółowe wyjaśnienie powodów, dla których Sąd pierwszej instancji oddalił skargę.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko Sądu Wojewódzkiego wyrażone w tym zakresie jest wystarczające i pozwala na poddanie zaskarżonego wyroku kontroli instancyjnej. Natomiast zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować oceny prawnej wojewódzkiego sądu administracyjnego. Ponadto, w świetle uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09, przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, co w tej sprawie oczywiście nie nastąpiło.

Zdaniem NSA nietrafne są również zarzuty materialne tej skargi.

W pierwszym rzędzie należy zauważyć, iż obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby powołane do pełnienia funkcji na mocy aktu powołania oraz prokurenci, które z tego tytułu pobierają wynagrodzenie podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym niezależnie od kwalifikacji do źródła przychodu w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2647, z późn. zm.), z wyłączeniem osób uzyskujących przychody, o których mowa w art. 13 pkt 5 lub 6 tej ustawy, których roczne wynagrodzenie z tego tytułu nie przekracza kwoty 6000 zł.

Zgodnie z kolei art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie, gdy spełniają wymagania określone w art. 3 ww. ustawy.

W myśl art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach ubezpieczonymi są osoby nieposiadające obywatelstwa państwa członkowskiego UE lub EFTA, lub Zjednoczonego Królestwa, które przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wizy w celu wykonywania pracy, zezwolenia na pobyt czasowy z wyłączeniem zezwolenia udzielonego na podstawie art. 181 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zgody na pobyt ze względów humanitarnych, zgody na pobyt tolerowany, wizy wydanej w celu przyjazdu ze względów humanitarnych, z uwagi na interes państwa lub zobowiązania międzynarodowe jeżeli podlegają zgodnie z art. 66 obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego albo ubezpieczają się dobrowolnie na zasadach określonych w art. 68.

Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że członek zarządu, którego sytuacja prawna stanowi przedmiot wniosku o wydanie interpretacji indywidulanej spełnia przesłanki wymienione w art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach, bowiem zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy (decyzja Wojewody Dolnośląskiego z dnia 29 lipca 2021 r. i 28 czerwca 2023 r.), nie posiadając przy tym obywatelstwa państwa członkowskiego UE lub EFTA, lub Zjednoczonego Królestwa. Wskazana osoba posiada również tytuł do objęcia ubezpieczeniem, z uwagi na pobieranie wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji członka zarządu na mocy aktu powołania.

Na sytuację członka zarządu nie ma wpływu Umowa o zabezpieczeniu społecznym oraz Porozumienie Administracyjne, ponieważ zakresem ich regulacji nie jest objęta kwestia ubezpieczeń zdrowotnych i prawa do świadczeń zdrowotnych, ale zagadnienia ubezpieczenia społecznego i prawa do świadczeń społecznych.

W literaturze wskazuje się, że umowy o zabezpieczeniu społecznym, w tym wskazana powyżej pomiędzy Polską a Koreą Południową, obejmują świadczenia pieniężne długoterminowe takie jak emerytury i renty. Emerytury i renty są świadczeniami, które historycznie najwcześniej były obejmowane zakresami przedmiotowymi umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym, aby zapobiec utracie praw nabytych i będących w trakcie nabywania. Specyfiką emerytur i rent jest to, że prawo do nich powstaje z reguły wówczas, gdy spełniony jest m.in. warunek posiadania określonej długości okresów ubezpieczenia. Świadczenia z tytułu opieki lekarskiej (rzeczowe świadczenia zdrowotne) nie są objęte zakresem (...) umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym, z wyjątkiem umowy z Macedonią Północną i byłą Jugosławią. Finansowanie tych świadczeń osobom migrującym wiązałoby się bowiem z dużymi kosztami po stronie państwa emigracyjnego, a niewielkimi dla państwa imigracyjnego, co skutkowałoby brakiem ekwiwalentności zobowiązań dla stron umowy (zob. I. Kryśpiak, Wzorcowe postanowienia umowy międzynarodowej o zabezpieczeniu społecznym; Ubezpieczenia Społeczne. Teoria i praktyka nr 4/2020; s. 6-7).

Ubezpieczenia zdrowotne i ubezpieczenia społeczne są pojęciami o różnym zakresie znaczeniowym na gruncie polskiego systemu prawa, jak i w kontekście ww. umów. Kwestie związane z ubezpieczeniem zdrowotnym reguluje ustawa o świadczeniach, a zagadnieniom ubezpieczenia społecznego poświęcona jest ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.). Do tej ustawy nawiązuje wprost przywołane przez stronę umowy międzynarodowe. Zakres przedmiotowy Umowy o zabezpieczeniu społecznym określa jej art. 2, precyzyjnie wskazując rodzaje świadczeń, których umowa dotyczy. Na zasadzie tego przepisu, umowę stosuje się do ustawodawstwa dotyczącego:

a) w odniesieniu do Republiki Korei:

i) Krajowej Emerytury i Renty (emerytura, renta z tytułu niezdolności do pracy, renta rodzinna, świadczenia zryczałtowane) w zakresie obowiązku ubezpieczenia i świadczeń,

ii) ubezpieczenia z tytułu bezrobocia, ubezpieczenia zdrowotnego i ubezpieczenia z tytułu wypadków przy pracy, wyłącznie w zakresie obowiązku ubezpieczenia;

b) w odniesieniu do Rzeczypospolitej Polskiej, obowiązkowego ubezpieczenia oraz następujących świadczeń z ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia społecznego rolników:

i) emerytur, rent z tytułu niezdolności do racy oraz rent rodzinnych,

ii) zasiłków pogrzebowych.

Zgodnie z art. 11 Umowy o zabezpieczeniu społecznym przed delegowaniem pracowników do Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z art. 7, pracownicy i członkowie ich rodzin powinni być objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym/medycznym i ubezpieczeniem z tytułu wypadków przy pracy. W doktrynie podkreśla się, że postanowienie zawarte w art. 11 Umowy o zabezpieczeniu społecznym wynika ze specyfiki południowokoreańskiego systemu zabezpieczenia społecznego, który osoby opuszczające terytorium Republiki Korei wyłącza z obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego oraz ubezpieczenia z tytułu wypadków przy pracy. Przyjęte rozwiązanie - poprzez zobowiązanie pracodawców do zapewnienia tego typu ubezpieczenia np. w komercyjnych firmach ubezpieczeniowych - ma na celu ochronę pracowników delegowanych z Republiki Korei do Polski (zob. J. Knyżewska, Umowa o zabezpieczeniu społecznym między Polską a Republiką Korei, Sł. Pracow. 2010, nr 4; s. 5-10).

Biorąc pod uwagę powyższe, prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, iż Umowa o zabezpieczeniu społecznym nie ma zastosowanie do świadczeń opieki zdrowotnej, w rozumieniu art. 5 pkt 35 ustawy o świadczeniach i obowiązków publicznoprawnych z nimi związanych.

W rekapitulacji należało więc stwierdzić, że skarga kasacyjna nie podważa zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, albowiem stawiane w niej zarzuty nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oraz art. 204 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.