3) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez nieuprawnione przyjęcie, że organ nie zbadał wyczerpująco wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i nie poczynił własnych ustaleń w zakresie uznania skarżących za stronę postępowania oraz w przedmiocie wydania decyzji dotyczącej osoby nieżyjącej, podczas gdy okoliczności te były przedmiotem oceny organu, zaś kwestia wydania decyzji wobec następczyń prawnych po zmarłym J. K. nie budziła wątpliwości na żadnym etapie prowadzonego postępowania administracyjnego zarówno organu jak i wnioskujących o wydanie w tym przedmiocie decyzji skarżących.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Prezes NFZ przedstawił argumentację na poparcie zasadności sformułowanych zarzutów. Organ podkreślił, że w niniejszej sprawie działał na wniosek skarżących legitymujących się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym J. K., a sytuacja, gdy następcy prawni mają interes prawny wydaniu decyzji wobec nieżyjącego spadkodawcy "nie jest szczególnie nadzwyczajna", ponieważ co do zasady spadkobiercy osoby zobowiązanej ponoszą odpowiedzialność za majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Prezes NFZ dodał, że nawet gdyby przyjąć, że uzasadnienie decyzji jest w tym zakresie niewystarczające, to te niedostatki nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
W. P.i M.K. nie skorzystały z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest uzasadniona.
Jak jednoznacznie wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, podstawą uchylenia przez Sąd I instancji wydanej w sprawie decyzji Prezesa NFZ był brak wskazania podstaw dopuszczalności wydania decyzji w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez osobę nieżyjącą, na wniosek jej spadkobierców. W poddanej kontroli decyzji organ nie zajął bowiem stanowiska w przedmiocie uznania skarżących za stronę postępowania oraz w przedmiocie dopuszczalności wydania decyzji dotyczącej osoby nieżyjącej. Ta wada prawna decyzji została przez Sąd I instancji uznana za istotną, wypełniając przesłankę z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 i art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.
Prezes NFZ argumentował natomiast w skardze kasacyjnej, że powyższe okoliczności nie budziły wątpliwości ani skarżących ani samego organu i podniósł, że "niedostatki" decyzji nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy.
W tym zakresie należy zgodzić się ze skargą kasacyjną, że przeprowadzona przez Sąd I instancji kontrola zaskarżonego rozstrzygnięcia narusza art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., czyniąc uzasadnionymi zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania.
Podkreślenia wymaga, że uwzględnienie skargi przy zastosowaniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. możliwe jest, gdy sąd stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., który naruszenie zarzucono w skardze kasacyjnej, odnoszą się natomiast do przeprowadzenia postępowania dowodowego i zobowiązują organ do prowadzący postępowanie do ustalenia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1351/16 (CBOSA) podkreślił, że do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. dochodzi wtedy, gdy uzasadnienie decyzji nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie albo gdy mimo formalnej poprawności jego treść - ze względu np. na ogólnikowość stwierdzeń i argumentów - nie pozwala na skontrolowanie poprawności rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym czyni w stopniu istotnym wątpliwym poprawność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie.
W ocenie NSA należy zgodzić się z organem wnoszącym skargę kasacyjną, że taka sytuacja nie występuje w niniejszej sprawie. Uzasadnienie decyzji musi oczywiście spełniać wymagania art. 107 § 3 k.p.a., a obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w tym przepisie stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć. Nie oznacza to jednak, że organ jest obowiązany zawrzeć w uzasadnieniu decyzji wszystkie argumenty i przesłanki, które doprowadziły go do określnego rozstrzygnięcia, w sytuacji gdy nie budziły one wątpliwości wnioskodawcy ani organu. Zasada przekonywania (art. 11 k.p.a.) nie jest zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy lub twierdzenia uważane przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy.
W świetle art. 270 i nast. k.s.h. śmierć wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. nie powoduje ustania spółki, a udziały w spółce wchodzą do spadku, a więc są dziedziczne. Dziedziczenie udziałów nie musi jednak prowadzić do wstąpienia spadkobiercy do spółki i przyznania mu uprawnień wspólnika, albowiem umowa spółki może nie tylko ograniczać, ale nawet wyłączać wstąpienie do spółki spadkobierców na miejsce zmarłego wspólnika (art. 183 k.s.h.)
W rozpoznawanej sprawie Prezes NFZ wyjaśnił (na co zwrócił uwagę Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku), że skarżące wnioskujące o wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez zmarłego z tytułu posiadanego do dnia śmierci statusu wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., powołały się prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie II Wydział Cywilny z 10 października 2023 r., sygn. akt II Ns 276/23 o stwierdzeniu nabycia spadku po J. K. w całości. Z przedstawionego stanu faktycznego należałoby więc wnosić, że spadek obejmował również udziały w spółce.
Spadkobiercy mają interes prawny we wszczęciu postępowania dotyczącego ustalenia, czy zmarły wspólnik podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, ponieważ wynik postępowania wpływa na ich prawa i obowiązki wchodzące w skład spadku (np. obowiązek zapłaty składek lub możliwość dochodzenia ich zwrotu). Jest oczywiste, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wygasa z chwilą śmierci, dopuszczalne jest jednak ustalenie, czy zmarły podlegał temu obowiązkowi za okres przed śmiercią, skoro zobowiązania składkowe zmarłego wspólnika przechodzą na spadkobierców (art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 97 § 1 i art. 98 O.p.). Skoro przepisy prawa przewidują możliwość wydania wobec spadkobierców decyzji określającej zakres ich odpowiedzialności (zob. np. wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 20 grudnia 2016 r., XIV U 13/16, LEX nr 219176), to muszą oni mieć również zagwarantowaną możliwość ustalenia przesłanek powstania tej odpowiedzialności (otrzymania decyzji deklaratoryjnej w przedmiocie ustalenia podlegania ubezpieczeniu przez zdrowotnego).
W świetle powyższego uznać należy, że brak było przeszkód do merytorycznej oceny przez Sąd I instancji tak przedstawionego stanowiska organu. Z tego względu zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu. W toku ponownego rozpoznawania sprawy Sąd I instancji zobowiązany będzie dokonać merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji, uwzględniając przedstawione przez NSA argumenty. Sąd weźmie pod uwagę, ze skarżące we wniosku z 19 lipca 2024 r. podniosły, że J. K. od 8 kwietnia 2004 r. nie spełniał warunków do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu posiadania statusu wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., ponieważ wymieniona Spółka nie prowadziła działalności. Wnioskodawczynie argumentowały, że posianie statusu jednoosobowego wspólnika spółki z o.o. w przypadku nieprowadzenia działalności wiąże się z obowiązkowym podleganiem ubezpieczeniu zdrowotnemu dopiero od dnia 18 września 2021 r., kiedy do art. 13 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dodany został pkt 4a, zgodnie z którym wspólnicy spółek z o.o. podlegają ubezpieczeniom społecznym od dnia wpisania spółki do KRS albo od dnia nabycia udziałów w spółce do dnia wykreślenia spółki z KRS albo zbycia wszystkich udziałów w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie ustawy Prawo przedsiębiorców, natomiast do dnia 17 września 2021 r. odprowadzanie składek na ubezpieczenie zdrowotne wiązało się z faktycznym prowadzeniem działalności przez spółkę. Takiej działalności Spółka nie prowadziła, a nie została zlikwidowana w momencie zaprzestania działalności z uwagi na toczące się postępowania sądowe i egzekucyjne dotyczące windykacji należności z tytułu wcześniej prowadzonej działalności.
Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna posiada usprawiedliwione podstawy i dlatego na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Sąd odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości na podstawie art. 207 § 2 powołanej ustawy procesowej.