Wyrok NSA z dnia 16 lipca 2026, sygn. II GSK 2766/25

Prezes NFZ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, zwanej dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W badanej sprawie nie wystąpiły podstawy nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczają podstawy określone w art. 174 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.

Na uwzględnienie zasługiwał zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

w zw. z art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, przez Sąd I instancji, że Prezes NFZ nie ustalił dostatecznie stanu faktycznego, podczas gdy treść stosunku prawnego łączącego płatnika (M. G.) i ubezpieczonego (M. R.) została ustalona, zaś przed wydaniem decyzji każda ze stron mogła się wypowiedzieć korzystając z udziału w postępowaniu; zgromadzono obszerny, kompletny i spójny materiał dowodowy wskazujący na treść stosunku umownego, a dodatkowe wyjaśnienie jednej ze stron umowy (M. R.) w świetle zgromadzonego już materiału nie byłoby w stanie zmienić wyniku postępowania. Kluczowe znaczenie dla kierunku wyroku II instancji ma to, czy Sąd I instancji wykazał Prezesowi NFZ naruszenie przepisów postępowania administracyjnego określone w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji z przyczyn natury procesowej (innych niż wada wznowieniowa i nieważnościowa decyzji) zachodzi wówczas gdy naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przekonaniu Sądu I instancji takim właśnie naruszeniem było to, że Prezes NFZ nie odebrał od uczestnika M. R. (ubezpieczonego) wyjaśnienia co do tego "jaki stosunek zobowiązaniowy łączył go z M. G." (s. 17 uzasadnienia wyroku I instancji) co pozwoliłoby ustalić charakter umowy.

W toku postępowania zgromadzono już pewien zasób materiału dowodowego,

w postaci: protokołu kontroli ZUS, rachunku do umowy, pokwitowania, potwierdzenia przelewu i protokołu przesłuchania, z których wynikało, że wskutek zgodnych oświadczeń M. G. i M. R., uczestnik zobowiązał się do wzięcia w dniu 6 kwietnia 2019 r. udziału w walce bokserskiej w charakterze zawodnika podczas wydarzenia sportowego pod nazwą "Gala w K.", a skarżący zatrudnił go w tym charakterze jako przedsiębiorca prowadzący działalność o profilu "pozostała działalność związana ze sportem". Ustalono też, że zgodnie z praktyką przyjętą w przedsiębiorstwie M. G. umowy z zawodnikami były zawierane w formie ustnej. Do wykonania umowy doszło; M. R. wystawił rachunek i odebrał należność umowną. W toku całego postępowania tak skarżący, jak i uczestnik mieli zapewnione prawo udziału i żadna ze stron postępowania administracyjnego nie kwestionowała zakresu przedmiotowego umowy, który sprowadzał się do startu we wspomnianej już walce w trakcie gali bokserskiej. Co więcej, również w toku postępowania sądowego skarżący, uczestnik i organ nie kwestionują treści umowy. Kwestią sporną było tylko to, czy występ zawodnika odpowiadał wymogom dzieła, czy też – jak przyjął końcowo Prezes NFZ – spełniał wymogi stawiane usłudze, do której stosuje się regulacje o zleceniu.

Sąd I instancji w żadnym zakresie nie wykazał, aby braki dowodowe ze strony Prezesa NFZ miały ten walor, że uzupełnienie postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia charakteru czynności wchodzących w skład zobowiązania (a więc naruszenie art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a.) mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak wymagał tego art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Zgromadzony dotychczas materiał dowodowy pozwalał wypowiadać się co do zakresu przedmiotowego umowy. Rolą Sądu I instancji było zatem wykazanie, że skoro organowi zarzucono uchybienia formalne, to ich usunięcie mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro takich ustaleń Sąd I instancji nie podejmował i nie dał temu wyrazu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, trafnie skarga kasacyjna zarzucała naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Nie wskazano w uzasadnieniu wyroku, z jakich względów przyjęto, że konieczne jest dodatkowe "upewnienie się" organu, czy uczestnik M. R. nie będzie negował treści umowy. Jak przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. wymaga wykazania, że zarzucane organowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (innego niż dające podstawę stwierdzenia nieważności decyzji lub wznowienia postępowania) spełniało warunki określone tym przepisem, tzn. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niewykazanie takiej odmiany wpływu naruszenia na wynik sprawy oznaczałby bowiem stan, w którym skarga powinna podlegać oddaleniu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3marca 2026 r., sygn. akt III OSK 2149/25, Lex nr 406957 oraz z dnia 22 stycznia 2026 r., sygn. akt II FSK 922/25, Lex nr 4035210). Brak takiego właśnie naruszenia przepisów postępowania administracyjnego oznacza stan, w którym ustawodawca nie pozwala na eliminację zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego (zob. M. Wiącek, Skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Państwo i Prawo z 2011, Nr 3, s. 43-54). Naruszenie wykazane organowi administracji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. musi więc wskazywać przynajmniej na potencjalny związek przyczynowy pomiędzy wynikiem sprawy a uchybieniem w obrębie prawa procesowego (B. Adamiak, Wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach z zakresu samorządu terytorialnego, Samorząd Terytorialny z 1997 r., Nr 4m s. 23-33). Skoro takich ustaleń Sąd I instancji nie poczynił, zaskarżony wyrok musiał być oceniony jako przedwczesny.

Mając na uwadze wyłożone dotychczas względy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2

w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026 r., poz. 118).